Nedim Saban

SANAT MI UZUN, HAYAT MI KISA?

2012-02-04T21:12:00.000-08:00

Bu hafta medyadan Perihan Mağden ve Mehmet Altan kopuşunu izledik.
Tiyatrodan nefret ettiğini açıkça ifade eden birinin, bir tiyatro yazısına konu olması sizler için hoş olmayabilir belki (biraz sonra yandaş medyayı da savunacağım, hazır olun),
ama ben Mağden’in yazılarını sonlandırmasını medyanın kaybı olarak görüyorum.
Mağden’in özellikle Radikal’deki bazı çıkışlarını popülizm olarak değerlendirmiş, samimi karşı duruş olarak görmemiştim. Tiyatroyu sevmeme nedenini “Yıldız Kenter ” düşmanlığıyla özetlediğinde ise, bunu sadece büyük bir tiyatro ustasına saygısızlık olarak değil, tiyatronun katmanlarını bilmemek olarak adlandırmıştım.Kaldı ki Yıldız Kenter’in ömrü boyunca oynadığı oyunlardaki karakterleri incelerseniz, onun her rolün kabuğunu çok farklı biçimde ören bir virtüöz olduğunu zaten fark edersiniz..
Hülya Avşar da bu hafta tiyatro oyunculuğuyla ilgili sözler etti. “Abartılı oyunculukla tiyatro oyunculuğunu” karıştırdı.. Oysa, dünyada metod oyunculuğuyla başlayan yüzlerce tiyatro katmanı var! Mesele fısıltının en arka sıradan duyulması kadar basit değil! Bunu teknikle aşmak, ama kristal berraklığında, yaşam sıcaklığında bir oyunculuk sergilemek çok mümkün! Modern Türk Tiyatrosu bunu başarıyor…
Bazen dizi filmlerden çocuklar geliyorlar, sadece rol kişisinin dünyasını analiz ederken değil, oynarken de bön bön bakıyorlar. Televizyonda uzun süre boş boş bakmaya alışmışlar, oysa tiyatroda her saniyenin bir önemi var.
_ Napıyorsun çocuğum?
Ağızlarına da bir hocam lafı takmışlar.
- Hocam abartmak istemiyorum!
- Abartma çocuğum, sahnede öylesine duruyorsun, ne bok yediğini anlayamıyorum.
- Hocam, oynamak istemiyorum
- Oynama yavrum, rolü bul.
Perihan Mağden’in Taraf’tan ayrılırken sözünü ettiği hükümet baskısı, yargının siyasalleşmesi filan ne yazık ki artık bildiğimiz şeyler.Onun çözümlemesini, yetmez ama evetçilere bırakıyorum.
Beni ilgilendiren en önemli nokta, “zaman kavramı” ile ilgili.
“ Haftada iki kez yazınca ister istemez günlük politikanın tuzağına düşülüyor” diyor Mağden ve roman yazımına konsantre olamadığını söylüyor.
Yazar, yaşadığı toplumdan ve zamandan koparsa, zaten sağlam karakterler yaratamayacaktır, orası kesin.
Sorgulanması gereken asıl konu , yazarın günlük politikadaki rolü olmalı.
Bir dostum çocuklarına gazete okutmadığı gibi, kendisi de gazeteleri, bir gün rötarla okumayı seçiyor. Ruhu temiz, kafası dinç halde , günlük politikadan, haberin sıcaklığındaki yüzeysellikten uzak bir yaşam yaşıyor.
Bizlerse, bilgisayarlarımızın başında, dünyayı dakika dakika takip etme bahanesinin arkasına sığınarak, yüzeyselleşiyor, bazen sıcak haberlerin kısıtlı bakış açısı içinde hapsoluyoruz.
Sezon başında oyun seçer,oyun çıkana kadar geçen sürede , bazen “biz bu oyunu niye seçmişiz, güncelliği kalmadı ” diye hayıflanırız. Ben, salt bu nedenle defalarca tiyatroyu bırakmayı düşünmüşümdür. .
Aynı duyguyu sinemacılar da yaşamıştır elbet! Film yapım süreci o kadar uzar ki, hayat filmin önüne geçer. Ancak Mağden’in söylediklerini dikkatlice analiz edersek, aslında öne geçenin hayat değil, günlük sığ politika olduğunu anlarız.
Sığ politika demişken, hemen Mehmet Altan’dan da söz edelim. Star Gazetesi’nden atılınca, birden” muhalif oluveren” Altan’ın, hükümeti bombalaması, yandaş medyanın güdümlülüğünü anlatması hiç inandırıcı değil Kaldı ki, sana onca zaman ekmek kapısı olmuşlar. Onları içeriden vurmak, reklam gelirleri gibi özel meseleleri paylaşmak son derece ayıp. Ya baştan yazmayacaksın, ya o reklamların nasıl alındığına tanık olduğun gün istifa edeceksin, ya da kovulduğun gün, susacaksın! Başkaları kovulduğunda da susmuşsun, hep sessiz kalmışsın çünkü…
Aynı şeyi Uzan Grubu’ndan kopanlar da yaptılar. Yıllarca Cem Uzan’dan ekmek yediler, ondan sonra Uzan zor duruma düşünce, patron baskısından söz ettiler. “Bastırtmayacaksın ” o zaman, ya da “baskı yapanların” ekmeğini yemeyeceksin.
Mesele, fikirleriyle uyuşmadığım Mehmet Altan’ın yazılarının sonlanmasına mutlu olmak değil, kuşkusuz bir kalemin kırılması karşısında tepkisiz kalınmamalı! Ama açıkçası, çıkarları çatıştığı zaman, baskıdan söz edip, çıkarları çakıştığı zaman da başkalarının baskı görmelerine boyun eğilmesini kabul edemediğim için, ben bu kez Mehmet Altan’ın değil, yandaş medyanın yanında oluyorum ve Birgün yazarı olduğum halde, Star Gazetesi’ni savunuyorum. Bunu özgürce yapabildiğim, güdümsüz bir gazetede yazdığım için de onur duyuyorum.
Kemal Kılıçdaroğlu’nun Mehmet Altan’a “geçmiş olsun” u da biraz “geç kalmış” ama olsun ! 100 gazeteci tutuklanırken geçmedi de, şimdi mi “geçmiş olsun”? Paul Auster’i de gazeteci sanan Kılıçdaroğlu’na aşk olsun! Ragıp Zarakolu Nobel’e aday oldu, onu kutlamak için açık görüşe gidecek mi Kılıçdaroğlu? O kadar Açık Görüşlüyse”, şimdiden helal olsun!
Bence modern toplumda insan, artık ruhunu şeytana değil, günlük sığ politikalara satıyor, bu kadar kolay saf değiştirenlerin de ğişimleri de yüzeysel bilgi çağıyla açıklanabilir.. Yani, eskiden dönek olmak için 140 kitap devirmek zorundaydınız, bugün twitter’da 140 kelime attırıveriyorsunuz.
Günlük politikanın sığ sularında boğulmamak için, tiyatroya, edebiyata, sanata sığınmak gerek. Perihan Mağden’i de , bunu seçebildiği için, ayrıca kutlamak gerek.

TEK BAŞINA DA OLSA, KONUŞMAK!

2012-01-29T21:51:00.000-08:00

Tek başınıza neler yaparsınız?
Ben, “çift oldukları halde hiç konuşacak şeyi olmayanların” yadırgayan bakışlarına rağmen tek başıma yemek yemeyi, sinemaya, müzeye gitmeyi ve bazen tek başıma konuşmayı çok severim.
Çağımızda tek başına konuşmak için illa deli olmak gerekmiyor. Tek başına konuşur musunuz bilmem ama bence toplumumuzda tek başına konuşanların sayıları artmış olmasa da, tek başına konuşulanların sayısı delice arttı.
Belki de çocukluğumda tiyatro aşkım içime “Birlikte Oynayalım” adlı oyunla düştüğünden olsa gerek, tek kişilik oyunları yadırgamışımdır… Başka biriyle oynamak çok büyük keyifken, bir oyuncu neden tek başına konuşur anlayamam! Bu nedenle de tek kişilik oyunların yönetmenleri bazen konuşmaya bir gerekçe uydururlar, örneğin oyuncu aynayla, ayrıldığı sevgiliyle sevgiliyle konuşur filan da falan. Ya da dördüncü duvarı kırıp, seyirciye stand up yapar.
Cem Yılmaz, Ferhan Şensoy, Mehmet Esen, Ata Demirer gibi ustaları saymazsak, stand up, benim çok keyif almadığım bir tür. Anlatacak hiçbirşeyi olmayan, donanımsız çocukların atari salonu muhabetlerine kulak kabartmak bana hiçbirşey kazandırmıyor Bazı oyuncuların “ben artık büyüdüm” dürtüsüyle tek başlarına ego yarıştırmaları da beni hep itmiştir.
Öte yandan, mutlaka tek başına oynanması gereken oyunlar da var.
Günay Karacaoğlu’nun oynadığı yalnız kadını görünce, kocasının sahneye gelmesini istemedim! Türkiye’nin ilk transseksüel stand up’çısı “Esmeray”ın bohçasını samimiyetle tek başına açması, şu sıralar öz babasının kendisine nasıl tecavüz ettiğini babasını uyuşturduktan sonra bir yatağa yatırarak anlatıp, sahneden de öte yaratıcısının iç dünyasında büyük bir devrim yapan “Ağustos’ta Karla Dans” adlı performans gösterisi özel bir yerde… Bu gibi “çok özel” ve samimi söylemlere, çok fazla kişi bulaşmamalı!
Genco Erkal ise tek başına oynadığı her oyunda, ortaya anlattığı kişinin ruhunu taşıyabilen bir virtüöz! Tek başına oynasa da her yapıtının , oynadığı kişiyle örtüşen farklı bir dokusu var!
Şu sıralar Müjdat Gezen ve Levent Kırca gibi ustalar da tek kişilik oyunlar oynuyorlar. Ben bunu politik kimliğini ve söylemini kaybetmeyen, özü sözü bir kişilerin yalnız bırakılmışlıklarıyla bağdaştırıyorum. Onlardan bir “ikinci” yok, adı üstünde özü sözü birler!
Gençlerin tek başına oynadıkları oyunların artış göstermesi ise beni derinden düşündürüyor. İnsanın ekip ruhunu en coşkuyla yaşaması gerektiği çağda neden yalnız oynamayı seçiyorlar? Bir araştırma yapmak gerek, tiyatronun altın yıllarında, biraz da demokrasi varken memlekette, bunca çok tek kişilik oyun var mıydı diye!
Merve Engin, tiyatromuza yeni bir ruh ve biçem katarak Coımmedia del Arte karakterlerini sahneye taşıdı… Şimdilerde çok sevdiğim yazar Mine Söğüt’ten uyarladığı “ Sinekler Sevişirken’i oynuyor.
Ama aynı oyuncudan 3 tane tek kişilik oyun bana biraz fazla! Arkadaşımın hırsını iyi bildiğim için, belki bu yazıya inat, seneye yedi tane tek kişilik oyun çıkartmış olur. Aslında haftanın her günü yeni bir kimliğe sahip olmak da çok tahrik edici olabilir!
Cüneyt Yalaz’ın “Yeni Bir Hayat İçin” ve Aybike Esin Tutumluer’in “Çok Hücreli Bölünen” oyunlarının da çok başarılı olduğunu duydum. Esra Bezen, “Ve Bir Boşluk Oldu Kalp Gidince Ama Şimdi İyi” ile oyunculuğunun doruğundaymış. Bu oyunları çok merak ediyorum.
Ayrıca Hakan Gerçek’in oynadığı, Cemal Süreyya’nın dizelerine hayat verdiği “Üstü Kalsın” ve Kemal Kocatürk’ün “Can” adlı oyunu ilk izlenecekler listemde.
Yıllar sonra beni en çok etkileyen tek kişilik oyun ise Nuri Gökaşan’ın müthiş bir duyarlılık, ve incelikle sergilediği “Adam Adam” oldu! (Yaklaşık 15 yıl önce Ankara Sanat Tiyatrosu bünyesinde turneye gelen Altan Erkekli’nin tek kişilik oyununa kattığı sıcak ruhu bu oyunda buldum yıllar sonra.)
Bu oyunu bir delinin, Rodin’in düşünen heykeline seslenişi olarak değerlendirmek, hafifsemek olur. Çok fazla anlatmak ise, her dakikası sürprize açık olan oyunu ele vermek olur. Nuri Gökaşan bize eski eşinin ve annesinin cenazesine gidemeyen kişiyi anlatırken , sihirli değneğiyle çok daha derinlere taşıyor.
Bugün ülkemizde çocuklarının cenazelerini polisten alamayan, çocukları kayıp nice anne var!
Nuri Gökaşan’ın zengin dili ve izleyeni yeni çağrışımlara davetkar oyunculuğu bana bu anneleri, babaları hatırlattı.
Nuri ağabey, “Bazen bilmek, anlayabilmek, ağır gelir insana. Kimi taşır benim gibi, kimi taşıyamaz… Sahaf dükkanında kedimi beslerken telefon çaldı. Komşuları anamın öldüğünü söylediler. Eve girdiklerinde pencerenin yanındaki koltukta, yarım bardak çayı ve elinde benim çocukluk resmimle bulmuşlar. İnançlıydı. Oğlunun yaşadıklarının ağırlığına,dua ile katlanırdı. Üzdüm onu hiç istemeden. Ben anamla hiç tatil yapamadım” derken salonda hiçbirimiz gözyaşlarını tutamıyoruz.
Sadece Gökaşan’a değil, karşısındaki düşünen adam heykeline , bu ülkede düşünen her yalnız adama, Mumcu’lar, Hrant’lara ağlıyor, düşünceleri uğruna ölümü göze alanları ise ayakta alkışlıyoruz!
Ölüm, tek kişinin sevdiklerine oynadığı bir oyun . Ölümsüzlük ise, cesaretle yaşamak ve bunu sanata yansıtmakta gizli!
Uğur Mumcu’nun ardından , “susturulduk ey halkım, korkutulduk ” diyenlere er geç hesap soracak tarih.Susmamak için, , başkaları duymak istemese de konuşmak , gerekirse sadece tek başımıza konuşmak gerekli! Karşımızdakini dinlemeyi de bilerek, çok konuşmak ! Hiç susmamacasına…

YETENEK DÜŞMANLARI

2012-01-29T21:47:00.000-08:00

Başarıya aç bir toplum olsaydık, mutlaka modern Türkiye, bambaşka bir yerde olurdu. Olması gerektiği yerde…
Ancak biz oldum olası başarıyı çekemedik, bşarılı insanları aşağı çekmek ile uğraştık. Türk’ün uluslar arası başarısında kapitülasyonun katlığını kabullenemiyoruz galiba.
Cehennemde zebaniler fıkrasını herkes biliyor: Birbirlerini kazana atma yarışı olan farklı uluslara ait zebaniler Türklere gelince, onlar zaten kazanı kendi kendilerine kaynatıp, birbirlerini yok ediyor derler.
Meltem Cumbul, konservatuar bitirmiş, yer yer iyi projelere imza atmış, bence başarılı bir oyuncu.
Belki de tek problemi gişede hüsrana uğrayan bir sanat filminde ya da hiç kimsenin izlemediği bir oyunda oynamamış olmak. Öyle olsaydı, “anlaşılmayan sanatçı” olarak değil Golden Globe’da konuşma yapmak, ödül almayı bile hak ederdi.
Ama o, Madonna’nın arkasından sahneye çıkınca, aldı bizim kıskançları bir telaş. Kimmiş, hangi ilişkilerini kullanarak oraya gitmiş filan falan!
Hayata genellikle erkeğin penceresinden bakanlar, kıyafetine de dokundurdular tabi Bu adamlar için birinin metresi değilseniz , bir şey becermeniz çok zordur çünkü. Ya da arkanızda mutlaka bir lobi vardır:
Orhan Pamuk,çok sevdiğim bir yazar değil, dünya görüşünü hiç benimsemem. Ama salt Türkiye aleyhtarı konuşmalarından dolayı Nobel Ödülü aldığını kabul edemem. O zaman sen de çık öyle konuş, Alabilir misin Nobeli?
Geçenlerde yurtdışında pek çok ödül almış, hatta hatta Meltem’i başarısızlıkla suçlayanların görüşüyle filmleri gişe yapmadığı için çok iyi bir sinemacı olduğu söylenen bir yönetmene salt Fethullahçı olduğu için ödül veriliyor gibi saçmasapan bir şey duydum, sinirlerim yerinden oynadı. Farzedin ki öyle! Yüzbinlerce Fethullahçı arasından onun filmleri uluslar arası sahada ödül alıyorsa, ben sadece alkışlarım!
Medyada fenomen haline gelen bir sunucu için de aynı şey sözkonusu! Efendim birkaç yıl önce basit bir muhabirmiş, nasıl buralara gelmiş!!! Bir kere insanlar analarından iyi yazar, iyi oyuncu, iyi televizyoncu olarak doğamaz zaten! Birinin geçmişini sorgulayarak, bugünkü başarısını çekememek ne kadar ayıp! Bu medya kralı hükümet yandaşı olduğu için kral oldu diyenlere de cevabım hazır: O zaman Türkiye’de ezici bir çoğunlukla AKP’yi hükümete getiren yüzlerce büyük televizyoncu olurdu! Bu mantıkla yandaş medyada nice insan rating kralı olur, ya da “en çok sevilen” yazarlar arasında yer alırlardı. Çoğu yerlerinde saydı.
Umarım Can Bonomo Eurovision’da başarılı olmaz… Bu sefer de Yahudi lobileri devreye girdi deyip, çocuğu genç yaşında yerden yere vuracaklardır. Sanki müziğin, sinemanın, tiyatronun dili, dini varmış gibi. Her başarının arkasında bir lobi aramak ne kadar aşağılayıcı…
Ahmet Kaya’nın sırf Kürt olduğu için “Büyük sanatçı” olduğunu, Yılmaz Güney’in bile Cannes’da bu nedenle ödül aldığına inanır bu çarpık bakış açısı.
Bunların komplo teorilerini ciddiye alırsanız, Türkiye karşıtı söyleme de Nobel veriliyor, yandaş olanlar da ödül alıyor? Nasıl olabilir ki?
Meltem Cumbul “yurtta sulh cihanda sulh” dedi ya, niye orada diye vuramayanlar , bu kez de,” niye öyle konuştu” diye soruyor.. Büyük bir devrimcinin, evrensel söylemini tüm dünyaya, hele de barışa bu kadar ihtiyaç olan bir dönemde, tekrar hatırlatmış olması suç mu? Mutlaka herkesin ezilen halklar hakkında mı konuşma yapması gerekiyor?
Sanatçılar belediyeye yandaş olduğu için kaçak kat çıkan, ucuz arsa kapatan kişiler değil ki? Onların başarıları ne olursa olsun, kim olursa olsun, kimden olursa olsun,alkış hak eder!
Komplo teorilerine kurban edilerek ezilmemeliler!
Kızcağız “zorunlu açıklama yapmış”, 2006’da Oscar Adayı olan filmimle gittim, ondan sonra orada sana çevresiyle ilişkiler kurdum filan demiş.
Uyuşturucu operasyonunda yakalansaydı, fuhuş yapsaydı adı M.C olarak gizlenecekti belki. Ama o uluslararası bir başarı göstererek, dünyaya 30 saniye için de olsa, çağdaş bir Türk Kadını görüntüsü verdi ya, vurun vurabildiğiniz kadar.
Madem başarısız olduğuna inanıyorsun, sen başarılı bir yıldız olarak gitmeyi hedefle günün birinde! Kaldı ki başarısızlık da her sanatçının kariyerinde kabullenilmesi gereken bir durumdur. Bugün başarısızsa, yarın da başarısız olacak demek değil ki bu! Nedir başarının tanımı zaten? Tamamen göreceli…
Kimse Meltem’in Londra’da çok başarılı bir radyocu olduğunu, mükemmel bir İngilizcesi olduğunu, konservatuar bitirdiğini söylemiyor.
Başarıyı kıskanmak bazen kabullenilebilir tabi. İnsan meslektaşının oynadığı çok güzel bir filmi, oyunu kıskanabilir… Ancak başarılı insana zarar vermeyi aklım almıyor!
Haftaya size Nuri Gökaşan’ın yazıp, tek başına oynadığı ve bence bir başyapıt olan “Adam Adam” oyunundan sözedeceğim. Nuri ağabey ile iki yıldır beraber çalışma şansına sahip biri olarak, yanıbaşımda bu kadar büyük bir başarıya imza atarken,ben görmek için bu kadar zaman utanmadan beklemişim.
Nedense bu toplum başarıya göz yummamak, gözlerini kapatmak gereğini hatırlatır bize, en yakınımızdaki kişinin bile başarısını görmekten mahrum bırakan bir inanç sistemi, önyargı geliştirmemize neden oluyor, hepimiz içimizde yetenek düşmanlığı besliyoruz.
Oysa çevremizde sadece sanatçılar, bilim adamları değil, mesleğinde dürüstçe ilerleyen emekçiler, günün 8 saatini tuvalet temizleyerek bize hijyenik bir ortam yaratan helacılar, ve en önemlisi ilk önce kafamızdaki pis bakış açılarını temizleyecek olan başarılı çöpçülere dehşetle ihtiyacı var bu toplumun.

ÜSKÜDARA GİDER İKEN, DİZİ SEKTÖRÜ ÇÖKER İKEN

2012-01-16T22:09:00.000-08:00

Büyüklüğünü bilmediğimiz bir düşmanla savaşamayız.
Savaşma seviş desek de bu rekabet ortamında, mal satamayız.
Kredi kartına 16 taksit de yapsak, reklam şart!
Fakat gelin görün ki, nereye reklam vereceğimizi şaşırmış durumdayız. Eskiden rating’leri ölçülürken, arabamızı A/B grubunda çok izlenen programlarda, sabunumuzu C’de kadınların izlediği programlarda satabildiğimizi sanıyorduk. Eee şimdi kim en büyük belli değil, ortalık karışmış durumda, şu an kullanılan datalarla eskiler tutmuyor.
Ne bok yiyeceğimizi bilemediğimiz için, televizyon reklamlarımızı azaltıyoruz haliyle. Sosyal medyadan veri toplama çabamız da anlamsız çünkü sosyal medya fanları fanatik olabiliyor.
Verdiğimiz geçici rahatsızlık için özür dileriz.
Bir kapitalist

Sevgili Kapitalist,
Siz diziye reklam vermezseniz, televizyonlar bölüm başı 300.000’den 999.000’ liraları bulan bütçelerle, alelacele çektiğimiz, bölüm yetiştirmek için çift ekip 21 saat çalıştığımız dizileri ödeyemezler, biz de işsiz kalırız. Hadi eskisi gibi dublajla idare edeceğiz desek, zaten konuşacak şey kalmadı ki memlekette! Biz ya sizin reklamların üstüne, ya sesi çıkmayan oyuncuların üstüne konuşuruz, bu saatten sonra Hint dizilerini seslendirmek de,, bize yakışmaz. Bazılarımız tiyatro yapmak zorunda bile kalabilir. Aslında iyi bir vitrin, fakat bu saatten sonra oynamaya “oynamayı” da unutmuş olabiliriz.
Orta yetenekte bir oyuncu

Sevgili kapitalist,
Lütfen tv reklamlarını kesmeyin. Ben haftada 30.000/ 40.000 kazanan bir oyuncuyum. En az sizler kadar kapitalist olmayı başardım, sette, uçakta, vapurda (pardon vapura binmem kendi teknemde), arabada (pardon arabaya binmem karavanımda) hep bu düzeni savundum. Politik çıkışım yok, etliye sadece kasapta, sütlüye sadece yoğurt alırken bulaştım. Bazı özel tiyatrolarda 50’ye yakın kişinin ekmek yediğini göz ardı edip, “tiyatrodan para kazanılmaz, Amerika’da izlediğim müzikal de burada yapılamaz ” deyip, bok yedim.
Evde oturamam çünkü evim çok geniş, hangi odada oturacağımı bilemem. Sizleri çok öperken,çok rica ederim, lütfen kucağınızda olduğumu unutmayın. Tabi bunu aramızda kalmak şartıyla söylüyorum!
Zengin bir oyuncu

Sevgili beni sevmeyen,
Dizi, reklam, film sektörü ölürse, eve ekmek nasıl götüreceğim diye korkmam. Gerekirse bir fabrikada işçilik yaparım. Oyuncu kaprisi çekmektense, vardiya şefiyle tepişir, onurlu bir biçimde eve ekmek götürürüm.
Set işçisi

Sevgili televizyon yöneticisi,
Ay nasıl memnun oldum, reklamları kısaltmışsınız, çok teşekkür ederim. Değişik isimlerle, oğluma attırdığım mailleri bu sefer dikkate aldınız herhalde! Çok temiz kalplisiniz. Bu iyiliğiniz karşısında, ben de bir itirafta bulunayım. yapı. Zaten ben reklamları hiç izlemiyordum. Oğlum diziyi internetten indirirdi, ben reklama geçtiğinizde zap yapardım, ama evde huzur kalmamıştı. Müsadenizle televizyonunuz aracılığıyla, kocamın da artık eve dönebileceğini duyurmak isterim.
Bir tele/ev kadını

Bakın sevgili reklamcılar, reklam veren amcalar, teyzeler, kocaman bütçeleri yönetenler,
Size yıllarca tiyatro sponsorluğunun büyük bir prestijden öte, doğru bir yatırım ve reklam kaynağı olacağını, afişlerimizin binlerce sayıda basıldığını, hergün en çok okunan gazetelere reklam verdiğimizi, her şeyin ötesinde ülkede sanatın yaşamasının, insanların lmutlu olmasının daha uyumlu bir gelecek için gerekli olduğunu yazdık, durduk. Ama laf anlatamadık. “Tiyatroya kaç seyirci gelecek ki, biz almayalımé dediniz. Nitelik/nicelik tartışmasına girmeden, bizim reklamların da etkili, olacağını söyledik, katien anlatamadık! Televizyonda zaplanan reklamlar yerine tiyatro sponsorluğu yapsaydınız, başınıza bunlar gelmezdi.
Bir tiyatro sahibi

1982 yılında çocuk tiyatrosu yapıyor, parklarda, sokaklarda yoksul çocuklara oyun oynuyordum. İlk sponsorum Evrim Oyuncakları’ydı. Firma iflasa giderken, sahibi sadece görgülü bir insan değil, “nasılsa battık batacağımız kadar hiç olmazsa bir tiyatroya sahip çıkalım” diyecek kadar vizyon sahibi biriydi. İkinci sponsorluğumuzu Yaşar Holding’den aldık. Genel müdürü ileri görüşlü olduğu kadar, tiyatroyla eğitim verileceğini de bilecek kadar önemli biriydi. Evrim Oyuncaklarının sahibi Ergin Telci, Yaşar Holding’in o dönemki genel müdürü erken öldüler, halbuki çevrelerine daha çok ışık saçacaklardı.
Televizyon seyircisinin haftada 10/15 diziyi nasıl birbirine karıştırmadığı hep merak konusu olmuştur.
Bundan sonraki merakım da, yatırımcıların tiyatroya sahip çıkarak, reklam stratejilerini yeniden gözden geçirip geçirmeyeceği olacaktır.

Nedim Saban

Not: Geçen haftaki yazımda Tiyatro Dergisi’nin ödüllerinin Muhsin Ertuğrul Tiyatrosu’nda dağıtıldıktan sonra, kokteyl için sponsor otelin mekanına gittiğimi yadırgadığımı, bunu da “fuayede içki haramdır” mantığına bağladığımı söylemiştim. Dergiyi cengaverce bu kadar yıl yaşatan emekçi Mustafa Demirkanlı’yı kırmak değildi amacım. Kaldı ki, tiyatro sponsorluğuınu özendirmeye çalıştığımız yazıda, bu önemli ödüllere ev sahipliği yapan Elite World OIteli’ne teşekkür etmek başka bir ödev. Demirkanlı yazımda yanlışlık yaptığımı,Şehir Tiyatroları’ndan bu konuda hiçbir baskı görmediğini bildiren bir mail gönderdi. Ben yanlış yapmışım, önyargılı davranmışım demek. Sevgili dostumla en kısa zamanda Muhsin Ertuğrul Sahnesi’nin fuayesinde kadeh tokuşturarak, kendimi afettirebileceğimi umuyorum.

YILIN ERKEK OYUNCUSU: USHAN ÇAKIR

2012-01-07T23:43:00.001-08:00

Bu yazıyı genç ve değerli bir oyuncuyu yıpratmak için değil, aksine onu korumak için yazıyorum.

Geçtiğimiz hafta düzenlenen Tiyatro Dergisi’nin ödül töreni gerçekten çok titizce hazırlanmıştı, üstelik jüri üyeleri daha önceden alışık olmadığımız bir açıklıkla, oylarını ekrandan şeffaf biçimde dile getiriyorlardı. Bu sistem bazılarınca her ne kadar “at mı koşuşturuyoruz” tarzında eleştirildiyse de, gerekçeli kararlar dergide de yayınlanacağı için, her şeyin gizli, kapaklı yapıldığı bir ortamda bana çok doğru geldi. Bu arada sahneye davet edilen ve genellikle şaşkın gestuslar yapan noterleri görmekten de kurtulmuş olduk. Enver Aysever de samimi sunumuyla geceye renk kattı. Ödülden sonra içki içmek isteyenler, gezegendeki ilk uygulamayla sponsor otele kadar yürümek durumunda kaldılar, böylece modern Muhsin Ertuğrul Tiyatrosu’ndaki alkol yasağını delmemiş oldular..

Twitter aracılığıyla ödül alanları paylaştım, özellikle Berkun Oya’ya verilen ödülden ne kadar mutluluk duyduğumu yazdım. Tabi, gazeteler bunu değil de, Ushan Çakır için yazdığım “dayakla gündeme gelen biri yılın erkeği seçilse de, yılın erkek oyuncusu seçilmesi etik değil”

sözlerimi, hem de “dayakçı oyuncuya ödül” manşetiyle taşındı.

Böylece “dinci” gibi tuhaf bir tanımlamadan sonra “dayakçı” da Türkçe’de jargon olmuş oldu.Oysa bir insanı bir tek kelimeyle sıfatlandırmak çirkin!

Törenden sonra William Boroughs’un karısını öldürdüğü halde, büyük yazar olduğu konusunda beni ikna etmeye çalışanlardan tutun, “çocuğu hayat boyu cezalandıralım mı” diyenler, “mesleğine ödül verilir kişiliğine değil” diye görüş bildirenlerin sayısı, “kadına şiddet bağışlanamaz” diyenlerinkini fazlasıyla geçti. İşin tuhafı, genç kızlardan “dayak atsa da ona hayranız”diye mailler geldi Aynı hafta Behzat Ç’yi bir alışveriş merkezinde gören bir hanım, “bana da televizyondaki gibi küfür et” dediği için buna da şaşırmadım.

Ushan Çakır, genç kuşakta hayran olduğum oyunculardan biri. Üstelik ödül aldığı tiyatroyu ne kadar çok önemsediğimi defalarca yazdım. Onun ömür boyu işsiz kalmasını istemek, ölüm fermanını yazmak olur. Ama, kameralara yansıyan boğazlama görüntüleri, ne yazık ki bu yıl oyunculuğunun önüne geçti. Devam eden davada cezasını hukuk verir belki ama ödüllendirilmesi hakikaten çok tuhaf. Hele hele olayın mağduru Ezgi Aşaroğlu da cezalandırılarak, işten atılmışken!

Siz evde kocasından dayak yediği yüzündeki morluklardan belli olan bankanın çaycısını işsiz bırakabilir misiniz? Bu, insanlığa sığar mı?

Ushan iyi oyunculuğuyla ödüllendirilirken, Ezgi de diziden kovularak iyi oyunculuğuna rağmen cezalandırıldı. Kimse onu bağrına basmadı, ödül filan da vermedi.

Üstelik, mesele sette, yani iş ortamında yaşanmış.

Evde şiddeti polise haber verdiğinizde “ karı koca arasına girme” lafını duyup, komşunuzun komaya girmesine göz yummak zorunda kalsanız bile, en basitinden iş ahlakı denilen bir şey var.

Aktör sete zamanında gelir, rolünü çalışıp gelir ve sette kadın boğazlamaz! Böyle bir durumda, otobüste sarmaş dolaş oturan çifti indiren şoför bey (!)’e kızma hakkımız olur mu? Adam kaza mı yapmış, yaya mı çarpmış?.Maşallah iyi şoför, mesleğini iyi yapıyor, kimseye çarpmıyor, sadece işine gelmeyenlere “çarpıyor” .

İnsan, mesleğine kişiliğini evde bırakarak mı soyunur? Özellikle sanat insanlarının iç içe geçmiş sanatçı kimliği ile kişiliği birbirinden bu kadar kolay ayırd edilebilir mi? Çocuk istismarcısı Polanski’ye büyük sinemacı demeyin lütfen! Çocuğu istismar etmese çok daha büyük olurdu deyin. İnanın, onu sanatında da frenleyen bir şeyler vardır.

Kaldı ki, günümüzde televizyonda da, tiyatroda da “aman daha az iyi oyuncu olsun, iyi insan olsun” görüşü hakim.

Suçlu hapisten çıktığında, “onu topluma kazandırmak gerek, yoksa yine aynı yola düşer” diyenlere sonuna kadar katılırım. Ushan, iyi tiyatro yaparak, belki rehabilite olacak, yaptığı hatadan dönecek… Onu yalnız bırakmak değil, aksine rehabilite etmek insanlık görevi!Ancak bu sürece psikologlar, sosyal yardım uzmanları yardım eder, jüriler değil.

Peki bu başarılı genci hayat boyu cezalandırmak mı gerek?

Yine bu sütunlardan yayınlanan bir yazımda, bir kıskançlık krizi sonucu karısını öldürüp, hapis cezası da çekmiş olan Bertrand Cantat adlı büyük müzisyenin, bestelerini seslendirmek için, duyarlı seyircinin baskısıyla Avignon Tiyatro Festivali’ne ,hatta Kanada prömiyerine katılmasına bile izin verilmediğini, aktivistlerin şiddete şiddetle cevap vererek, evini bile yaktıklarını yazmıştım.

Şimdi çok “masum” bir toplummuşuz gibi, magazin muhabirlerine rest çektiği için yerlerde sürüklenen Timuçin Esen’i, suçsuzken toplum önünde küçük düşürmeye, ona haber ambargosu koymaya sessiz kalacağız , öte yandan şiddetle öne çıkan birine “baskı yapmayalım” mı diyeceğiz?

Ushan’ı anlamasak da, kazanmaya çalışalım, onu hep alkışlayalım ama en azından olay bu kadar tazeyken ödüllendirerek, topluma alttan alta “dayak atsan da büyük adam olabilirsin” mesajını salgılamayalım.

Sanatçı, toplumun önünde giden kişidir. Topluma örnek olmak, içki içmemek, serserilik yapmamak, aşk yaşamamak, kıskanlık krizine kapılmamak gibi sığ şeyler değil tabi. Sadece çağa tanıklık etmek!

Kusura bakmayın ama öğrencilerin hapislerde çürüdüğü, genç Kürt çocuklarının yanlışlıkla (!) öldüğü, 14 yaşındaki gelinlerin ağalara peşkeş çekildiği bir çağda, genç bir sanatçının da sadece “rol oynamak” değil “toplumda iyi bir rol oynamak” gibi bir sorumluluğu olduğunu savunmayı görev bilirim.

KÖTÜCÜL BİR BİR OCAK YAZISI

2012-01-02T09:02:00.000-08:00

Geçen yıl yılbaşı yazımı Monet üzerine yazmıştım.

Bu durumda her yılbaşı yazısında, azıcık felsefe jimnastiğ yapan ir şeyler yazmak artık “şart ” oldu! Bugün de size Deepah Chopra’dan sözedeceğim.

Bu yazıyı, gece erken yatmışsanız 1 Ocak sabahı , ya da en kötü ihtimalle 1 Ocak öğleden sonrası okuyacağınızı düşünürsek, yazar psikolojim beni geçtiğimiz yıl yaşanan çirkinlikleri unutturmak, sizlere biraz umut aşılamaya itebilirdi.

Bunu başka gazetelerdeki yazarlara bırakalım!

Dönemsel nedenlerle bugünlerde televizyonlarda boy gösteren astrologlar gibi 2012 için tahminler yapma yeteneğine de sahip değilim ne yazık ki. Zaten durup dururken gökyüzünü suçlamanızı, yazgımızı gökyüzü hareketlerine bağlamanızı, “ulan bizimkiler beni ne kadar yanlış zamanda peydahlamışlar”, “burcumun içine edeyim” gibi bir çöküş psikolojisine girmenizi de istemem.

Dün gece nasıl bir yılbaşı geçirdiniz, Noel Baba’nız nereden girdi, ne getirdi, onu da bilemem.

Bildiklerimi yazmamak, mesela Türkiye’de 95 tutuklu gazeteci ile 2011’de rekor kırdığımızı, sadece sanatçılarımızı, yazarlarımızı değil, öğrencilerimiz ve çocuklarımızı da tutuklu olarak sıkı sıkıya tuttuğumuzu hiç hatırlatmayayım.

Daha geçen gün Siirt Cezaevinde tutuklu bulunan 10 çocuğumuz aşırı dozda ilaç alarak toplu intihar girişiminde bulundu. Küçücük çocuklar cezaevinde bu kadar hapı nereden buldular diye sorgulama fırsatı kalmadan, İçişleri Bakanımız sanatçıları teröre çanak tutmakla suçladı.

“Noel Baba adam olsaydı bacadan değil kapıdan girerdi” diyen müftüye nedense pek kızdık, oysa Cem Yılmaz’ın yaptığı espriler kategorisine girebilirdi. .

Bugüne kadar bakanlarımız çok daha ağır laflar etti, ama onların laflarına belki dokunulmazlıkları olduğu, belki bize dokunmadıkları için tahammül etmeyi öğrendik.

2011’de heykelleri “ucube” dedik yıktık, Can Yücel’in mezarını kırdık, Bedri Baykam’ı İstanbul’un lüks semtlerinden birinde, gün ortasında bıçakladık. Bütün bunları mutlaka “insanlık” adına yapmışızdır.

2012 çok daha iyi olacak.

Niçin?

Dünyadaki ekonomik kriz bize acıyıp uğramayacağı için mi? Başımızdakiler bizi daha iyi yönetecekleri için mi? Yoksa demokrasiye ani geçiş yapacağımız için mi?

İnanmayın böyle şeylere…

2012’de, hangi burçtan, hangi partiden, hangi şehirden olursanız olun kötü şeyler bekliyor olabilir bizleri. 2011, 2012’ye öyle bir SMS gönderdi bence giderayak.

Dönelim Chopra’ya: Michael Jackson’un iyi dostu olan alternatif tıp uzmanı, yazar Jackson’un ölümünün ardından, psikolojik tedavide kullanılan ağır ilaçlara karşı çıkarak gündem oluşturmuştu.

Chopra: “ sizin dışınızda yaşandığını sandığınız olaylardan hoşnut değilseniz , içinize doğru bir yolcuk yapmanızı öneriyor. Dünyanın 360 derecelik aynalarla çevrili olduğunu söylüyor.

Diyelim ki çevreniz hırsızlar, dolandırıcılar , insan haklarını ihlal edenler, şiddet yanlılarıyla dolu ?

Farzedin ki, sizi aşağılara çeken bir düşmanınız, korktuğunuz bir kişi ya da sistem var.

Aslında hoşnut olmadığınız her şey, sizin yansımalarınızdan oluşuyor!

İnsan bilmediği bir olguyu yansıtamayacağına göre, hele hele dıştan gelen kötülükleri tanımlayabiliyorsanız, aslında bu kötülüklerin çoğalmasından ne ne yazık ki siz de sorumlusunuz!

Şimdi kağıdınızı kaleminizi hazırlayın (önce piyangoda ikramiye vurmuş mu onu kontrol edin tabi) ve şöyle bir ufak egzersiz yapın: 2011’de yakın çevrenizdekileri üç özelliğiyle kağıda dökün.

Patronunuz, aşkınız, arkadaşınız, düşmanınız, anneniz, babanız, kardeşiniz, en yakın arkadaşınız, örnek aldığınız liderin pozitif ya da negatif özelliklerini sıralayın,

kağıdın ortasına da kendinizin adını yazın.

Biraz zorlanacaksınız ama , çevrenizdeki herkesin özelliklerinin aslında sizde de varolduğunu ayırd edeceksiniz!

“Ben çalmam, çırpmam, namusluyum, dürüstüm ama etrafım hırsızlarla dolu” derseniz, belki de zamanınızı, enerjinizi, dünyaya katacağınız rengi kendi kendinizden çalmış, bilmeden de olsa çevrenizdeki en kötü hırsız kadar hırsızlık yapmış, kendinizi çok iyi sansanız bile, dünyaya yakınınızdaki en kötü insan kadar zarar vermiş olabilirsiniz.

Ben kadın dövmem, insan ayırmam, önyargılı değilimdir der ama belki de hayran olduğunuz bir starın, bir liderin dünyasının kötülüklerini yansıtıyor olabilirsiniz kimbilir?

Unutmayın, sadece tiyatro değil, ruhunuz da bir aynadır!

2012’de başımıza gelebilecek bütün kötülüklerinden sizi sorumlu tutarsam, bana çok mu kızarsınız?

Sizleri Noel Baba ve piyango biletinizle baş başa bırakıyor ve ben kendi adıma temizliğe başlıyorum.

Kendimi ciddi biçimde sorgularsam, çevremdekilerin taşıdığını sandığım, ama bana da yansıyan kötülükler yavaş yavaş kaybolur ve dünya temizlenmiş olur..

Kendi yapmadığım olaylardan nasılsa sorumlu değilim diye kendimi kandırırsam ise, 2013, 2012’yi, 2012, 2011’i mumla aratır!

PALYAÇOLAR ARANIYOR

2011-12-23T08:49:00.000-08:00

Toplumumuzda başarıa tahammülümüz yok dersem çok mu abartmış olurum?
Galatasaraylıyım ama Fenerbahçe’ye yapılan şike operasyonunu, kısıtlı futbol bilgime rağmen, off sayta düşmemeye çalışarak izliyorum. Suçlular varsa, tabi ki cezalandırılır ama öyle bir baskı var ki, Fenerbahçe’li futbolcuların artık iyi bir performans sağlamaları gittikçe zorlaşıyor.
Futbolda çok büyük paralar döndüğü için, tabi ki yolsuzlukların üzerine gidin bunu da yapmaya cesaret gösteren ilk hükümet olun, , ama bunu öyle bir hassasiyet içinde yapın ki, takım ruhunu öldürmeyin.
Yurtdışında bir çocuk lisede futbol, tenis, voleybol şampiyonuysa, hangi ülkeden gelirse gelsin saygın üniversitelere yüksek bursla kabul edilir çünkü o üniversitenin sadece spor takımını değil, takım ruhunu geliştireceği iyi bilinir. Kaldı ki, başarılı futbolcu mezun olduğunda, okulunun adını en iyi şekilde temsil edecek, belki bazı röportajlarında dillendirerek, dolaylı da olsa mezun olduğu okuluna prestij kazandıracaktır.
Bizde ise, başarılıysanız cezalandırılırsınız..
Türkiye daha çok onunculardan sonrakilerin (bazen de sonuncuların) sevildiği bir memlekettir!
Her birincinin, ortalarda yer alan “ortalama” başarıdaki kişilerin yerini sarsacağından korkulur çünkü.
Tiyatromuzda da farklı değil bu! Nice dahiler vardır ki, evlerinde oturmaya, üretememeye mahkum edilirler, çünkü özellikle ödenekli tiyatrolarda , o tiyatroyu ele geçirmiş olan klanın karşısında bir tehlike oluştururlar.
Oysa, başarı paylaşıldığı zaman güzeldir.
Birinciler, birinciliklerini paylaşacak olgunluktadırlar çünkü kendilerine güvenleri vardır.
Onlar, birinciliğin bir kerelik bir başarı olmadığını çok iyi bilirler.
Oysa, “ortada sallananlar” mesela politikada Deniz Baykal gibilere sırtlarını yaslayarak, “zorunlu” olarak başarılı seçmek zorunda kaldıklarımız arasına girerler. Hazır sol demişken, Kılıçdaroğlu’nun da Türkiye’de alternatif yaratabilecek öyle dahi kadroların önünü açtığı söylenemez. Sosyal demokrasiyi yanlış anlayarak, sosyalleşme sanır bizim solcularımız! Bu yüzden de devamlı “ “sen kimlerdensin”, “arkanda hangi köyün, aşiretin oyları (şimdilerdeki deyimle hangi tarikatlar var) gibi sorularla, başarılı olabilecek insanların önünü önden keserler.
Bu hafta rating operasyonunu da gördü bu gözler. Türkiye’nin zevklerinin kabaca birkaç deneğe teslim edilmesine oldum olası karşı çıktım, fakat operasyon için seçilen şirketlerin büyük bölümü hep birinciliklere imza atanlar.
Biz birincilikleri hep sorguladığımız için, operasyonun oradan başlaması normal sayılabilir ama bu durumda dördüncülük beşinciliğe razı olarak küpünü dolduranlar, sakin sakin hayatlarına devam ederler.
Televizyon ratingleri, anında reklamla ödüllendirildiği için, bu hafta reklamcılar bile “pastayı yanlış mı kestik” diye paniklediler. Büyük paralar dönen sektörü sorgulayan adalet mekanizması konusunda boynumuz tabi ki kıldan ince, ancak ne yazık ki kılıçlar çok fazla keskince!
Beğenin ya da beğenmeyin “Muhteşem Yüzyıl” en azından bir tabuyu yıkmış ve merak uyandırdığı için izlenmiştir, her daim birinci olan “Fatmagül’ün Suçu”, başarılı senaryosu tarafından, ilk bölümdeki iğrenç tecavüz sahnesine rağmen artık sosyal mesajlar vererek başarıyla toparlanmıştır. Genelde Pazar geceleri birinciliği elde eden “Umutsuz Ev Kadınları”, zoru başararak çok başarılı bir adaptasyon ve çok iyi oyunculuklarla öne fırlamıştır.
Rating skalasıyla oynayan varsa tabi ki cezalandırılmalı! Sadece reklam pastasını çaldıkları için değil, kimi zaman aşırıya kaçarak Türk halkının zevkini köreltkleri için bile ağır ceza almalılar..
Ancak, bu operasyonun gelişmeleri ve yansımaları , yine birincileri tahttan indirmeye dönüştü. Gazetelerde başarılı yapım firmalarının sevilen yapımları “suç işlemiş” gibi boy boy yer aldılar.
Birincilerin başına hep çorap örülen ve sizden “ortalarda bir yerde karışmayan görüşmeyen vatandaş olmanız istenen “, toplumda palyaçoluk yapmaya var mısınız?
Çünkü yakında Tiyatrokare’de sahneleyeceğimiz Emile Ajar’ın Onca Yoksulluk Varken adlı yapıtında belirttiği gibi, palyaçolar ölümsüzdürler.
Sanat, ölümsüzlüğü insan vücudunda olamasa bile hayata taşımak olduğuna göre, birinci olmasına tahammül edilemeyen sanatçıların palyaçolara dönüşmeleri ( aman palyanço demeyin) çok iyi fikir değil mi?
Bir yaşam koçundan, insanın vücudunun sol kısmında çocukluğubarındığını öğrendim. Yani beynimizin sağ kısmıyla komut verdiğimiz sol tarafımızda yaratıcılığı, ve büyüdükçe yitirdiğimiz komikliği, sıcaklığı yaşatıyormuşuz.
Bu durumda, toplumun otuzbirincileri tarafından hakları yenilmiş, bir sanal birinci olmaktansa, gelin gep birlikte palyaço olalım. Nasılsa palyaço olarak düzenin karşısında durmak daha kolaydır, çünkü en basitinden sürekli pantalonu düşen bir adamı kimse ciddiye almaz ve düzeni bozmakla suçlamaz!.
Bu nedenle Tiyatro Boyalı Kuş’un Sınır Tanımayan Palyaçolar'ın İsveç başkanı, Stockholm Sahne Sanatları Akademisi’nde eğitmen olan Pelle Hanæus ‘u, 2/4 Ocak tarihleri arasında İstanbul’da konuk ederek, palyaçoluğa giriş semineri düzenlemesi gerçekten bulunmaz bir fırsat!
Şimdi palyaço olmaya cesaret edecek ciddi kişilere gereksinimimiz var.
Alışveriş merkezlerinde çocukların yüzlerini boyayan palyaçolar değil, düzeni ti’ye alabilecek kadar cesur, gerekirse “ortada duran, ortaklama insanlar tarafından” itilmekten kakılmaktan korkmayan palyaçolara!

YERLİ YAZARLAR: HAYDİ MUTFAĞA

2011-12-17T13:08:00.000-08:00

eçtiğimiz hafta, yıllar önce yerli oyunlarla ilgili bir konferansta, Türk Tiyatrosu’nun gerçek kurtuluşunun mutfaktan geçtiğini söylediğimde, çok saygın bir yazarımızın bana “bu yaştan sonra bana mutfakta yemek mi pişirteceksin?” dediğini yazmıştım.

Bu konuda sabit fikitliyim, halen gerçek anlamda kurtuluşunun mutfakta yetişen oyun yazarlarımızla sağlanacağına inanıyorum. Bir yanım “iyi oyunun memleketi ve cinsiyeti yoktur” derken, öteki yanım Türk Tiyatrosu’nda yazılacak yeni ve çağdaş metinlerin mutfakta pişmesi gerektiğini söylüyor.

Öncelikle, iyi oyunun niye memleketi yoktur, açıklamalıyım. İyi oyun, nerede, hangi koşullarda, kim tarafından yazılırsa yazılsın evrenselliği yakalar. Öte yandan örneğin bir kadının duygularını anlamak, çözümlemek için “kadın” olmak gibi bir gerekliliğin olduğuna inanmıyorum. Böyle bir gerçek olsaydı, Madam Bovary’nin bir kadın tarafından yazılmış olması gerekirdi. İbsen’in Nora’sı, Denizden Gelen Kadın’ı ve daha nice oyunu kadınların dünyasını çok iyi yakalar, ama İbsen oldukça tutucudur, hatta özel hayatında ne yazık ki kadını küçümseyen bir tavır içindedir.

A.B.D’de 80’li yıllarda kadınlar ve azınlıklara ait yazarlar için çok uzun süre pozitif ayrımcılık uygulandı, bazı yazım bursları almak için mutlaka siyah ya da kadın olmanız gerekiyordu mesela. Ancak, perspektif daraldığı, ortaya daha iyi eserler çıkmadığı için, zamanla “kadın meselesi” yerine “bir kadının meselesini” anlatan oyunların ortaya çıkmasından rahatsız olunur hale gelindi. Bu lafı tersyüz ederek, Türkiye’de kadın yazarlarımızı , azınlıklara ait sorunları dile getiren aydınlarımızı dışlamak için bir bahane bulunmamalı tabi (!)

Bu yılın Haldun Taner’in 25. ölüm yıldönümü olması nedeniyle, yaz boyunca bir Haldun Taner kabaresi derlemek için uğraştığımda, Bilge Şen ve Demet Taner’den, Haldun Hoca’nın da ne kadar sık mutfağa girdiğini öğrendim. Sık sık tiyatroya uğrar, Zeki Alaysa/ Metin Akpınar ve diğer oyuncularla oyun üzerinde güncellemeler yapar, provalara girerek bazı sahneleri değiştirir, ertesi gün yeni sahneler yazarmış. Çünkü, o tiyatro sanatının masabaşına indirgenemeyeceğini çok iyi kavramış olan bir dahiymiş.

Yönetmenler arasında “en iyi yazar ölü yazardır” gibi bir espri dolaşmasının nedeni de yazarı

mutfağa sokamama derdi olmalı! Yazar, 15 yıl önce Ayvalık’taki yazlığında yazdığı tirada tapıyor olabilir, ancak yönetmenin yorumunda bu tirada yer olmadığını gördüğünde küskünlük yapar, oyuncuların diline bir türlü yaraşmayan cümleleri değiştirmemekte direnir.

Oysa mutfaktan çıkan yazar, tiyatro sanatının başka bir gerçeklik taşıdığını bilir, mutfakta tercihen oyuncular ve yönetmenlerle workshop sürecinde biçimlendirilen oyunlarda zaten oyununu daha önceden duyma, küçük de olsa bir seyirci kitlesinin önünde deneme şansına ulaştığı için, tiyatroda her prodüksiyonun, hatta her temsilin farklı bir oyun niteliği taşıdığının ayrımındadır.

Okuma provalarını yazar ile beraber gerçekleştirmek yeterli değil. Yeni yazılan oyunların kendini yeni yazarlara adayan dramaturglar, yönetmenler ve oyuncularla önce okuma tiyatrosu, sonra bir laboratuvar görevi gören minik prodüksiyonlarla şekillenmesi, yazarın mutfakta çalışma sürecine girer.

Batıda sırf yeni yazarların yeni oyunlarına şans vermek için kurulan tiyatrolar vardır, bölgesel tiyatrolar da yeni oyunlara büyük şans tanırlar. Bizde Muhsin Ertuğrul’un düşlediği gibi bir bölgesel tiyatro devrimi yapılamamış olduğu ve bölgesel tiyatrolarda itilmiş kakılmış politikaları uygulandığı için, ne yazık ki yeni oyunların filizlenmesi değil, eskimiş oyunların tekrar tekrar pişirilerek seyirciye gına getirilmesi sözkonusudur.

Kültür Bakanlığı, yerli oyun oynayan özel tiyatrolara birkaç bin lira fazla vererek, yerli oyunları yüzeysel olarak destekliyor. Oysa, özel tiyatroların verdikleri yaşam savaşı içinde yerli ya da yabancı oyun oynamak gibi bir dertlerinden öte, “iyi oyun oynama” mecburiyetleri var.

Devlet, ödenekli tiyatrolara yerli ve yabancı oyun kotası koyuyor. Bu durumda da, ödenekli tiyatroların yöneticilerine parmak hesabı yaptırtarak, “iyi oyun oynamak yerine”, ille de bizden olsun diye bazen çok kötü oyunlara imza attırıyor..

Oysa devlet, yerli oyunların önünü açmak istiyorsa, tiyatrolara oyun geliştirme fonları ayırabilir, yeni bir eserin, yazarın kazanılması için olanaklar tanıyabilir. Yarışma açmak hiç yeterli değil, çünkü masabaşında yazılmış nice” birinci “eser vardır ki, sahnede hayat bulamış, ya da seyirci önünde tökezlemiştir.

Sağlam kalemleri, yeni sesleri tiyatroda barındırmak çok önemli. Sadece tiyatro oyunu yazmak değil, tiyatrocularla beraber çalışmayı öğretmek ve oyunun gişedeki başarısı dahil olmak üzere her türlü aşamasına dahil etmek gerek yazara.

Tiyatrokare’yi kurduğum yıl böyle bir laboratuar kurmuş, altı haftada altı yeni oyunun sıfırdan yazılarak, workshop olarak sahnelenmesini sağlamıştım. Hayatımın en güzel altı haftası, bu işin önemi konusunda ikna edemediğim sponsorun aradan çekilmesiyle sonlandı.

Halen bir tiyatro eserinin ortaya çıkmasının uzun ve çok aşamalı bir süreç gerektirdiğini kavrayan kurumların olduğuna inanmak, devletin oyun yazım sürecine destek vermek istediği halde, doğru yolu bulamadığına inanmak istiyorum. Aksi halde, gerçek anlamda bir Türk Tiyatrosu’ndan söz etmek mümkün olmayacak çünkü.

KLONLANAN KOYUN VE TİYATROMUZ

2011-12-17T12:30:00.000-08:00

KLONLANAN KOYUNUMUZ VE TİYATROMUZ

Facebook sayfanızda geçen haftaki doğumgünleri etkinlikleri arasında gördünüz mü bilmiyorum ama Türkiye’nin ilk klonlanan koyunu Oyalı , dört yaşına bastı.
Oyalı, dünyadaki klonlanmış hayvanlar arasında en uzun süre yaşayanlar arasında yer alıyor..
Bu Türk bilim adamlarımızın başarısının delili olduğu gibi, klonlanmış hayatlar yaşadığımızla ilgili kötü bir havadis de olabilir.
Malum, hayvanlar yaşadıkları ortamlara uyum gösterirler.
Sanatçılar, insanların klonlanmış hayatlar yaşamaması için topluma ışık tutarlar, ayrıksıdırlar.
Ancak ne yazık ki, son dönemlerde sanat dünyasındaki bu ayrıksılık sadece özel hayatlara, magazin sayfalarına yansıyor. Toplumu değiştirmesi, en azından geliştirmesi beklenen cesur sanat insanlarımızın sayısı yok denecek kadar az!
Ben, bunun en önemli nedenleri arasında “otosansürü” de görüyorum. Düzenin insan üzerinde öyle bir baskısı var ki, ilerici düşünceler daha sanatçının kafasındayken siliniyor.
Politik söylemlere otomatik olarak “delete” tuşuna basan bir tarikat var sanki.
Tabi, sözkonusu baskılar, ruhlarda her anlamda yaratıcılığı da söküp attığı için, televizyon dizilerimiz bile birbirine benziyor. Seyircimiz monotonluktan, aynı saatlerde ayrı kanallarda aynı şeyleri izlemekten son derece şikayetçi!
Bir yenilik lazım ama ne?
İçi boş, politikadan arındırılmış yenilikçilik sadece biçimsel kalır, yüzeysel olur, düzene farklı yoldan hizmet etmenin bir yoludur. Ancak, bu ayrı bir tartışma konusu.
On yıl önceye kadar Türkiye’de, batıdaki off broadway ya da fringe anlamındaki alternatif tiyatro yok denecek kadar azdı. Bunun nedeni kuşkusuz alternatif tiyatronun barınak bulamamasıydı. 250/300 kişlik salonlarda, ağır kiralarla kapitalizmin rekabetçil sistemiyle baş etmesi zordu alternatif girişimlerin.
Tiyatrokare’den biliyorum, Frank Wedekind’in gençlik oyunu “Bahara Uyanış”ı , Nesrin Kazankaya’nın harika çevirisiyle haftaiçi matinelerde sergilediğimizde bile, “ gençlik tiyatrosu” seyircimizin yaş ortalaması 60’ın üzerindeydi! Çünkü oyunun oynandığı mekan yanlıştı. Steve Martin’in Picasso ile Einstein’ı sanal alemde bir araya getirdiği “Şerefe Yirminci Yüzyıl”ın prodüksiyonuna çok özendiğimiz halde, “Şerefe Yirminci Yüzyıl” ile öyle bir battık ki, bir özel tiyatro olarak bir türlü yirmibirinci yüzyıla giremedik.
Ancak, DOT çok büyük bir yeniliğe imza atarak, alternatif mekanlarda alternatif oyunları başlattı, akım olarak in yer face’i seçtiler, bu durumda bazı projeleri Royal Court Theatre’dan direkt olarak ithal edilmiş olduğu için, bana fazla “yabancı” kaldı, ama sanırım o oyunları da benden daha beyaz olan Türkler sevdi.
DOT’un açtığı yolu takip ederek, Türk Tiyatrosu’nu klonlanmaktan kurtaran nice grup var.
Bu grupların yarattığı mekanlar, yeni grupların oluşumuna da yol açtı. İçerik değilse de, en azından tiyatromuzun formunu değiştirdi
Ben gerçek değişimin, yeni oyun yazarlarının yetişmesiyle başlayacağına inanıyorum.
Yıllar önce, “Tiyatromuzda Yerli Yazar Sıkıntısı” konusundaki bir konferansta, yazar yetiştirmek için bir laboratuar kurulması konusundaki konuşmamla katılmıştım. Usta yazarlarımızın bile yazdığı yeni oyunların, öncelikle oyun yazma laboratuarlarında pişirilmesi gerektiğini belirtmiştim.Rahmetli Recep Bilginer bana pek kızmış, “bu yaştan sonra laboratuarda yemek mi pişireceğim?” demişti.
Oysa “Angels in America” gibi dev bir proje bile, laboratuarda biçimlendi, bölge tiyatrolarında geliştirildikten sonra, önce Broadway’i, sonra tüm dünyayı sarstı. Kısacası, yazar Tony Kushner, Amerika’da nice laboratuarda yemek pişirdi!
Bizim önde giden yazarlarımız sürekli Kültür Bakanlarına baskı yapıp, oyunlarının ödenekli tiyatrolarda oynanmasını sağlama yolunu seçerler. Belki de bu yüzden “önde giden yazar” sıfatını almışlardır. Oysa, ödenekli kurumların ısrarla aynı oyunları oynaması, Türk Tiyatrosu’nun klonlanmasından başka bir işe yaramaz.
Şimdi, Kumbaracı 50’de Yiğit Sertdemir, oyun yazma, ( adı oyun yazamama olan) atölyeye öncülük ediyor, genç yazarların önüne çıkan engellerle savaşması için yol açıyor. Usta çırak ilişkisinden gelen yıkıcı teatral geleneğimiz onda yok. Yiğit bilgilerini paylaşan bir tiyatro adamı!
Galata Perform’da ise dünyanın en önemli yazarlarının konuk edildiği oyun yazma atölyeleri var. Bu çalışmalarda biçimlenen yerli oyunlarımız Almanya’da bile oynanmış.
Bu atölyeler son derece önemli, devlet sadece sözkonusu oyun yazma atölyelerine bile ödenek ayırmalı bence.
Bu yolla kazanacağımız yazarları televizyonlar kapmazsa, ödenekli tiyatrolar da sahiplenecektir..Örneğin Devlet Tiyatrosu’nun, yabancı oyunlarda izlediği başarılı repertuar politikasın yerli oyun kalitesinin yükselmesine de yarayacaktır . “60 Yılda 60 Yerli Oyun” projesi çok önemliydi, ama Türk Tiyatrosu uzun süredir klonlandığı için oyunların çoğu başarısız diye nitelendirildi.
Bizlere düşen, bir yandan Oyalı koyuna happy birthday derken, öte yandan yeni seslerin alkışlanmasının önünü açmaktır. Bu yola kendini adamış Yiğit Sertdemir, Yeşim Gülan gibi insanların dışında, bir oyunun bitmiş ürün olmadığını sezebilen, yeni yazarlarla çalışmayı göze alabilen dramaturglara gereksinim var.
Bana kişisel olarak düşen görev ise, masamda bir yıldır duran 30’a yakın yeni yazarın eserini bir an önce okuyup , yapıcı biçimde eleştirmek, onları daha fazla oyalamamak!

TİYATRO UCUZLATMA FIRSATLARI

2011-11-29T22:06:00.000-08:00

Bugün size Türkiye’nin ilk klonlanan koyunu Oyalı’nın dört yaşına basmasıyla, Türk Tiyatrosu’nun bağlantısını yazmaya hazırlanıyordum ki, Taksim’e çıkma gafleti gösterdim. Taksim meydanının Ayaspaşa mevkiine uzun süredir uğramıyor, ya da uğradığımda metruk biçimde duran Atatürk Kültür Merkezi’ni görmezden geliyordum.
Bu kez de çürütülen Atatürk Kültür Merkezi ile çürük değerlerimiz arasında paralellik kuran bir yazı yazmaya karar verdim .
Fakat, gözüme Atatürk Kültür Merkezi’nin yancağızına dikilen bir kulübe ilişti: Taksim’de hiç salonu kalmayan ve mecburen yıllarca sadece özel tiyatrolara tahsis edilmiş Küçük Sahne’yi kullanan Devlet Tiyatrosu gişesinin yanına yepyeni, şipşirin bir kulübecik dikilmişti. Bu kulübe Tom Amca’nın kulübesi değildi çünkü Tom Amca, çocukluğumuz bitince ölmüştü. İstanbul Devlet Opera ve Balesi’ne ait bir gişeydi.
Aslında bunu çözene kadar biraz zaman geçti: Uzun yıllar önce, sahnede çok yetenekli olan ama araba kullanma konusunda çok kısıtlı bir yeteneğe sahip olan bir hanımın yanlışlıkla AKM’nin otoparkının yanına kulübe diken ve devlet baba dahil olmak üzere hiç kimsenin yıkamadığı bir” babaya” ait kulübeyi, frene basamadığı için yanlışlıkla yıkabildiği öyküsünü anımsadım.
AKM’nin yanında dikilen bu iki gişe bile, “biz oynayamadığımız binanın önünde bilet satıyoruz,i halen yaşıyoruz ” mesajını verdikleri için başlı başına birer ibret öyküsü. Ancak dünyanın bütün medeni şehirlerinde olduğu gibi, meydanlarda tiyatro gişeleri olur, bu gişeler tiyatroların o gece için kalan yerlerini indirimli olarak satarlar.
Bu yerlerin rin önünde çoğunlukla Japon turistler, 150 dolarlık müzikalleri indirimli izlemek için uzun kuyruklar oluştururlar. Bizim İstanbul’da böyle bir gişe bulunmamasının nedenini ben Türk Tiyatrosu’nda Japonları sevmemize bağlarım.
Oyunda birbirimize “Japonlar gelmiş” demek, reaksiyonsuz seyirci geldi demektir.
Yıllardır özel tiyatrolara yapılan ianelerin yerine köklü çözümlerden söz ederiz ya: benim önerdiğim köklü çözümlerden bir tanesi, özel tiyatroların da kentin meydanlarında biletlerini satabilecekleri gişeler kurulmasıdır.
Biletix, My Bilet filan var diyecekseniz ama bu çözüm ortakları, dünyadaki her türlü benzeri şirketler gibi, biletin üzerine haklı olarak kendi komisyonlarını ekledikleri için, tiyatro biletlerinin ucuzlamasına değil, tam tersine daha pahalı hale gelmesine neden olurlar.
Ben, aynen Londra, New York, Paris’te olduğu gibi, oyun günü boş yerlerini indirimli olarak satan ve tüm tiyatrolara hizmet eden bir gişeden söz ediyorum.
O gün yeriniz yoksa, gişeye tiyatro olarak bilet tedarik etmezsiniz ama sıraya girmiş olan bir kişiyi başka bir oyun izlemeye teşvik edersiniz.
Bizde ise, devlet, yılda bir kez teşvik verir, sonra çekilir. Hatta Maliye Bakanlığı, Devlet Tiyatrosu salonlarına turneye giden özel tiyatrolara zamanında sembolik kiralara verirken, üç katına çıkartır. Bir de size orada yüzünü bile görmediğiniz 10 elemanın yevmiyesini ödetir.
İrili ufaklı tüm özel tiyatrolara hizmet eden gişe düşüncemi Devlet Tiyatrosu’nun vizyonu geniş genel müdürü Lemi Bilgin’e iki yıl önce anlattım, hatta bu konuda söz bile aldım. Devlet Tiyatrosu Müdürü niye özel tiyatrolara ödenek masasında oturur, onun yerine bize böyle köklü yardımlarda bulunsun dedim. Tiyatro adamı olduğu için mantıklı karşıladı.
Tabi kimin meydanını kime bağışlıyorsunuz: Lemi Bilgin’in bir tiyatro sevdalısı olarak çok sıcak baktığı konuyu, çevresindeki büro/sanatçılar, bürokrasiye takmış olabilirler.
Devlet bu anlamda kenara çekildi: Onun yerine özel fırsat siteleri çıktı.
Çamaşır makinesi, Avşa’ya haftasonu tatili, eşofmanla birlikte tiyatro biletlerini yarı fiyata satıyorlar. Komisyonları da %50’lere kadar vardığı için, siz, tiyatro olarak dörtte bir fiyatına oyun oynuyor, paranızı da neredeyse 30 günlük vadeyle alıyorsunuz.
30 günlük en düşük faizin de %2’lerde olduğunu düşünürseniz, 40 liralık oyununuzu 9.5 liraya oynamış oluyorsunuz. Siteler kötü niyetli değiller tabi, ama tiyatro bileti iç çamaşırıyla beraber satılınca ortaya çıkan şeye en basitinden “içten” demek mümkün değil!
Üstelik tiyatronuzun seyircileri, oyununuzun nasılsa bu sitelere düşeceğini bildiği için, “ucuzlamasını” bekliyor.
Siz istediğiniz kadar çırpının, hatta gazetelere bizim tiyatromun biletlerini fırsat sitesinde bulamayacaksınız diye ilan vererek, üzerine bir de ilan masrafı yapın ! Daha oyununu iki gün önce çıkartan tiyatro fırsat sitesinde işi ucuzlatmış…
Tamam tiyatroya gitmek, ödenekli tiyatro ile özel tiyatro arasındaki dünyanın hiçbir yerinde olmayan farkı önlemek için “fırsatlar” yaratılmalı ama tiyatro bu kadar ucuzlatılmış bir şey olmamalı.
Tabi hiçbir konuda yan yana gelmeyen tiyatrocular, bu konuda da tartışmıyor, tiyatro için fırsatın fırsat sitesinde olmadığını kavramak istemiyor!
Taksim Meydanından sorumlu bakan yapmazsa, Şişli, Kadıköy, Bakırköy gibi meydanlarda
oluşsun bu gişeler…Belki oraların belediye başkanları bu öneriyi dikkate alabilirler.
Hiçbirşey olmazsa, şairin dediğini azıcık değiştirir:
“Bakakalırım Taksim’deki gişenin arkasından” diyerek , fikrimi “devletleştirerek”, bir kamu hizmetine dönüştüren Opera ve Bale’ye nice bilet satmasını candan temenni ederim.

SONBAHAR

2011-11-19T22:37:00.000-08:00

“Bir hazin tutkudur sonbahar
Sarı renkli yapraklar dökülüyor birer birer sanki ruhumuzla beraber
Baharla gelen gençliğim sonbaharla mı gidiyor ne?”

Yukarıdaki dizeler Esin Afşar’ın hastalanmadan önce yazdığı “Sonbahar” adlı şiirden.
İstemi Betil, Çetin Köroğlu, Erdoğan Göze ve Esin Afşar, sonbaharın kısacık bir haftasında kaybettiğimiz büyük değerler.

Pazartesi sabahı çok erken bir saatte sokaktaydım. Bir okul servisi, bir evin önünde duraklamış, geç kalan bir çocuğu bekliyordu. Hayatının ilkbaharında, belki uykuya,ya da uzayan bayram tatiline doyamamış, belki kahvaltıda ekmeğin üzerine sürülen çikolatalı fındık ezmesinden azıcık daha yeme derdinde…. Uykusunu alacak, yemeğini yiyecek, “büyük adam olacak” ve bir gün o da sonbaharda dökülecek. Şansın bol olsun ömrün bol olsun çocuk, aman hep tehlikeden uzak dur, fazla büyümek için çabalama ! Pek çok büyüğümüzü cezaevlerinde çürüttük, ya da amansız hastalıklara yenildiler. İnan bana bu dünyada “büyük” adam olmak için çabalamak yerine, küçük adam olarak kalırsan, çok daha mutlu olacaksın. Sakın bir şeyleri değiştirmeye kalkma! Bırak onlar seni değiştirsin, dünya seni düzeltsin. Sakın sen dünyayı düzeltmeye kalkma!

İlk gençliğimde Okul servisini camdan görüp, defterimi kitabımı unutarak koşturduğum nice gün olmuştur.. Annem akşam beni “bugün Fizik , Matematik dersi” nasıl geçti diye karşılar, yalan söylememe bile fırsat tanımadan unuttuğum defterlerimi, kitaplarımı gösterirdi. Fizik umurumda değil, Galileo önemliydi benim için. Matematik derslerim Tolstoy okumakla geçerdi. Hiçbir zaman pergel kullanmayı öğrenemedim, ama o pergel nedense çantamdan eksik olmazdı.

İnsan, kullanamadığı bir şeyin peşine niye bu kadar düşer, halen çözemedim. Biz de bu hafta yitirdiğimiz ustalarımıza o pergellerei kullandırmadık. Yeteneklerini kullanmaları için çok az fırsat verdik. Koskoca İstemi Betil’i “Kurtlar Vadisi”nin Laz Ziya’sına sığdırarak hatırlayacaksak, yazıklar olsun bize!

Gönül, Grace Kelly huzurunda Jacques Brel ile ödül alan Esin Afşar’ın ülkesinde çok daha fazla konser vermesini isterdi. Caz yorumuyla Aşık Veysel, Nazım Hikmet şiirleri besteleyen, Yunus Emre ve Mevlana’dan çok önemli resitallere imza atan Esin Afşar, tiyatromuz için de bir kayıp. Onun 80’lerde oynadığı “Kelaynaklar” oyunu halen yüreğimde çarpar, daha geçen yıl Devlet Tiyatrosu’nda repertuara alınan ve bölgelerde oynanan bir çocuk oyununu sahnelemek için nice sohbetimiz olmuştur.

Ama, servisi bekleten çocuğa hiçbir zaman olmamasını önerdiğim , nesli tükenen Kelaynaklar çok yalnızdırlar herhalde. Esin Afşar da, çocukları, torunlarına rağmen ülkenin çoğu ilerici aydınları gibi, Kelaynaklar”a benzeyen bir biçimde ayrıldı aramızdan. Oysa ona daha çok üretme hakkı tanısaydık, nesli tükenen hanımefendilerden değil, yeni nesiller yetiştiren aydınlar olarak yazardık arkasından.

Bu arada yıllardır hastalıkla savaşırmış, ben belki de pek çok galada, sanat etkinliğinde onu hep şık, zarif gördüğüm, çok sık karşılaştığım için hasta olduğunu aklıma bile getirmedim. Öte yandan Vahide Gördüm, herkesin çok beğendiği saçlarını kameraların önünde kestirerek, topluma hastalığı aracılığıyla çok önemli mesajlar verdi. Hayranı olduğum Gördüm’ün ömrünün çok uzun olmasını diliyorum! Onunki bir tür soyunma, tam anlamıyla bir arınmaydı. Çok az starın yaptığı bir şeyi yaparak, saçların, aynı servisi belki de fındık ezmesi için bekleten çocuk gibi, dünyada gelip geçici olduğunun mesajını kitlelere verdi ve bir anlamda sadece hastalğı değil, kader çizgisini de zorlayan bir masal kahramanı oldu.

Erdoğan Göze de, ortak dostlarımızdan, en azından şu an sağlık sorunlarıyla boğuşan Macide Tanır’dan tanıdığım kadarıyla yaşamda muzurlukla ayakta duran biriydi. Onun da hayatı Fizik, Matematik kitaplarını evde unutarak geçmiştir eminim. Son olarak Göze’nin kardeşi Arsen Gürzap’ın yönettiği “Giydirici” de avuçlarım kopana kadar alkışladım onu.

Toplum, gerçekleri deşerek birtakım ikiyüzlülükleri su yüzüne çıkartan sanatçılar yerine, “giydirici” leri seviyor. Oysa tiyatronun derdi “soymak”, “arındırmak”, gerçekleri su yüzüne çıkartmak olmalı.

Sonbaharda ağaçlar çıplak kalır, ama ayakta durur ve ilkbaharda tekrar açarlar. İnsanoğlu, sabreder bekler. Oysa biz sanatçılarımızı sonbaharlardan önce soldurduk, ilkbaharlarda açmasına hiç izin vermedik.

Servisi kaçıran çocuk sakın büyümesin!

AVİGNON'DA VE MODERN TİYATRODA KAHRAMANLIK ÖYKÜLERİ

2011-11-13T02:40:00.000-08:00

( Bu yazı Ağustos 2011 yılında Birgün'de yayınlanmıştır. )

Bu yıl gittiğim Avignon festivalinin farkı boyutlarını birkaç farklı yazıyla anlatmaya çalıştım.
Geçen hafta gündeme getirdiğim, Lübnanlı yazar/ yönetmen Wajdi Mouwad’ın ‘in “Kadınlar” temasıyla Sofokles’in oyunlarından uyarladığı 7 saatlik gösteri, ne yazık ki gerek eleştirmenler, gerek izleyicilerde büyük hayal kırıklığı yarattı. Artık Kanada’da yaşayan Mouwad 2011’de kadınların doğurganlık temasından yola çıkarak, 2015’de yaşlılık temasıyla özel bir seçki yapmak istiyordu besbelli, ancak bu satırların sabırsız yazarını ne yazık ki 2011’deki üçlemesinin birinci oyununda kaybetti. Üstelik oyunu, Peter Brook’lar, Arienne Mnouchkine’lere özenilerek özel bir mekanda, surların arkasında sergileniyordu, ancak mekana özel hiçbir yaratıcı tasarım ve uygulama olmadığı gibi, modern tiyatro adına oyuncuların seslerinin duyulmaması dışında hiçbir özelliği yoktu.
İstanbul Film Festivali’nde kaleme almış olduğu “İçimdeki Yangın” filmleri ile kitleleri büyüleyen, 2010’da Garajistanbul’da düzenlenen Rotterdaminİstanbul’da yazmış olduğu ve köklerini sorgulayan “Yangınlar” adlı oyunla tiyatro seyircimizle tanışan Mouwad’ın bir yönetmenden öte bir yazar olarak daha başarılı olduğu ve kendine daha yakın temaları sahnelemekte ön plana çıktığı oyunla ilgili öne çıkan eleştiriler arasındaydı.
….
Avignon’un büyüleyici mekanı Papaların Şatosu’nda ilginç bir gösteri, kendisini özellikle eğitime adamış olan Boris Charmatz adlı koreograf’ın 9 yetişkin, 27 çocuk dansçıyla beraber gerçekleştirdiği “Çocuk” temalı dans gösterisiydi.
20. yüzyılda sanat cinsellik ve üreme konularında yoğunlaşırken, 21. Yüzyılın hastalık, ölüm, varoluşu irdelemesi, insanoğlunun kahramanlıklarından öte uzayda bir hiç oluşuna ve gittikçe önemsizleşmesi, değer kaybetmesi, küçülmesine değinmesi, bu yıl sadece Avignon’da değil, genel olarak modern tiyatroda ve sanatta ön plana çıkıyor. Koreografın 2011 yılında “çocuk” , Mouwad’ın doğurganlık olarak belirlediği tema, 2015’lere doğru ölüm, yaşlılığa doğru bir karamsar bakış açısına yöneliyor.
Avignon’un Off kategorisinde izlemiş olduğum Marius Von Mayenburg imzalı “Le Moche” (Çirkin) birdenbire, bilinçüstü birdenbire yüzünün çirkin olduğu konusunda harekete geçirilerek, aynanın karşısına geçirilen bir adamın, yavaş yavaş üst benliğini yitirerek, herkese benzemesini ve toplumda kişilik kaybına uğramasını anlatıyor.
Çağımızdaki oyunlar, Tanrılara karşı geldikleri için, hubris (kibir)’le karşı koydukları için ceza görmelerini değil, toplumda herkesin arasına karışarak, teknolojinin karşısında niteliksiz yaratıklar olarak kişilik kaybına uğramalarını anlatıyorlar. Bir anlamda kahramanların değil, sığınmacı karakterlerin öykülerine sığınıyorlar. Hastalık, ölüm, sağlıksız yaşam, kısa ve uğursuz ömürlere yakalanmamak için bir nokta, ya da bir bilgisayar nick’i olarak yaşamaya sığınan korkakların öyküsüne doğru yol alıyor tiyatromuz.
Belki bunun içindir ki, pek çok büyük tiyatro oyuncusu, artık sağlam muhteşem karakterler bulamadığı için hayıflanmakta… Medea’lar, Cid’ler, Oidipus’lar, Hamlet’ler, Hekate’ler, Macbeth’ler, Blanche Dubuois’lar, Villy Loman’lar tekrar yazılmamakta, çağın bu bakış açısıyla yazılamayacak da
Artık çabuk ölmemek, erken hastalanmamak, oyunun birinci perdesinde bir kazaya kurban gitmemek için silinmemek için anti-kahramanların yazıldığı bir çağdayız.
Belki de bu yüzden dramları korka korka, komedileri de bağıra bağıra oynuyorlar Avignon’da.

YANIK

2011-11-13T02:19:00.000-08:00

YANIK

Nedim Saban
nedimsaban@superonline.com

Tiyatro sezonunu beni ertesi gün yeni bir oyun izlemek için heveslendiren, harika bir oyunla açtım: Devlet Tiyatrosu’nda “Yanık”!
Bazı sezonlara kötü bir oyun izleyerek başlarsam, o sezon hep “kötü şeyler izleyeceğim” korkusuyla bir süre tiyatrodan uzak durma kararı alırım.
Ancak, bu yıl sezonu özellikle açmak için bilinçli bir seçim yaptığım “Yanık” oyununu hararetle öneriyorum.
Bu satırların okurları, Avignon Festivali’nde “Sofokles” üçlemesiyle öne çıkan ve doğrusu yönetmen olarak beni çok heyecanlandırmayan, eleştirmenlerden de kötü not alan Lübnan asıllı Wajdi Mouwad‘ı hatırlayacaklardır. Ancak, o yazımda Türk seyircisinin Mouwad’ı 2010 yılında RotterdaminIstanbul festivalinde keşfettiklerini ve çağımızın en büyük yazarlarından biri olduğunu da anlatmıştım.
Türk seyircisi, daha önce yabancı bir dilde de olsa “Yanık” oyununu izledi, İstanbul Sinema Festivali’nde Mouwad’ın bu oyundan yola çıkarak yönettiği “İçimdeki Yangın” filmini de gördü.
Ailesiyle 1977’de iç savaştan Fransa’ya kaçan Mouwad, 2005 yılında “ Fransız eleştirmenlerin modern yazarlarla ve çağdaş tiyatroyla barışık olmadığı” gerekçesiyle Moliere ödülünü red etti., Kanada’ya yerleşen yazar, yönettiği oyunlarla 2006’da Kanada’nın en prestijli ödüllerinden biri olan “Siminovitch” ödülünü kazandı.
“Yanık”, Batı’dan doğuya bir bakış hikayesi!
Cem Emüler’in çevirisi ve nefes kesen yorumu sayesinde bir anlamda doğudan batıya bakamamayı işliyor, bizi suçluyor..
Devlet Tiyatrosu’na yaraşan büyük bir prodüksiyonla sunulan “Yanık” ta, ustalığı tartışılmayan dekoratör Ali Cem Köroğlu’nun dekoru bana bu kez macera hissi vermedi, slaytların çarpıcılığı bile doğuyla batı arasında rahatça dolaşımımı engelledi.
Ancak, tüm ekibin yadsınamaz başarısının yanı sıra en çok sade bir oyunculukla seyirciyi büyülüyen Emel Göksu gibi bir virtüöz sayesinde, kendimi savaş yolculuğunun içinde buldum. Göksu’nun pencerelerin içinde söylediği tiradlar, bize “ sağlıklı bakmaktan” fazlasıyla aciz olduğumuzu kanıtladı.
Yönetmen üç saatlik oyunun uzun bulunmasından etkilenerek umarım Emel Göksu’nun tiradlarına dokunmaz..
“Yanık” bana uzun değil, aksine fazla kısa geldi.
Dinler, ırklar arasında savaşlar, katliamlara, Lübnan’a, Lübnan’daki acımasız Sabra ve Şatilla katliamına gittim. Doğruyu daha çok öğrenmek, birbirinden daha etkili biçimde oynanan karakterlerle daha çok özdeşleşmek istedim.
Batıda yaşayan bir Musevi çocuğu olarak, doğuyu hiç bilmediğimi, kavrayamadığımı anladım, kendimle hesaplaşıp, üzerinde din ve ırk örtüsü olan katliamların dünyanın her yerinde tekrarlandığını kavradım. Kaldı ki, dünya Yahudilerinin İsrail’in bir ülke olarak benimsediği politikalardan, savaşçı bakış açısından sorumlu tutulamayacağını, kararlarını kendi veren bir ülke olarak algılanması gerektiğini düşündüm.
İnsanlık adına çok korktum!
“Yanık” aslında iki çocuğun köklerini arayışı olarak da algılanabilir. “Savaş” temasını oyundan tamamen çıkarttığınızda, sahnede Devlet Tiyatrosu’nun genç oyuncu yokluğu ve bu konuda bölgelerden kopuk politikası nedeniyle pek “çocuk gibi” durmayan, ama müthiş enerjileriyle bize gençlik esprisini yaşatan çocuklarımızın köklerini arama kavgası da denebilir.
Bu köklü ve saygın arayışta içine düştükleri savaş, tecavüz ve kapitalizmle gelen her pislik, aslında doğunun batıdan ithal ettiği pislikleri göstererek, doğudan batıya da bakıp, oyunun döngüsünü değiştiriyor.
Bu bağlamda “Yanık”, Devlet Tiyatrosu’nun çok büyük bir riski olan (kolay seyirlik olmayan ama bize bazı anlamlarda ne yazık ki söyleyecek çok sözü olan ) bir oyunu repertuarına alması ve müthiş bir ekip ruhuyla sunması açısından da alkışlanması gereken özel bir çalışma.
Yanık’tan çıktığımın ertesi gün, Van’daki artçı sarsıntıda çökenleri, oyunun dünyasına oturtarak acıyla izledim.
“Köklerini aramak için Doğu” ya gidip, bir savaşın içine düşmek ne demektir, sorguladım.
Hiçbirşeyi yadırgamadım. Savaşsız bir dünya olamayacağını artık öğrendiğim için, sadece savaşı bu kadar cesurca “dillendiren” Devlet Tiyatrosu’na tekrar tekrar gidip avuçlarım kopana kadar alkışlamak istedim.
Şimdi sırada Füsun Günersel’in çevirisiyle Şehir Tiyatrosu’nda izlemeyi dört gözle beklediğim geçen yıl kaçırdığım “Arzunun Onda Dokuzu” adlı oyun var!

KURBAN PSİKOLOJİSİ VE BAYRAM

2011-11-06T09:26:00.000-08:00

Bugün bayram, çocuklar erken kalkar mı, yoksa daha çok uyumak için bahane mi bulurlar bilemem.
Türkiye, çocuk olmanın zor olduğu bir ülke çünkü.
Bugünü çocuk olarak kutlamak ise daha da zor.
Daha geçtiğimiz hafta 13 yaşında bir kıza tecavüz edip, ceza indirimi alan muhtar, kaymakamlıktaki yazı işleri müdürü, devlet bankası veznedarı, ziraat odası başkanı, imarette hayır işleri sorumlularının yaşadığı bir ülkede, çocuklar nasıl bayram edebilir ki?
29 Ekim’de de “hassasiyet” yüzünden bayram kutlamalarına izin verilmemişken, ertesi hafta çocuk istismarı konusunda en ufak bir “hassasiyet” duyulmamışken hangi çocuk ve hangi veli gerçekten bayram kutlayabilir?
Çocuklar Cumhuriyet’in kurulduğu gün “erken kalkmadıları gibi, bu bayramda da erken kalkma ihtiyacı duymayacaklar, büyükleriyle bayramlaşmayacaklar. Zaten yüzbinlerce” büyük”, bayram tatili nedeniyle kaçmış,gitmiş, şehri, memleketi terk etmiş, çocukların bugün çaldıkları kapılardan boş dönme olasılıkları pek yüksek!
Bartın’da milli eğitim müdürü çocukların tiyatroya “eğitim öğretimi aksatmamamaları koşuluyla okul saatleri dışında” izin vermiş sadece. Bu da çocukların tiyatro izlemelerinin önünü neredeyse sonsuza kadar tıkamak demek.
Oysa, bizim çocukluğumuzda sırf büyüklerle bayramlaşmak değil, tiyatroya gitmek de bayramdı.

Bugün bayram ama ödenekli tiyatrolar bile “bayram dolayısıyla kapalı”!
Oysa şimdi hasta yatağında yatan Nejat Uygur’u izleyerek ne çok bayram kutlamıştım çocukluğumda. Gazanfer Özcan’lar, Feridun Karakaya’lar’la neşelenerek geçirdiğim güzel bayram matineleri, okulda hep beraber “Topkapı Müzesi”ni gezdiğimiz gibi, Yıldız Kenter’in “Ben Anadolu”sunu izlemek de bayram sevinçlerimizin arasındaydı.
Şimdi, eğitimi aksatır gerekçesiyle, “okul saatlerinde tiyatroya gitmek yasak”! Feridun Karakaya’yı anımsamak için onun adının yaşatıldığı sahnenin bile tabelasının söküldüğü günlerde kutlanan buruk bir bayram bu .. Sadece tiyatrocular, tiyatroseverler için değil yazarlar, çizerler, onların okurları için de kederli.

“Bugün bana bayram değil ya da ben bu bayramı sevmiyorum” diyenler de çıkacak mutlaka!
Sokakta derisi yüzülmüş zavallı hayvancıkların gerçekleriyle o gün yüzleşmek istemeyen kişiler bunlar. Ama nedense yalnızca o gün ve en çok sosyal medyada kahramanlık taslarlar!
Aslında, bıçak kemiğe dayandığı zaman, kendilerini sağa sola “hassas” göstermek isterler.
İstanbul’da et lokantaları deli gibi artıyor, et yemek tüm dünyada düşen trend’ler arasındayken, bizdeki et lokantalarının fiyatları Boğaz’daki denize nazır balıkçılarla yarışıyor.
“Bugün benim için bayram değil, sokağa bile çıkmaya tahammülüm yok” diyenlerin bir bölümü bu et lokantalarına takılıp, hava atanlar, belki fiyakalı deri ceket giyenler, soğuk kış günlerinde kürklerine sarılanlardan başkası değil..

Hayatını vegan ya da vejetaryen olarak mı yaşıyorsun da kurban bayrama karşı çıkıyorsun?
Cumhuriyet için ne yaptın ki, 29 Ekim’de törenler iptal edilince konuşma hakkını buluyorsun?
“Ablan kurban olsun sana” diyenlere alkış tutar, , “kurban olayım bana bunu yapma” sözünü ağzından düşürmezsin, ama kurban bayramına karşı çıkarsın.
Çocuklar istismara uğrarken, gözünü kapatır, saygın görevine rağmen tecavüz çetelerinin içinde yer alırsın, ondan sonra bayram için kapını çalan çocukları sever, onlara öğütler verirsin.

Bugün bayram…
Sadece İstanbul’da değil, Van’da da bayram…
Sadece senin evinde değil, cezaevinde de bayram…
Tutuklu 65 gazeteci ile dünya birincisi olan bir ülkenin bayramı! Üstelik yazının, suç ile ilişkilendirildiği, daha basıma bile girmemiş kitapların “kurban edildiği” bir bayram.
Bu akşam en çok rating toplayan haberlerin başında ipinden kurtularak mahalleye dehşet saçan boğalar, kesim sırasında “ehil ellere düşmedikleri için” acı içinde ölen zavallı yaratıklar yer alacak. Ne acı değil mi? Bu haberleri izlerken celladın bile “bilgilisini” arar, özler olacağız.
Tıpkı “ehil eller” tarafından yapılmadığı için depremde çöken binalar, malzemeden çalan müteahhitlerin yüzünden göçük altında kalan, kurban edilen insanları ağlayarak izlediğimiz gibi, Türkiye’de iş bilmezlerin her alanda ruhumuzda açtıkları derin yaraları “uzaktan”
izleyeceğiz.
“Bütün bunların suçlusu ben değilim, ben bayram yazısı” okumak istiyorum diyorsan, kandırma kendini, suçlusun.
“Kurban etmeye göz yummak” suç olduğu gibi, “kurban olurum psikolojisiyle susmak” da suç! Hele hele kurban olma psikolojisine kapalıp, “cellatlara söz geçirememek” daha da büyük suç!

Madem bugün tiyatrolar kapalı, tiyatroya gitme fırsatımız yok, hiç değilse Yunan trajedilerini tarayarak anlamaya çalışalım kurban psikolojisini.
Ne olur bu akşam Darülacaze’deki sahte bayramlaşma görüntüleri yanıltmasın bizi..
Yediden yetmişe herkesin “sağlıklı düşünüp, sağlıklı karar vererek” kutladığı bayramları yaşayabilmemiz için, “kurban” psikolojisini üzerimizden atıp, Ermenisi, Yahudisi, Kürdü, Çerkezi, Rumu, kadını çocuğunun ortak sevinçler yaşadığı bayramlar için bir fırsat olarak görelim bugünü…

Bu bayramda, hep birlikte daha “gerçek” bayramlar yaşamak için hiç değilse bayramlık bir adım atalım…

DEPREMİN ÖTEKİ YÜZÜ

2011-10-30T10:50:00.000-07:00

Geçtiğimiz hafta bu sütunlardan “Güneydoğu hakkında yüzeysel bir yazı” başlığıyla bir yazı yazmış, ne kötü bir tesadüftür ki, Güneydoğu konusundaki ilgisizlik ve kültür politikası yoksunluğumuza değindiğim yazının yayınlandığı gün Van’daki depremle sarsılmıştık.
İstanbul’da bir alışveriş merkezinde film izlediğim ve telefonumun kapalı olduğu saatlerde, depremin haberini birkaç saat gecikmeyle aldım.
Bazı alışveriş merkezlerinde genellikle koca koca ekranlar asılı olur, ya benim o gün gittiğim AVM’de yoktu, ya da nasılsa sürekli reklam yayınlıyorlar diye bakmak aklıma gelmedi.
Ama işin kötü yanı, binlerce insanın cirit attığı İstanbul’un en sosyetik merkezinde hiç kimsenin yüzünde bir kaygı, bedeninde bir korku hisetmedim.Dakika başı indirim anonsları yapılırken, Van’da deprem oldu diye en ufak bir bilgilendirme yapılmadı.

Yıllar önce bir sunucunun ulusal yayında “Bugün havada bulut yok ” demesiyle ilgili olarak, Van’da, Kars’ta, Ardahan’da o gün yoğun tipi nedeniyle çocuklarını okula götüremeyenlerin,haberleri içinde dinledikleri ve sığındıkları battaniyenin altında “Vay İstanbul’un haline” dedikleri şehir efsanesi olmuştur.
Şimdi sunucular sadece hava raporu vermekle kalmıyor, bildikleri ya da bilmedikleri her konuda ahkam kesiyorlar. Üstelik havada bulut yok demiyorlar, havayı bulutlandırıyorlar.

“Onlar polise, askere taş atıyorlar ama polis, asker yardımlarına koşuyor” diyerek, afet durumlarında salt güvenlik görevlilerinin değil, bu toprakların her köşesinde yaşayanların asal görevi olan bir meseleyi, bir ırk ayrımına dönüştürmek, insanlık ayıbıdır.Kurtarma ekipleri göcük altında bir kişiye depremin ana sloganlarından birine dönüşen “sesimi duyan var mı” demek yerine “sesimi duyuyorsan Kürt olup olmadığını söyle” diye mi sorsunlar Ya da deprem başka bir bölgede olsa, aynı sunucu “onlar kimseye taş atmadıkları için taşın altında kalmayı hak etmediler mi” diyecekti?

Bu söylemlerin sosyal medyada da devam ettiğini, depreme yardım sağlayan kuruluşlar arasında bile ayrımcılık yapıldığını görünce dayanamadım doğrusu. O anda Ergenekon davasından delilleri yok ederler diyerek yıllarca içeride çürütülen yazarlar, bilim insanlarını bir an için unutmuş, Deniz Feneri davasından “delilleri ortadan yok etme” şüphesi olmadığı için aklandıkları için, çok kısa zamanda hapisten çıkartılanları düşündükçe, deprem yardımını Deniz Feneri’ne mi bağışlasam diye bile düşünür olmuştum açıkçası!.
Deprem vergilerinin duble yollara gittiğinden şüphelenen vatandaş, tabi ki yardımın yerine ulaşıp ulaşmadığından korkar ama salt politik olarak yandaşı olduğu kuruluş, parti, derneğe yardım ederse, bu fazlasıyla “şüpheci” bir millete dönüştüğümüzün kanıtıdır. Üstelik şimdi bazı havayolları Van’a 1 TL’ye uçak kaldırıyor, çok şüheci ama gerçek yardımseversen, kalk da Van’a git derler adama!

Marmara Depremi’nin onuncu yılı sırasında Tiyatrokare olarak, Liberty Sigorta’nın sponsorluğunda “Birimiz Hepimiz Hepimiz Akut” adlı bir çocuk oyunu hazırlamış, çocuklarımıza sadece deprem değil, afet anında neler yapmalarını gereken bir güvenli yaşam öyküsü anlatmayı seçmiştik. Üstelik her gelen çocuğa güvenli yaşam konusunda Liberty Sigorta’nın hazırladığı çok güzel bir bilgilendirme kitapçığı da sunmuştuk..
Ne acıdır ki, bu oyuna çok az belediye sahiplendi. Oysa çocukları, gençleri eğitmek yerel yönetimlerin, devletin göreviydi! Üç yıldır ısrarla sürdürdüğümüz bu sosyal sorumluluk projesine ne yazık ki veliler bile rağbet edip, çocuklarını götürmedi. Çocuğum “Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler” izlesin diyerek, belki de evlatlarının korkmasını istemediklerinden oyuna uzak durdular.

10 yıl süren Dr.Stress programımın sunuculuğu sırasında en yüksek ratinglerden birini “Marmara Depremi” sırasında 7 saat süren canlı yayınımda almışken, bir yıl sonra “Deprem Tedbirleri” programımdaki seyredilmeme oranı (!) nedeniyle, neredeyse televizyondan kovalanır hale gelmiştim.
Unutkan mıyız, bize dokunmayan tehlike konusunda duyarsız mıyız siz karar verin artık!
Twitter hesabımda “depremi doğa yarattı, bizler sürdürdük” yazdım, afetlerin “Tanrı’nın bir cezası” olduğu cevabını aldım.

Bedri Baykam bıçaklandığı gün, belki duyarsızlığı, belki de politik duruşu nedeniyle yaralıyı arabasını almayan bir milletin çocuklarına dönüşüyoruz. Oysa tüm dünya bizi misafirperverliğimizle tanımaz mıydı? Şimdilerde misafirperverliğimiz , Sultanahmet’te halı satanların “come please” söyleminde kaldı.
Bugün tiyatrolar da “come please” diyor.
Geçtiğimiz yıl Yapı Kredi ile TEGV’in ortak projesi “Sahneyi Çocuklara Bırakıyorum” ile Güneydoğu’ya giden meslektaşlarım Cem Davran ve Bahtiyar Engin ile gurur duyuyorum.

Bu hafta Tiyatro 0.2 “Limonata, Tiyatro Gerçek “Üstü Kalsın”, Sadri Alışık Tiyatrosu “Oğluma Bir Haller Oldu”, Tiyatrokare “Büyük İkramiye”, Metin Zakoğlu Tiyatrosu “Bir Delinin Hatıra Defteri”, Kaşmir Mektebi ve Alpay Erdem de tek kişilik oyunlarını depremzedeler için oynuyor.

Eğer tiyatrolarımızın da yardım paralarıyla iki katlı dekor yaptırmadığı konusunda şüpheci olmadıysak (!), “come please” misafirperverliğini halıcılara bırakmayıp,,sadece depremzedelerin yaralarını değil, kendi önyargı ve gizli ırkçılık duygularımız, duyarsızlığımızı sarmalamak için tiyatroya bilet almaya ne dersiniz?

GÜNEYDOĞU HAKKINDA YÜZEYSEL BİR YAZI

2011-10-30T10:38:00.000-07:00

Onların asker, polis olmalarının yanı sıra, çocuk olmalarını da çok önemsiyorum. Bir anneyi çocuksuz bırakmak, bir bebeyi öksüz bırakmak ne demektir?
Onların Türk, Kürt olmasından öte, barışı hak etmiş bu topraklarda yıllarca bitmemiş, bitirilmemiş bir savaşın içine düşürülen farklı kültürler, farklı kökenler, farklı şehirlerden gencecik insanlar olarak öldürülmüş olmalarını önemsiyorum.
İnternette dolaşan bir mail var. 1988’den bu yana başımıza geçirdiklerimizin hepsi sözleşmiş gibi terörle ilgili olarak “bıçak kemiğe dayandı demiş, gazetelerde bu manşetler altında hepsinin demeçleri var, ancak o bıçak hangi kemiğe dayandıysa çıkartılamamış, aksine her gün daha çok ananın yüreğine saplanmış.
Özdemirelalyılmaçillererzecevitdoğan!

Gel de çık bu bulmacanın içinden!
Ateşböceği Ercan yukarıdaki sözcüğü bir bulmacaya yazsa, karşılığında “bizi yönetenler” diye mi yazar, terörü bitiremeyenler mi?
1988’de Turgut Özal, “bu devlet haince kan döken teröriste bedelini ödetecek güçtedir” dedikten sonra, Çiller “ya bitecek, ya bitecek” dedi, Erdoğan birkaç ay önce “Ramazan ayına hürmeten bekliyoruz ama sabrımız tükendi” diye açıklama yaptı.
Bıçak kemiğe dayandı ama neden bir türlü o kemikten çıkmıyor?
Genelde hoşgörülü söylemleriyle tanınan Cumhurbaşkanımızın bile söyleminde öç olması şaşırtıcı!

26 kişi ölmüşken insan açıklamalarında duygusallaşıyor. Ancak acaba gerçek çözüm öç almak mı? Zamanında doğuyu sürgün olarak gören öğretmenler, hekimler, devlet memurlarının tavırları, sadece Batı’ya yapılan yatırımlar, ilaç, kitap, battaniye bulmaktan mahrum kalanlar, en kötüsü çatışmalarda hepten yakılan köyler, bir anlamdaki öç ve göç politikaları kardeşin kardeşi vurmasına etken olmamış mıdır acaba?
Silah satıcılarının eski silahları tüketmek zorunda olmasından, terör örgütünün koca bir bölgenin uyuşturucu trafiğini elinde bulundurması, “bu işin içinde başka ülkeler var” demek, Arap dünyasının dengesinde Güneydoğu Anadolu’nun ’nun önemli bir geçiş noktası olması gibi şeyleri geçin.
Ben Güneydoğu hakkında yazılan en “yüzeysel” yazıyı yazarak, barış günlerine ışık tutmak istiyorum.

20 yıl önce kurduğumuz tiyatromuzda ,“solcu” geçinen sanatçıları bile Doğu’ya ve Güneydoğu’ya turne yapmaya ikna etmek hiç kolay olmadı. Geçen yıl Bingöl’den Mardin’e kadar gittiğimiz doğudan dönenler “sanki başka bir dünyaya gitmişiz” deyince daha pek çok annenin yüreğinin yanacağını hisetmiştim.
1 Mayıs günü Diyarbakır’da oyun oynadıktan sonra, sokağa çıkmayalım düşüncesiyle gittiğimiz bir konuğun evini terk edilmiş hücre evi sanarak, sokakta patlayan lastk sesinin bile bomba olduğunu düşünerek, savaş durumunu ne kadar kanıksamıştık aslında!

Oysa en azından başarılı oyuncu Volga Sorgu’yu, Tunceli’de, Enver Aysever öncülüğünde organize edilmiş bir oyunu izledikten sonra mesleğimize kazandığımızı hatırlamak, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği gibi dernekleri tarafından açtırılan kız yurtlarına elimizden geldiği kadar yardımcı olmak gerekmez miydi?

Diyarbakır’da esnaf lokantasında yemek yerken, yanıma oturan devlet görevlisinin kalaşnikofuyla birlikte çorba yudumladığımı hisettiğimde bu toprakların kalaşnikofla değil, eğitim, bilim ve sanatla korunacağını düşünebilmeliydim. “Kuş uçmaz kervan geçmez”, Maden kasabasından geçerken, turne otobüsünde “sessiz” bir korkaklığı seçmek yerine, bu ülkenin aydınları olarak gencecik insanların dağa çıkmasını nasıl önleyebileceğimize kafa yormalıydık. Ama biz ne de olsa okullarda “orda bir köy var uzakta” şarkısıyla büyüyen kuşaktık.
Yeri gelmişken bu bağlamda Sabancı Holding desteğiyle doğu illerine turne yapan Mehtap Ar Çocuk Tiyatrosu’nu kutlamak , şimdilerde Profilo Alışveriş Merkezi’nde komşumuz olan Adım Tiyatro gibi topluluklara sahiplenmek, doğuyu, güneydoğuyu korsan tiyatrolara, kim tarafından oluşturulduğunu bilmediğimiz kumpanyalara terk etmemek, oyuncularıyla anlaşırken “merak etmeyin İzmir, Ankara dışında turne yapmam” diyen Haluk Bilginer paşaya devlet tiyatrosunu kapatma yetkisi vermeyi tartışmak yerine, Van’dan, Erzurum’a kadar en zor koşullarda perde açan Devlet Tiyatromuza sahiplenmek , derdi televizyonda ün, para edinmek yerine doğuyu ışıklandıran bu tiyatrodaki eğitimli ve yetenekli sanatçıları, İstanbul’da elinde kıyafetiyle setten sete dolaşan, hiç değilse “Kurtlar Vadisi” gibi dizilerde savaşçılık oynayan ağabeylerinin alkışlaması gerek.

Bugün 26 genç daha öldü, bir sürü anne evlatsız, bir sürü çocuk babasız kaldı.
Ben Shakespeare’in “Troilus ve Cressida”sı ile büyüyen, sadece Türk değil, dünyanın bütün topraklarından üretilmiş anonim masalları kanıksayan, Münir Nurettin Selçuk dinlemiş, Beethoven’ı duymuş birisinin silaha sarılacağına inanmıyorum.Opera, bale, tiyatronun sadece yurtdışındaki fonlarla değil, bizim oluşturduğumuz ödeneklerle Doğu’da sanat ışığını yakabilmesi lazım.
“Bu işin içinde petrol var” demek yerine “bu işin içinde sanat yok” diyerek Güneydoğu hakkındaki en yüzeysel yazıyı yazma riskini aldım.
Bu topraklarda kültür devrimi yaratmak için geç kalmış sayılmayız!
Hadi, bugünden tezi yok doğudaki bir kız çocuğunun bursunu üstlenin, kullanmadığınız eşya, okuyup attığınız kitabı değil en sevdiğiniz şeyi paylaşın onlarla.

Savaşı tetikleyen duvarı sevgi ve ışık saçarak yıkabiliriz ancak , savaş çığırtkanlığı yapıp, meydanlarda toplaşarak değil.

BİR DERGİNİN ÇÖKÜŞÜ

2011-10-16T01:26:00.000-07:00

Cağaloğlu yokuşundaMilliyet Gazetesi’nin kapısından girip, küçücük bir odada dört kişi oturan Milliyet Sanat Dergisi ekibi ile tanıştığımda, 15 yaşındaydım, Kurduğum Beş Kafadarlar Tiyatrosu’nda kah sokaklarda, kah parklarda oynayan, Sennur Sezer, Samed Behrengi, George Orwell’den oyunlaştırdığımız oyunları salonlarda oynayan bir topluluğa yeni hayat vermiştim. Sanat Dergisi’nin kapısından korkusuzca girip, kuruluş bültenimizi verdiğimde, derginin editörü ve varolmasına büyük katkısı olan Zeynep Oral, daha ortada sadece iki kalas, bir heves varken, o hevesi Milliyet’teki haftalık yazısında tam sayfalık bir yazı konusu yapmıştı.
O zamanlar çok zor koşullarda Anadolu’daki bölge tiyatrolarına bile yetişerek her oyunu izleyen değerli Tahir Özçelik’ten bir sabah 09.15’de telefon aldığımda, o gün 10.30’da başlayacak olan çocuk oyunuma gelmek için nazikçe davetiye istemesini unutamam. Derginin sanat ajandasını toparlamak gibi çok önemli bir göreve sahip olan Zekai Abi'ye her ay bültenlerimizi elden teslim eder, sanat üstüne sohbet ederdik.

O zamanlar “Milliyet Sanat” ve “Gösteri”ye kimler uğramazdı kimler! Entelektüel sohbetler Cihangir kafelerinin dedikoduları değil, Cağaloğlu’nda esnaf lokantalarında ya da dergilerin minicik odalarında yapılırdı. O zamanlar sanat dergicilerinin tek sorunu, her Salı evinde temizlikçi olduğu için “karısı tarafından” sabah dergiyi açıp, akşam kapatmakla görevlendirilen ünlü bir yazarın uzun ziyaretleriydi.
Ne garip bir dünyadan söz ediyorum değil mi?
1) Faks çok kısıtlı yerde vardır, internet keşfedilmemiştir . Bültenler elden teslim edilir..
2) Sanatçılar, 15 yaşında da olsalar dergilerde en güzel biçimde ağırlanır, sanat ,, sanat adına önemli bulunan her olay kişiselleştirimeden değerlendirilir.
3) İstanbul’da sanat dünyası belki o kadar “şenlikli” değil, ama internetin olmadığı bir ortamda ajandaları derlemek epey güç.

Bir gün “Milliyet” te devrim (!) oldu, gazetenin tirajını arttırmak ve daha çok Abdi İpekçi’nin çocuklarını ayıklamakla görevlendirilen Ufuk Güldemir, kısa bir süre yayın yönetmeni olup, işten attı. Bugün bir basın kahramanı olarak anılan Güldemir’in, Habertürk portalını ve bu dünyayı kurmuş olmasına tabi ki saygım var. Ama “avcılık” hobisiyle de meşhur olan rahmetlinin Milliyet’te yenilik yapma adına, yaptığı kıyım hala aklımda! İşin kötüsü, o zaman bu operasyonlar da ters tepti, gazetede tiraj düştü, prestij kaybı oldu.

Şimdi Milliyet’te, oyuncusu öldüğü gün tiyatroyu arayıp “cinsel hayatında sorun mu vardı” diye soran bir magazinci yetkililer var.

Milliyet Sanat’a, yukarıda anlattığım tamamen duygusal sebeplerle yazı yazmaya talip olduğumda derginin sorumlusu Filiz Aygündüz ile tanıştım, kendisini çok sevdim. Yasemin Bay’ın editörlüğünde dergiye, dünyamıza pek yansımayan iyatro dosyaları hazırladım. Aldığım 100 lira telif ücretiyle Mersin’de bir köyde “Hamlet” oynayan kadınlara ulaşan ilk Türk tiyatrocu olma ünvanını kazandım, “Kürt Tiyatrosu”, "Travestilerin Oynadığı Tiyatro" gibi araştırmalar yaptım, tiyatroda sansürü kaleme aldım.

Derginin Eylül 2011 sayısında referandum ile sıkıyönetim zamanındaki tiyatroya baskıları karşılaştıran oyunları araştırdım, o dönem tiyatro dergileri çıkartan Seçkin Selvi’den bile belge bulamaz kütüphaneleri dolaşırken, aylarca verdiğim araştırmamın bana haber verilmeksizin sudan sebeplerle çıkartılıp, derginin basıldığını öğrendiğimde, dergiye bir daha yazmadım..

Yasemin Bay’dan sonra derginin tiyatro editörü olan Maro’da, ne yazarlara, ne sanatçılara karşı önceki editördeki saygıyı bulamamıştım. Üstelik “açılım döneminde” Kürtçe oyun sergileyen Dormen’in Diyarbakır’daki provasını gözlemlediğim yazımı Filiz Aygündüz araya girmese hepten kaldırtmış, Türkiye’ye bir yenilik getirdiğini ama Royal Court’tan fazla etkilendiğini düşündüğüm DOT Tiyatro hakkındaki yapıcı eleştirimi de sansürlemişti.

Aynı Asu Maro ile, bir yıl önce kaybettiğimiz Onur’un cenazesinin ardından perde açılmasında ters düştük, haklı bulmadığım halde düşüncelerine saygı duydum, ancak kendisine bu sütunlardan verdiğim yanıtı kabullenemeyen kişinin, DJ’lik yaptığı bara gidersem, müziği keseceği kadar kişiselleştirerek, nefret kustuğuna tanık oldum.

Milliyet Sanat’la artık okur olarak da bir ilişkim yok. Son sayısını, hangi tiyatroda ne oynanacak diye aldığımda, bu geleneğin de kaldırıldığını Zekai abinin, Tahir Hoca’nın her tiyatroyu tek tek arayarak mevsim seçkisini yayınlamaya çabaları da silinmişti.

Okuyucuları kocaman bir tiyatro sezonu hakkında bilgilendirmek yerine Bilginer’in yetkisi olsa Devlet Tiyatrosu’nun kapatılmasını emredenAsu Maro röportajına yer verilmişti. Bu röportajın bir gazetede yayınlanması durumunda, Bilginer’in de fikirleri belki tartışılırdı, ama tiyatroya sahip çıkması gereken dergiye “Allah belalarını versin”sözcükleri kullanılarak yapılmış sansasyonel açıklamalar yakışmadı. Bilginer’in bir yıl önceki bir olayı ısıtarak, “ perde açılması pornografidir” demesini, pornografiyi kendisi kadar bilmediğim için olsa gerek anlayabilmiş değilim. Bence ölülerimizi rahat bırakıp, “canlı” meslektaşlarımıza tiyatrosunda çektirdiği eziyet ile ilgili olarak önce Melih Anık’ın sorularını yanıtlasın.

Beni Milliyet Sanat’tan bile soğutmayı başaran DJ arkadaşımıza ise , yüzyıllardır her yerde uygulanan perde açma geleneğini sorgulayacağı yerde,genç arkadaşımızın ölümünün daha birinci haftasında sözümona barlarda onun sevdiği şarkıları düzenleyip, cebini doldurmaya çalışanlarla röpotaj yapmasını öneriyorum.

İYİ OYUNLAR

2011-10-15T10:55:00.000-07:00

Yeni tiyatro mevsimi yaklaşır, tiyatrolar yeni oynayacakları oyunları ilan ederken, içimde tiyatroya gitme dürtüsünün neden hala harekete geçemediğini düşünüyorum. Dünyada en çok beğendiğim oyunculardan biri olan Kevin Spacey, 5 Ekim’de İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı’nın öncülüğünde İstanbul’a geliyorsa ve bu bile beni hala olması gerektiği kadar heyec anlandırmıyorsa, o zaman artık İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı’nı değil, kendimi sorgulama zamanı geldi diye düşünüyorum. Tabi ki bu yine de İKSV’nin daha önce üç star ile Fanny Ardant, Jeanne Moreau ve John Malkovich rezaletlerini aklamaz ama ortada festival bile yokken Kevin Spacey gibi dev bir aktör ile aynı havayı soluyacağımı düşününce, şimdiden onun gitmesi muhtemel kafelere parfüm kokumu salgılamam gerekirdi diye düşünüyor ve bunu niye yapmadığımı sorgulayarak kendime çok kızıyorum.
Mesleğimin otuzuncu yılında heyecanımı yitirmiş olamam, psikolojimin şu sıralar en azından dalgalı olduğu çok doğru ama aksine bu ruh haliyle Wagnerin coşkun müziği beni kovalıyormuşçasına itelenmeli, sezon heyecanı ile çok hızlı koşabilmeliyim.Hadi sizi çok yormadan, yitirdiğim şeyin ne olduğunu söyleyeyim: Oyun duygum!
İnanmayacaksınız ama hayatta benim en iyi oyun arkadaşım, 60 yaşında resim yapmaya başlayan, tiyatro heyecanıma tanık olduğu zaman, beni bu yıl kaybettiğimiz Deniz Uyguner’in çocuk oyununa her Cumartesi sabahı götürerek, “Birlikte Oynayalım” adlı çocuk piyesini 64 defa izleyerek Guiness Rekorlar Kitabı’na geçen babaannemdi. Onun artık oynayamayacak kadar yaşlandığını hisettiğim zaman, içimdeki çocuk öldü. Belki daha büyük bir sanatçı oldum, ama ben küçük bir çocuk olarak üretmeyi tercih ederdim.
Setlerde, provalarda “bu adam çocuk ruhlu” sözünü bir çok kez çok güvendiğim sanatçılardan duydum ama bir yaştan sonra kontrol duygunuz o kadar ağır basıyor ki, birlikte ürettiğiniz arkadaşlarınızla bile, birlikte oynayamaz hale geliyorsunuz. Egonuz üretiminizin önüne geçiyor, sanki kalp ameliyatı yapıyormuşçasına kendinizi kanıtlama sevdasıyla yazıyor, yönetiyor, rol yapıyorsunuz.
Şimdi, twitter sayfamda “Nedim abi ne içtin” dedirterek takipçilerimi şaşırtan sorunun cevabı geliyor: Dört tane yeğenim var, hepsi değişik yaşlardalar ama onlarla da oyun oynayamıyorum çünkü beni televizyonda izledikleri için midir nedir, mühim adam sanıp önemseyerek, benimle oynamak yerine büyük adam gibi seviyemi yakalamaya çalışıyorlar. Büyük insanlar gibi konuşup, genelde akıl yarıştırıyorlar.
Şu hayattaki tek oyun arkadaşım köpeğim: Çiço. Kendisi american cocker olup, çiftleşme ihtiyacı var, ancak o konuyu Ertuğrul Özkök’e bırakıyorum. Dün keşfettim ki ben yun oynama ihtiyacımı köpeğimle gideriyorum, olursam belki Çiço’nun sayesinde daha küçük bir tiyatrocu olabileceğim. Beni büyük sanatçı olmaktan kurtarsa kurtarsa kurtarsa ancak Çiço köpek kurtaracak.

Çiço’yu okurlarım, seçim zamanı tartışmalarımızdan filan tanırlar. Ancak, dün onu İstanbul’un bir alışveriş merkezine özel izinle sokup (işi yukardan bitirerek yani), bu ayrıcalığını koruması ve güvenlik görevlileri tarafından kovulmaması için altı saat bağlı tuttum, üstelik beş buçuk saat yalnız bıraktım. Hayvan, en önemli markalarla bezenen bir mall’da olduğunu ne bilsin, küstü tabi.( Oysa defalarca Clayderman dinleyerek, evde hiç alışkın olmadığı bir müzik türüyle bile tanışma şansına ulaşmıştı.) Küsünce beni kulak ardı etmesini bırakın, verdiği ceza tüm evi, anlarsınız ya şöyle bir yoklamak oluyor. Kendimi, bir avm’de bağlı tutulmuş köpeğin gönlünü almak için kemikler yediren, çeşitli oyuncaklarla kakafonik sesler çıkartan, top peşinde koşturan, kedi taklidi yapan biri olarak buldum: Çiço ile oynuyordum.

Tekrar babaannemin torunuydum.

Artık büyük sanatçı değil, çok şükür küçük bir tiyatrocuydum.
Şimdi Nişantaşı sokaklarını dolaşacağız. Köpeklerin çiş yapma duyguları iz bırakmak içinmiş! Şu ölümlü dünyada, Kevin Spacey’nin bizim parfüm kokumuzu duyması için, bizim de bir zamanlar dünyanın bir yerinde oyun peşinde olduğumuzu bilmesi için Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi’ne kadar her ağacın önünde stop ederek, birlikte yürüyeceğiz.

Köpeğiniz olmayabilir, babaannenizi hiç tanımamış ya da onunla oynayacak kadar şanslı olmamış olabilirsiniz.
Ama fazlasıyla oyun alanı var yaşamınızda belki de hiç fark etmediğiniz Bu haftaki Fenerbahçe maçında 40.000 kadın kendilerine yepyeni bir oyun alanı açtı mesela. Doyasıya eğlendiler.Onları seyirciden saymayarak ayrımcılık yapanlara da çok iyi bir ders verdiler. Bir gazete manşet attı: Saha parfüm kokuyordu! Gördünüz mü bakın, bundan sonra maça gidecek olan erkekler için de bir çığır açılmış oldu: Duş almak, deodorant sıkmak, daha az küfür ederek oynayarak medeniyete ermek!
Demek ki, oynayarak sadece kendimizi değil, toplumu da zenginleştiriyormuşuz.

Futbol oynayanlarla mı oynarız, tiyatro izleyerek mi oyun oynama keyfini çıkartırız, yoksa köpeğimize sığınırak anti sosyal takılmaya devam mı ederiz bilmem ama iyi oyunlar olsun hepimize!

BABALARI DAHA FAZLA YAKMAYALIM

2011-10-15T10:18:00.000-07:00

"Siz sayın devlet yöneticileri nasıl ki 18 yıl önce günler öncesinden planlanan kalkışmanın piyonu olan binlerce kişinin 35 insanı diri diri yakışını 8 saat boyunca eliniz kolunuz bağlı izlediniz, öyleyse bugün orada kayıplarının yasını tutan birkaç yüz kişinin otelin önünde toplanarak karanfil ve türkülerle acılarını paylaşmalarına ve o meşum günü hatırlatmalarına mani olamazsınız!

Siz ki cumhuriyet tarihinin en insafsız ayaklanmalarından birinin temelinde yatan bu ortaçağ zihniyetine göz yumdunuz, siz ki bu katliamın ardından adil bir hukuk süreci işletmediniz, sadece kalabalıktan göstermelik olarak topladığınız sanıkları yargıya taşıdınız, elebaşlarının örgüt liderlerinin peşine düşmediniz, siz ki ‘sözde’ aranan firari sanıkların T. C. Sınırları içinde evlenmesine, askerlik yapmasına, ehliyet almasına olanak sağladınız, siz ki bir insanlık suçunu zaman aşımı ile yüzyüze bırakacak altyapıyı sağladınız, siz ki 18 yıldır eyleme geçen cehalet ile savaşmadınız, Sivas katliamının ardında kalan karanlıkları aydınlatmadınız! Öyleyse bugün bu insanların senede sadece bir gün -o da kendi başlarına geldiği için- toplanmalarını yasaklayamazsınız. O günü tekrar yaşamak bile ne kadar ağırdır bilir misiniz?

Sizin hiç babanız yandı mı? “
Yukarıda bazı bölümlerini alıntıladığım yazı deneyimli iletişimci, yazar ve edebiyat gurusu Zeynep Altıok’a ait.
Cemal Süreyya’nın “sizin hiç babanız öldü mü” şiiri hep ağlatmıştır beni Babası, Türkiye’nin yetiştirdiği en önemli aydınlarla birlikte diri diri yakılmış olan Zeynep de bu yazıyı yazdığı gün, 2 Temmuz 2011’de yine çok ağladım.
Bir zamanlar Madımak Oteli’ni bir ara kebapçıya çevirecek kadar “ince kıyım” düşünenler, Solingen’de yakılan Türkler gibi, tarihimizin bu utanç sayfasıyla yüzleşmek zorundaydılar. Bir utanç müzesi açıldı açılmasına ama katillerle mağdurların yan yana anıldıkları bir müze! Buna itiraz eden Zeynep’in yazısından sonra babasını tekrar yaktılar.
Türkiye’nin yetiştirdiği en büyük edebiyat eleştirmenlerinden Prof. Füsun Akatlı’nın kızı olan Zeynep, annesinin yüzlerce öğrenciyle bilimin ışığını paylaştığı Doğuş Üniversitesi’ne işe alınmıştı, burada eğitim camiamız için bir kazanç olacakken, yazısının tetiklediği baskılarla okuldan kovuldu.
Doğuş Üniversitesi Zeynep’i önce konuşmama konusunda uyarmış, ardından işine son vermiş. Babası yakılan bir kızın haykırışı nasıl böyle cezalandırılır? Zeynep’in okuldan atılması demek, tarihimizde Madımak ile yüzleşilmeyeceği, üniversitelerimizde de bu konuların örtbas edileceğinin habercisi.
Yıllar önce Erzurum’da oyunculukta, beden ve ses eğitimine eşofmanla giren bir asistanın kravat takmadığı için istifaya zorlandığını duyunca, devlet üniversitelerimizin durumu beni ürkütmüştü.
Öte yandan sözümona özerk kurumlardan akademisyenler susturuluyor, en son Prof. Ataol Behramoğlu Beykent Üniversitesi’nden uzaklaştırıldı, Bilgi Üniversitesi genç sanatçıları “pornocu” olarak teşhir ederek, onları öğretim üyeleriyle birlikte kovdu.
Demokrasinin ileride olduğu ülkelerde , genç yaşında böyle afişe edilen öğrenciye ağır bir tazminat ödenir çünkü onun gençliğini çalmışsınızdır. Öte yandan Zeynep’in yazısı soykırım müzelerinde arşivlenir.
Berlin’deki soykırım müzesinde Almanların, Hitler faşizmiyle, soykırım ile nasıl yüzleştikleri ortada! Bu onları küçültmediği gibi, ırkçılık konusunda özür borcu olanları yüceltiyor kanımca!
Bizim stratejimiz ise ortadan kaldırmak. Gerçeği söyleyen sanatçıların bazıları dizilerden atılmakla tehdit edildler, bazıları “açılım kahvaltılarında” saf değiştirdiler , düzen onlara açıkça “sus ki seni besleyebilelim” dedi! Şimdi aynı kıyım akademisyenlere yapılıyor. Kürt, Alevi açılımlarıyla barış sağlayabilecek olanlar, bu kez akademisyenlere baskı yaparak, onları yakıyorlar.
Ne acıdır ki, daha bugün Milli Eğitim Bakanlığı’nın onuncu sınıflarda okuttuğu tarih kitaplarında “Süryaniler” hain olarak gösteriliyor, aşağılayıcı ifadeler kullanılıyor. Bu durum halkların kardeşliğine hiç yaraşmadığı gibi, Türkiye’nin imza attığı Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Beyannamesi’ne de aykırı.
Toplum olarak, halkların kardeşliğine en çok ihtiyacımız olan dönemde, gerçeği söyleyenleri üniversiteden atıyorlar, her şeyi bırakın bir genç kızın babasına haykırışını cezalandırıyorlar.
Bu durumda, ileride Madımak’ı, Dersim’i, Diyarbakır Cezaevi’ni, Bayrampaşa’da diri diri yakılanları anlatmayan, kendinden olmayanın hain” olduğunu öğreten, kravatla tiyatro dersine girerek sinik, pısırık, korkak dizi oyuncuları ve en önemlisi kötü insanlar yetiştiren bir toplum haline dönüşeceğiz.
“
Bağırsam neye yarar, nasılsa duymazlar.

Ben bir kömür ocağının onulmaz göçüğüyüm;

İçimde cesetler ve daha ölmemişler var."

diye bitirmiş Zeynep yazısını , bense bu yazımı iyiniyetimle “ çeşitli açılımlar” yapmaya çalışan devlet erkanımızdan içimizdeki cesetler ve ölmemişlere sahip çıkan , gelecekteki kuşaklara her kim olursa olsun insan insandır diyen eğitmenlere yol vermek yerine, yol açmasını bekliyorum.

BU DÖNEMDE NASIL BİR TİYATRO?

2011-07-13T07:42:00.000-07:00

Geçtiğimiz haftaki yazımda, şu dönemde inadına tiyatro yapmak gerek demiş ve tiyatroyu bekleyen iki önemli tehlikeyi dikle getirmiştim. Bunların biri, tabi ki otosansür, diğeri ise, tiyatronun kendi içine kapanmasıydı.
Bir dönem, aydınlarımız İran Sinemasına bakarak sanatın baskı altında da olsa çok iyi şeyler üretebileceği tezini geliştirir, hatta Batı Avrupa ülkelerindeki tiyatronun sadece biçimsel arayışlar içinde olup, içerik geliştiremediği konusunda düşünceler ileriye atarak fazla özgürlük ve maddi imkanın her zaman sanatçının lehinde olmayacağı konusunda fikirler ortaya atarlardı. Ne tuhaftır ki, 2010’larda salt Panahi’ye özgürlük sloganında yoğunlaşan kampanyaları gözleyenlerin bile tanık olacağı gibi , bu tezler çürüdü.
Tabi ki, sanatçı aşırı özgürlük ortamlarında ilgi çekmek için kimi zaman dejenerasyona ve mutasyona uğrayabilir. Bunun en son örneği Cannes Film Festivali’nde Hitler’e abuk sabuk övgüler düzen Lars Von Trier da yaşandı. İlgi odaklı da olsa bir caniyi göklere çıkartan Von Trier tabi ki gözümüzde sıfırlandı ama onun en azından “önemli bir sinemacı” olarak bir yeri vardı.
Türk Toplumu’nda ise hiçbir mesleği olmayan magazin figürleri dejenerasyonun da etkisiyle ara sıra tuhaf çıkışlar yaparlar. Kaset çıkartan bir şarkıcının gündeme gelmek için bir şeyler söylemesi, evlenip boşanması, dizide 30/40 milyar alan bir oyuncunun çıtasını yüksek tutabilmek için meslektaşlarıyla uğraşabilmesi bir derece anlaşılabilir, ama hakikaten elle tutulur bir mesleği yokken, durup dururken gündeme gelmeyi meslek haline getirenler acınası duruma düşüyorlar!
Geçtiğimiz hafta, son filmi aynı gişe memuru tarafından defalarca izlendiği için kapalı gişe giden Sinan Çetin’in durup dururken tarikatçı kesilmesi ile koskoca Cihan Ünal gibi bir oyuncunun “sahnede taciz etmediğini kanıtlamak için (nasıl oluyorsa) ”, “ben ona kapalı giyinmesini söyledim ama ısrarla açık giyindi” demesi arasında bence çok fark yok. Konservatif düşünce ne yazık ki, Sinan Çetin’i oportünist bir biçimde tavlamış, medya baskısı da yılların virtüözü Cihan Ünal’ın bilinçaltında tiyatro ve çıplaklık arasında hasarlı bir bakış açısına yol açmış.
Birisi günün yükselen trendine uyarak okyanusa selam gönderiyor, öteki o kadar bunalmış ki, bilinçaltında kurnaz röportajcının sahnede kapanma tuzağına düşmüş. Öte yandan karşımızda daha önce magazinin her türlü cilvesi ve edasını kullandığı için, doğru söylese de, artık “inanılmayacak ve” neredeyse taşlanacak” bir “simge” var. Sanatçı olarak olmasa da, kadın olarak söylediği bazı şeylerde haklı olabilir ama düzen bize ona inanmamayı öğretmiş.
Ben bu koşullarda, “baba” olsam çocuğumun, her koşulda tiyatrodan uzakta durmasını isterim.
Öncelikle “tiyatrodan nefret ettiğini her fırsatta açıkça beyan etmiş olan ” ama televizyona pilot program çekmek için ücretsiz oyuncu bulmak adına “tiyatro okulu açan” Sinan Çetin’e bulaşmamasını isterim.
Türkiye’de tarikatçılık yasakken, çocuğumu açık açık tarikatçılığı öven Sinan Çetin’in okuluna göndereceğime, gerçekten dinine meraklıysa, din bilgisi edinmek istiyorsa, din liderinin sevgi ve ışık saçan ve dünyanın her yerine yayılmış okullarına burslu olarak gönderir, hiç değilse ilahi ışığı alnında hisetmesini sağlarım.
Yine, Cihan Ünal’ı yakından tanımayan, Tiyatro İstanbul’un sanatsal çizgisini bilmeyen bir baba olsam ve sadece Ayşe Arman röportajını okusam, tiyatronun soyunan kızların tacize uğrayabileceği bir yer olduğundan şüphe eder , kızımı tercihen hep giyinik kalacağı, hatta masanın öte yanından bacaklarının bile görülmeyeceği bir meslek okuluna yazdırırım.
Büyük oyuncu Ünal’dan şu sözleri duymak isterdim oysa: “Sahnede nasıl taciz edilir ey Ayşe Arman? Doktor ameliyatta çıplak hastadan huylanır mı, ne kadar akıl fakiri bir düşünce biçimidir bu?
Ünal’ı suçlamıyorum tabi, bir sanata böyle bakabilecek kadar hortlayan bir tehlikeden ve kocaman bir aktörü bu tuzağa düşürerek bu tarikata hizmet eden magazin kuşağımızı suçluyorum.
Magazinin bu kadar hortladığı ve bulaşacak alan kalmadığı için doğal olarak tiyatroya da bulaştığı bir ülkede, genç meslektaşlarımın tiyatro sanatında kendi içlerine kapanmaları doğal.
“Küçük mekanlarda büyük fikirler yaratma düşüncesiyle” deneysel sanatlara kayacaklar belki!
Zaten, sadece gece bültenlerinden absürdün alasının yakalanacağı bir memleket burası! Absürd ve deneysel tiyatronun kralı yaratılabilir şu dönemde.
Ancak unutulmamalıdır ki, yine geçtiğimiz hafta, parlamentomuzun renkleri ayıkland, korkarım, demokrasinin tanımının yanlış anlaşıldığı ve ezici çoğunluğun azınlığın haklarını gasp edeceği günlere gebeyiz .
Eğer bu koşullarda tiyatro kitleselleşmez, kabuğuna çekilirse, tiyatro da ötekileştirilecek, dışlanacak ve ezenlere ezilenleri anlatan ve çağına ışık yakan sanat olmaktan çıkıp, sadece haksızlıkların ardından ağıt yakılan bir karartma alanı olmaya mahkum edilecektir..

ŞİMDİ TİYATRO YAPMA ZAMANI

2011-07-13T06:49:00.000-07:00

12 Haziran gecesi Türkiye’nin seçim sonuçları nasıl çok kısa sürede belli olduysa, bu yazının da amacı çok kısa ve net: Tiyatro yapmalıyız !
Tiyatro yapmak için çok açık bir çağrı veya geleceğe dair aydınlık bir umut olmasa da, asıl şimdi tiyatro yapma zamanıdır!
Hatta güçleri birleştirme zamanıdır…
Dikkat ediniz, kimilerinin iddia ettiği gibi, pek az izlendiği iddia edilen tiyatro sanatımızun , kitleler üzerindeki etkisinden fazlasıyla korkulmaktadır. “Vatan Yahut Silistre” oyununun ilk gecesinden sonra, Abdülaziz'in ın kellesini isteyerek halkı sokağa dökecek kadar “tehlikeli” olan sanatımızı asıl şimdi, hem de en iyi biçimde icra etme zamanıdır!
Dizi yıldızları televizyondaki başarılarını perçinlemek, kazançlarını ve gündemdeki yerlerini daim kılmak için tiyatroyu yem malzemesi olarak kullanarak magazin malzemesi haline getirip “ucuzlaştırma” yoluna gitseler, tiyatroya hiç yolu düşmeyenler tam seçim arefelerinde bir oyunu “ayıp”, “müstehcen”, “gayrimeşru” bularak sanatımızın önüne gereksiz, yoz, çiklet gibi tartışmalar çıkarsalar da çağlar boyunca ayakta kalan tiyatro sanatı, her şeye direnecektir! Yeter ki 12 Haziran gecesinde seçim sonuçlarını izleyip “erkenden yatağa düşmeyenler”, 13 Haziran’dan sonra başlayan çekişmelere yenilmeyenler tiyatro yaparak ayakta durabilsinler!
Yıllar önce özel tiyatro yöneticileri ve azımsanmayacak sayıda seçkin oyuncuyla, tiyatro sponsorlarına vergi kolaylığı tanınması için dönemin başbakan yardımcısı Mesut Yılmaz’ı ziyaret ettiğimizde, “Anadolu’da halk bizden tiyatro talep etmiyor” yanıtını alınca çok şaşırmış, “fuzuli işler” yapan kişiler olup olmadığımızı sorgulayarak dağılmıştık.
“Fuzuli işler” yapıyor olsaydık oyunlar yasaklanmaz, tiyatro sanatçıları hakkında davalar açılmaz, ( bu arada Sayın Başbakanımız yeni bir dönemin başlangıcında helallik isteyerek pek çok davayı geri çekmiş, ancak Müjdat Gezen’e açtığı hakaret davasına devam etme kararı almış, öte yandan kendisine sahnede “ İşportacı Tayyip” diyen Beyoğlu Kumpanyaya karşı açtığı hakaret davasını kaybetmiştir) , tiyatrolarımız yıkılmaz, ödenekli tiyatrolarımızın işlevi sorgulanmazdı.
Cumhuriyet Halk Parti’li olmadığım halde, 12 Haziran gecesinde Cumhuriyet Halk Partisi’nin ağır bir yenilgiye uğradığına inanmıyorum, Kemal Kılıçdaroğlu’nun yeni sol söylemine katılmakla beraber, bunu kısmen yanlış insanlarla gerçekleştirme hayaline kapıldığını i düşünüyorum.
Cumhuriyet Halk Partisi’nin son yıllarındaki kaderinde ne yazık ki partizanlık, hizipçilik ve daha da kötüsü küçük hesapların güdümünde toprakçılık var, devam ediyor. Herkesin memleketindekini kayırdığı bir oluşumda, ne yazık ki, sanatın filizlenmesi, sanatçıya hak ettiği değerin verilmesi beklenemezdi. Partinin köklü bir kültür politikası olmaması ve seçimden önce kültür/sanatın alelacele bir beyanname ile geçiştirilmesi de bunun acı bir göstergesi.
Öte yandan, bağımsız blok adaylarının BDP’de grup oluşturduktan sonra, Kürt milliyetçiliğinin tuzağına düşmemeleri halinde, (çünkü sanat hiçbir şovenist düşüncenin kalıplarına sığdıralamaz) meclise sanat adına yeni bir söylem getireceklerine inanıyorum.
CHP, belki yine makus kaderine yenilerek iç çalkantılarla süre kaybedecek.
Tiyatronun ise günlük politika kulvarının içinde duralamadan yoluna devam etmesi gerekiyor!
AKP’li belediyeler ciddi bir kültür sanat politikasıyla tiyatro salonları açar, buralarda yoğun tiyatro faaliyetleri gerçekleştirirken , Cumhuriyet Halk Parti’li belediyeler vizyonsuz başkanları nedeniyle sanatçılara destek olacaklarına, köstek oluyorlar, sanatın önüne set çekiyorlar.
Ancak, tiyatro yılmadan devam etmeli!
Tiyatronun şu dönemde düşeceği iki tuzak vardır: Birincisi otosansür!
Nasılsa “yasaklarlar”, “yıldırırlar” korkusuyla, sanatçının doğmayan düşünceleri beyninde öldürerek, , seyircinin duymak istediği gerçekleri dillendirememesi en kötüsü olur!
Öte yandan, tiyatronun küskün bir çocuk edasıyla kendi içine dönmesi de başka bir tehlikedir. Çok savunduğumuz alternatif tiyatro düşüncesi şahlanmışken,1.ve 2. Dünya Savaşı sonralarında görüldüğü gibi, minik mekanlarda sadece birbilerinin dilinden anlayan arkadaşlara hitap eden absürd oyunların oluşumu “tiyatronun kitleselleşmesinin” önünü keser. Sakın küçük mekanlardan büyük düşünceler çıkmaz ya da saçma oyunlardan akıllı fikirler bulunmaz dediğim sanılmasın, ancak tiyatro sanatçısı sandıkta attığı oyun parlamentoya yansımasını izleyen seçmen gibi içine döner ve sadece “azla yetinirse”, bir gün memlekette tiyatro talep edilmeyen bir hale dönüşebilir.
Öte yandan, sanatımızı kitleselleştireceğiz, mutlaka yoğunluklu biçimde talep gören hale getireceğiz derken, 21. Yüzyıl insanının beğenilerini göz ardı eder ve kalite sınırını tutturamazsak, salt tiyatroda değil, bizi yönetenlerden yönetmeye talip olanlara, medyada yönlendirenlerden yönlendirmeye talip olanlara kadar kalite yoksunu bir kuşağın yaratılmasının önüne geçememiş oluruz.
Unutmayalım: iyi bir tiyatro oyunu bir kişinin beğenisini, öngörüsünü değiştirse ve o bir kişi insanlığa yararlı olabilecek bir vizyonla öne çıkabilse bile, bu bir kazançtır.
İşte bunun için: her ahval ve şeraitte tiyatro, çok tiyatro, çok iyi tiyatro yapmalıyız!

BENİM ZİNDANLARIM

2011-02-26T01:27:00.000-08:00

Televizyonculuk geçmişimde Dr. Stress programının temellerini Bilgi Üniversitesi’nin kurucularıyla attığım için , kendilerinin ne denli açık görüşlü olduğunu bilirim. Türkiye, Bilgi Üniversitesi’ni kazandığı zaman gururlanmış, adına yaraşan bir eğitim verecek bir kurum kazandığımız için onur duymuştum. Amerika endeksli düşünenlerden değilim, ancak eğitimime Amerika’nın en liberal okullarından Bennington College’da başlamış ve New York Üniversitesi’nde sanatsal özgürlüğün, ifade özgürlüğünün tadını sonuna kadar çıkartmış bir kişi olarak, Bilgi’yi her ziyaretimde en azından formatı Amerika’ya endekslenmiş bir üniversite kazanmış olmanın yüzeysel de olsa keyfini yaşadım.
Ardından, Bilgiciler, ikinci cumhuriyetin demokrasi kalıplarına kaydılar, duyduğuma göre arazi kapatmalar, sahte demokrasi oyunları, ifade özgürlüğünü statükoya endeksleme endişeleri, sırasıyla Amerikalı partnerlerine hoş görünmek için özgürlük heykelini bir özgürlük sembolu olarak görmek değil, hatıralık eşya olarak satma teknikleri, hükümete şirin görünmek için Taksim Meydanını pankartların açıldığı bir yer değil, arabaların park edilerek otoparktan rant sağlanan bir yer olarak gördüler.
Ne yazık ki, bu aşamada, İstanbul’a Santral İstanbul gibi modern bir sanat merkezi kazandırma vizyonu gösterenler, gencecik bir öğrencilerini ve iki öğretim görevlilerini harcamaya utanmadılar!
Pornoymuş!
Yesinler sizin pornonuzu…
İçeriğinde müstehcen öğeler taşıyan her sanat eserine porno mu denir?
Kadını, erkeği, çocuğu istismar etmeyen, teşhir etmeyen, satış amaçlı olmayan, genç bir beynin sadece yaşama bakış amaçlı uyarı niteliği taşıyan bu eserini “porno” olarak değerlendirip, bir öğrencinin geleceğini karartmaya ne hakkınız var?
Kaldı ki, yaz aylarında tamamlanan bitirme tezi basına sızınca mı birden porno oluverdi?
Üniversitenizde Atatürkçülüğün tartışılmasını demode bulunca demokrat oluyorsunuz da,
bir sanat eserinin kafasını kopartmaya gelince muhafazakar cadılara mı dönüşüyorsunuz?
Ayıp ettiniz, Bilgiciler…
Önce Bilgi adına, sonra Üniversite kavramına, sonra Özgürlük heykeline çok ayıp ettiniz…
İkinci Cumhuriyeti bilmem ama Birinci Cumhuriyet’e de çok ayıp ettiniz vallahi.
(Bimeras Kültür Vakfı tarafından Beşiktaş Meydanı için tasarlanan Free Zone İstanbul sergisinde Kemalist bir grup tarafından parçalanan “ibadet bölgesi” objesine ayıp edildiği kadar siz de ayıp ettiniz, bilgiyi, bilimi, sanatı kararttınız.)
….
Bu hafta, eğitim hakları için Odtü’de yürüyen bir grup, iktidar ile karşı karşıya gelince polis şiddetine maruz kaldı.
Öğrenciler, ne istiyor?
Parasız eğitim istiyorlar…
Harç parası bulamadığı için intiharın eşiğine gelen çocuklarımız var çünkü!
Polisimiz, 300 gaz bombası atarak bu çocuklarımızı acımasızca dövüyor, Bilgi Üniversitesi geleceğin sanatçılarının hayatını karatıyor…
Dövülenlerin derdi, başbakanla konuşmak, dertlerini anlatabilmek. Hani 11 Eylül günü, herkesin başbakanı olduğunu söyleyen Tayyip Erdoğan ile!
Döven polislerin belki de çocukları, kardeşleri de harç parası bulamıyor.
Keşke gaz bombası atmak yerine, parasız eğitimin olanaklarını tartışabilmek gibi bir çözüm olabilse!
Öte yandan, Bornova Şehir Tiyatrosu’nun provası sırasında, bir grup maganda, provayı basarak, taşlı, sopalı saldırı düzenliyor.

CHP’li başkanın açıklaması ise ürkütücü: gençler tiyatroyu hedeflememişler!
Şimdi, Tophane’de galeri basanlar da galeriyi hedeflemeyip, nasıl olduysa hedefi tutturmuşlardı, hükümet yetkililerimiz, aynen CHP’li başkanın söylemiyle işin içinden çıkmıştı.
Türkiye, şiddetin taçlandırıldığı bir ülke oldu.
Öğrenciyi döven polis, öğrenciyi kovan yönetici, domuz bağıyla işkence yapan Hizbullahçı, hapisten salıverilen seri katil, tesadüfen galeri basan “komşu”, tiyatroya saldıran iyiniyetli topluma kazandırılması gereken gencin hiçbir suçu yok, gazeteciler hapiste…
Geleceğin sanatçısı, aslında pornografik eserler veren bir sapkın…
Öğrenim görmek isteyen “öğrenci”, çete üyesi!
Üniversiteler hapishane, tiyatro provaları zülumhane, bilgisayar tuşları tımarhane, Türkiye büyük bir hapishane oldu.
Her yerde görünmez prangalar varsa,
galiba, en onurlusu, gerçek anlamda zindanlarda çürümek!

BİRLİKTE OYNAYALIM

2010-12-18T23:57:00.000-08:00

1976 yılında, bir cumartesi sabahı, annemin kuzeni, onun artık çoluğa çocuğa karışmış kızı ve kardeşimle beraber Tepebaşı Deneme Sahnesi adı verilen tiyatroda Deniz Uyguner’in yazıp yönettiği “Birlikte Oynayalım” adlı serüvene tanık olmamla başladı her şey.
Tepebaşı Deneme Sahnesi’nin, yanan meşhur tiyatroyu yaşatmak için marangozhaneye hayat verilmesiyle oluştuğunu, 9 yaşındaki o çocuğa söylememişlerdi.
Bizi tiyatro fuayesinde soytarı makyajı yapan Deniz Uyguner karşıladı. Nefis çocuk şarkılarıyla, oyun alanına davet edildik ve birlikte oynamaya başladık.
Ahmet Karagöz, kendisini çocuk tiyatrosuna adamış Deniz Uyguner ile birlikte, oyunun diğer rollerine eşlik ediyor, oyun izleyici çocuklarla sohbet edilerek, birlikte oynanıyordu.
Tiyatroya aşkım o gün başlamıştı.
Nüvit Özdoğru’nun sahneye koyduğu “Yarın Bütün Dünya” adlı oyunda Cem Davran, Şevket / Yalçın Avşar gibi kardeşlerimi de sahnede izledim, ardından Türkbank, Akbank Çocuk tiyatrosu derken, 9 yaşında tiyatroyu bir yaşam biçimi edindim.
O zamanlar Tepebaşı semti, küçük bir çocuğun tek başına gidebileceği bir yer değildi.
Birlikte Oynamak için hayatta beni en çok seven babaannemi bulmuştum.
1976 yılında anneannem kanserde gözümün önünde eriyip gitmişti , o dönem 60 yaşlarındaki babaannem ise sporcu ve sanatçı kimliğiyle benden sadece birkaç yaş büyük bir abla gibi görünüyordu gözüme!
Her Cumartesi sabahı Deniz Uyguner ile birlikte oynamak için soluğu Tepebaşında alıyorduk…
Oyunda sorulan bir bulmacayı bilirseniz kral rolü oynayabiliyordunuz. Uyguner, kendisine 9 yaşında bir tiyatro sevdalısından gönderilen bir mektuptan sonra oyundaki bulmacayı sürekli benim bilmemde bir sakınca görmemişti.
Bugünkü “önemli” adamlar gibi sekreteri olsaydı, ulaşılmaz bir şahsiyet olsaydı, belki de ömür boyu oynayamaktan mahrum kalacaktım!
Babaannemi Cumartesi sabahları yedibuçukta kaldırır, tiyatroya Deniz Hoca’dan önce, bir başrol oyuncusu ciddiyetiyle, 3 saat öncesinden girer, Beklan Algan’ın “Marat Sade” genel provası nedeniyle çocuk oyunu kaldırıldığı zaman çok üzülür, Marquis de Sade’ın ne kadar sadist olduğunu düşünürdüm.
O dönem Tepebaşı’nda oynanan Salozun Mavalı, Godot Geldi gibi oyunları çözümlemeye çalışır, “Birlikte Oynayalım” ile dönüşümlü oynanan “ Hoşu’nun Utancı” adlı oyuna biraz daha fazla seyirci gelse kıskanırdım. Birlikte Oynayalım’da kralı oynamaktan sıkıldığımda, Ahmet ağabey bazen kıyak olsun diye köpek rolü de oynatır, Deniz hoca kuralların dışına çıkıldığı için sinirlenirdi.
Benim gözüm “Hoşu’nun Utancı’ndaki “ balıklarda, istridyelerdeydi ama kimse yüz vermiyordu. Oyunun yazarı Şinasi’yi geçen yıl bir konserde koca adam olarak karşımda gördüğümde, çok kötü oldum. Yıllar geçmiş, Hoşu, hoş bir anı olarak kalmıştı.
Tepebaşı otopark oldu, TRT binası oldu… Sonra özel sermayenin oraya tiyatro yapmak istediği gibi sözler söylendi… Bu arada Harbiye’nin yıkımı gündemdeyken, Sayın Topbaş, Tepebaşı’nda bir tiyatro binası yapacağına söz verdi….
hBabaannem? Birlikte Oynayalım adlı oyunu en az 60 kere izleyen tek insan olarak tarihe geçti, melek oldu. Çok güzel filmler, oyunlar izledik beraber… Çok güldük, çok oynadık. Onu oyun arkadaşım sandığım için mi nedir, babaannemden sonra, yaşamımda çok az oyun arkadaşı arandım.
Babaannem, sokak tiyatrosu yapan bir torunu yakıştıramıyordu kendisine! Sokakta tiyatro yaptığım an bir silahla intihar edeceğini söylemişti korkutmak için beni. Yine de, yaşamımdaki en değerli varlığı kaybetmeyi göze alarak, 23 Nisan 1982’de Kenan Evren’in çizmelerine rağmen “Çizmeli Kedi” yi oynadım varoş mahallelerde tiyatroya gidemeyen çocuklar için. Bir yandan da, hayatımdaki en önemli varlığı yitirmekten çok korktuğum için, gün boyunca sürekli sessiz telefonlarla kolluyordum babaannemi! Gece de patlattım espriyi: “Aaaa sen ölmedin mi daha, biz oynadık vallahi sokakta!”
Tepebaşı’nda 1402’lik oldukları için oyun arkadaşlarından kopartılanların acılı günlerini yaşamış, Başar Sabuncu’nun “Bahar Noktası” adlı oyunundan sıkıyönetim tebligatıyla oyuncuların kovularak nasıl perde açıldığına tanık olmuştum. İnsanın birlikte oynayamayacağı arkadaş bulamaması kadar, birlikte oynadığı arkadaşlarıyla karşı karşıya getirilmesi de çok acıydı!
Tepebaşı’nda artık birlikte oynanacak bir alan yok! Olsa da artık kıymeti yok çünkü en önemli oyun arkadaşım, babaannem gitti.
Tepebaşı Deneme Sahnesi’nde “Birlikte Oynayalım” diye bir oyun oynandığını keşfeden duyarlı bir kuzenim vardı, oyun arkadaşım olabilirdi, genç yaşında gitti.
Geçen hafta da Deniz Uyguner öldü.
Son yıllarını huzurevinde geçirmiş, hediye olarak bana Tiyatrokare’yi kurduğumda , 12 yaşında yazdığım, UNICEF ödülünü alan “İlkeler Kağıtlarda Kalmasın” oyununun afişini getirmişti.
Oyun arkadaşlarımın ölümü beni yıktı! Ama Deniz Uyguner’in ölümü bana getirdiği değerli hediyeyi yırtmam için doğru zamanlama oldu: Geçtiğimiz günlerde talihsiz ve zamansız ölümüyle beni çok sarsan dostum Onur Bayraktar’ın ardından yaşadığım saldırılar, birlikte oynadıklarımın afişlerini ağlaya ağlaya paralamam için bir neden oldu: Rahat uyuyun oyun arkadaşlarım: İlkeler kağıtlarda kalmadı ! O afişler duvarlarda içi boş söylemler şeklinde durmasın diye paralandı. Bu, yüreğimden de sökülüp atıldıkları anlamına gelmiyor pek tabi!

GÜVENÇ DAĞÜSTÜN'E ZOR CEVAPLAR

2010-12-05T08:56:00.000-08:00

Sayın Dağüstün,

25 Kasım'da yitirdiğimiz Onur Bayraktar, tiyatromuzun salt oyuncusu olarak değil, hayattaki duruşuyla da beni çok etkileyen, entellektüel yapısına değer verdiğim bir arkadaşımdı.
Onunla tabi ki rol arkadaşları kadar yakınlığım olmadı, olamadı ancak provalarda ve oyun sonrasındaki sohbetlerimizde sanat ve insanlık adına çok güzel düşler kurmuştuk.
Onur'un ölümünden sonra perdemiz bir gece kapalı kaldı ve 28 Kasım'da acılar içinde açıldı.
Bu kuralı ben koymadım, uyguladım.
Ne yazık ki çok üzücü, ancak tarih boyunca ülkemizde de, yurtdışında da böyle olmuş.
Moliere doktor uyarısına rağmen sahneye çıkıp hayatını kaybetmiş, Cahide Sonku Muhsin Ertuğrul'un uyarısıyla annesinin ölü bedenini komşusuna teslim edip sahneye çıkmış, arkadaşları ölen pekçok özel tiyatro, ödenekli tiyatro, bulvar tiyatrosu, politik tiyatro diye ayırt etmeksizin arkadaşlarının cenazelerinin ertesi gününde perde açmışlar.
OdaTv'de yayınlanan 10 sorunuzun 9'una yanıt vereceğim. Çünkü AKP'li belediyelere oyun sansürleme konusundan tutun, bazı okuyucu yorumları ne yazık ki bir ölümün arkasından 20 yıllık bir sanat kurumunu ve şahsımı hedef almak için bir ölümü fırsat olarak kolluyor .
Benim ticari faaliyetlerimin tiyatro için harcandığı, son prodüksiyonumun (adını reklam olmasın diye anmıyorum) hiçbir sponsorun katkısı olmaksızın çok zor koşullarla hayat bulduğu, kurumumdaki emek/ yoğun üretimimin ve bazen sayıları 60'ı bulan sanatçının/ tiyatro emekçisinin nitelikli çalışmaları gözardı edildiği, bu talihsiz kazanın ardından bazı kötüniyetli kişilerin çirkin saldırılarla yeni köşe kapmak ya da acılardan rant elde etmek istediği apaçık ortadadır
Bir sanatçı olarak verilemeyecek hiçbir hesabım yok. Alnım ak. Yedinci sorunuzun Onur'un ölümüyle ne alakası olduğunu anlayamadığım için, sizi de bu ölümden yola çıkarak saldırma fırsatı yaratanlar arasında sayıyorum üzülerek.
Bunun dışında yerinde olduğunu düşündüğüm sorularınızı yanıtlamak ise duygusal olarak çok zor.

1) Kaza haberini aldığımda hastaneye gittiğimde polis muhabirleri, hastane muhabirleri gibi kişilerle karşılaştım. Bu kişiler sanat camiasını tanımadıkları için doğal olarak Onur'u tanımıyordu, motorsikletin hızından yola çıkarak kamuoyuna çok yanlış tanıtacaklardı, hiç kimse Onur'un canını kurtarmak için hız yaptığını, aslında çok dikkatli bir sürücü olduğunu bilmiyordu. " Bunalımlı bir intihar mı? "sorulan soruların en hafifiydi. Oyuncumun değil, dostumun kamuoyuna doğru yansıması benim için çok daha önemliydi.
Böyle acılı bir durumda, "Leyla'nın Evi"nde oynuyordu demişim, dememişim farkında bile değilim. Böyle bir acıdan reklam üretmeyi kim düşünür? Ancak, siz bunu böyle deşifre ettiyseniz, reklam stratejileri konusunda kimden bilgi alıyorsanız, o kişinin vicdanını sorgulamanızda yarar var.
Kaldı ki, o gün orada acılı aile bireyleri de sakin sakin açıklama yapmayı görev bildiler ! Acı çekmediğimizi söylemek yaraşmaz.

2) Cenazede ben de oradaydım. Evet perde ertesi gün açılacağı için, cenaze kalkar kalkmaz toplantı organize edildi. Çok acıdır ama ne yazık ki ertesi günkü oyunun organizasyonu yapılmalıydı, zaman kısıtlıydı.

3) Oyunun oynanıp oynanmaması konusunu masaya yatırdık. Benim de gönlüm oynanmasını istemiyordu ama oynanması yönünde gönülsüz de olsa karar almak zorunda kaldık.

4) 10 kişilik ekipte 3 kişinin sözleşmesi yok. Bazı oyuncular sözleşme imzalarken Tiyatrokare'nin kurum kimliğine güvenerek gözü kapalı imzaladıklarını söylediler. Zaten meslek hayatım boyunca sözleşmenin bağlayıcı nedenleriyle sahneye çıkacak oyuncularla çalışmadım, çalışmam da. Kumpanyamıyız biz?
Ben şunu söyledim: Tiyatrokare yarın oraya dekorunu kurar, ancak sizler arkadaşınızın kaybından dolayı oynayamayacak halde olursanız , bunu seyirci anlayışla karşılar Ama Tiyatrokare, tiyatronun kuralları ve geleneklerine uymak zorundadır! Biz ustalarımızdan böyle gördük.

5) Biz bir ekibiz: iyi günde kötü günde birbirimizin yanında durduk. Sadece bu oyunda değil, pekçok oyunda böyle olmuştur! Bu fırsatı kollayarak ekip ruhumuzu kimse bozamaz. Kaldı ki, görüş ayrılıklarımızın olması da, ekibimizin sarsılacağı anlamına gelmez.
Oyuncuların bu durumda isteyerek sahneye çıktıklarını söylemek mümkün mü? Hepsi acı çekerek geldiler, oyuna üç dakika kala çok travmatik bir an yaşandı ve ben "isterseniz şimdi iptal edelim, seyirci bunu anlar çünkü kostümlerimizi giymiş, makyajımızı yapmışız ama çıkamıyoruz, bu çok insanca!" dedim. Hatta o günkü açılış konuşmamda oyunculara bu ağır yükü yaşattığım için özür diledim, belgelenmiştir.
Ne yazık ki, mesleğimiz sadece mutlu günlerde yapılan bir iş değil.
Oyuncular bir gece önce kendi aralarında da konuşmuşlar. Rapor alabilirlerdi, izin isteyebilirlerdi. Ama sanırım perde açma nedenimizi anladılar ve oyuna geldiler.

6) Değil elli kişi, on kişi ulaşabileceğimiz toplu bir grup olmazsa oyunu oynamak zorundaydık. Çünkü farklı yerlerden geliyorlar, biletlerini bir iki ay önceden almışlar. Üstelik çoğu gişeye "oyunu iptal etmiyorsunuz değil mi" diye telefon etmiş.
Bazen 1000 kişilik bir organizasyonu iptal etmek daha kolaydır çünkü tek elden ulaşabilirsiniz.
Biletix satışı olsaydı da kolay olurdu, çünkü iletişim bilgileri var.
Tiyatro bileti satmayı ticaret yapmakla eşdeğer görenler, ölüm anında perde açan ödenekli tiyatrolara ne diyecekler? 8 liraya bilet satarak ticaret mi yapıyorlar yani?
Böyle bir suçlamayla işin şahsi hakarete, aileme, ticaret ahlakıma kadar dokundurulması çok ayıp!

7) Fırsat bilerek sıkıştırdığınız bu sorunun,
Onur Bayraktar'ın ölümüyle ne alakası var?
Ama bu konuda herkesin içi rahat olabilir!

8) Oyuncunun elinde kağıtla sahneye çıkması Onur'u anmak içindir. Kaldı ki, bu da bir gelenektir ama tartışılabilir.
O gün rolü devralan Bülent Seyran, bu oyunun provalarında altı ay yönetmen yardımcısı olarak görev aldı ve tam 30 oyun Onur'la karşılıklı oynadı.
Ezbere oynar, mizansenleri uygulardı. Ama bir arkadaşımızın anısını bir günde silip atmak, koca role yepyeni birinin bir günde çıkabileceğini iddia etmek asıl o zaman saygısızlık olurdu.
Buradan aileye de yanlış aktarılan bir iddiaya yanıt vereyim: Biz o gün Onur'u andık, tesadüfen matine/suare vardı, acılı bir aileye Onur'un adını kullanarak iki kez oyun oynadılar gibi bilgi kirliliği yaratılmış.
Kaldı ki, Milliyet Gazetesi'nin muhabiri oyuna gelmiş, biz hiç kimseyi çağırmadık. Böyle acılı bir günü malzeme olarak kullanmak son düşüneceğimiz şeydir.

9) Ertelemek, oyunu başka salona almak, grup satışlarını başka yerlere kaydırmak, iptal etmek, Tiyatrokare'nin başka oyunları hatta hatta başka bir tiyatronun oyunlarıyla değiştirmek çaresizlik içinde düşünülen pekçok çözümdür.
Ancak 26 Kasım'da zaten bir oyun iptal etmiştik.
Ne yazık ki, tiyatro geleneği ağır bastı. Biz uydurmadık, uyguladık.

10) Böyle bir durumda sanat camiasının kenetlenmesi gerekirdi, tekrar kötü bir sınav verildi.
Allah acı yaşatmasın ama tiyatronun perdesi mümkün olduğunca kapanmaz. Savaşta da kapanmaz! Diyarbakırda çatışma oluyor, adamın arkadaşı o an sokakta ölüyor, perde açılıyor, seyirci için de oyuncu için de çok zor bir gün!
Tiyatromuzun perdesini dün kapatmadık, ancak yarın kapanması için ne çok meraklı varmış, onu gördük.
Bir de en acıklısı sette işçiler 30 saat çalışırken, patronuna kaç bilet satıldıysa parasını ödeyelim seyirciyi geri gönderin diye telefon açtırtan ahlaksızlar twitter'da canavar kesildiler ya onu gördük.

Onlar tiyatrocuysa, muhallebici olmaya on defa razıyım.

Nedim Saban
5 Aralık 2010

MUHSİN ERTUĞRUL BU HAFTA ÖLDÜ

2010-12-05T07:03:00.000-08:00

Deri, mezbahadan çıkar, fakat kundura orada yapılmaz. Kumaş fabrikada dokunur, fakat elbise orada dikilmez, orman mütehassısı ağacı yetiştirir, fakat mobilya yapmaz, maden amelesi gümüşü topraktan çıkarır, fakat savatçılıktan anlamaz, balıkçı levreği tutar, fakat mayonezi beceremez, hele her kalem tutan, her yazı yazan tiyatrodan, piyesten hiç anlamaz. Bu bir ihtisas işidir.

Bu bir meslektir, bu bir san'at işidir, bu güzel san'atlar içinde en güç şubelerden biridir , derin tetebbu ister. Tiyatro başlı başına bir hayat vakfedilse bile, ciltlerle kitap okunsa bile, diyar diyar tiyatrolar gezilse bile, gene ucu bucağı bulunmayan bir san'at şubesidir. Böyleyken, hiçbir meslekte dikiş tutturamayanlar, bir takım sütün karalamacıları, bu sahayı serbest bulmuşlar, çala kalem yürüyorlar. Onlara höst demek lazım.
Höst diyorum. Artık o çomaksız oynadığınız sahanın etrafını ilmin, sanatın dikenli telile ördük, artık içeriye başıboş girmek yasak. Yalnız san'at bilgisi bilgimizden, san'at görgüsü görgümüzden, san'at sevgisi sevgimizden fazla olanlara kapımız ve kalbimiz ardına kadar açık.
Fakat sakın araya eskisi gibi türediler girmeye kalkmasın. Burası yirmi sekiz senemizi yıprattığımız, her türlü yokluk içinde göz nurumuzu, alın terimizi döktüğümüz, ömrümüzü törpülediğimiz bir meydandır, burada tufeylilerin, yaygaracıların yeri yok! Tiyatromuzun sahnesi, San'atkarların, salonu halkındır, ikisi arasındaki bezirganların, yazı komisyoncularının ipini pazara çıkaracağız!...
...
Biz kendilerini, kanatlarını yıkmaya mahkum eden pervaneler gibi, hayatımızı seve seve san'at sevgisi için sahnenin ateşi, san'atın alevi üstünde kurban vermiş kimseleriz. San'atla sahnenin yükselmesi herkesten evvel bizim isteğimizdir ve biz bunun tahakkuku için yapabildiğimiz kadarını yapıyoruz. Yazılarının arkasında gizli düşünce taşımadan bize yardım etmek isteyenlere bilgisiyle, görgüsüyle, yardıma gelenlere teşekkür eder, ölünceye kadar minnetlerini taşırız.
Fakat dillerinde yalan, yüzlerinde maske arkalarında şahsi menfaat kasasının maymuncuğuyla kapımıza yaklaşmak isteyenlerin vay haline... Öylelerin bileklerinden kıskıvrak yakalamak dillerindeki riyayı, yüzlerindeki maskeyi, ellerindeki her kapıya uydurmak istedikleri anahtarı teşhir etmek borcumuz. Bunu bize, mukaddes kitabımız olan, san'at sevgisi emrediyor, bunu bize yıkıcılıktan ziyade yapıcılığa muhtaç olan toprağımız emrediyor ve biz bunu yapmayı ahdettik. Veyl sahte bilgiçlere, san'at türedilerine! ...

(Perdeci, Darülbedayi, 1 Mart 1930, Sene 1, No: 2)

ONUR'SUZ YAŞAMAK ONUR'LU ÖLMEK

2010-11-27T22:37:00.000-08:00

Bu yazı senin için Onur….
Tiyatro yapmayı seçtiğin, tiyatro yaşadığın, adın gibi onurlu bir tiyatro mücadelesi verdiğin için teşekkür etmek istedim sana.
Başka söyleyecek bir şey de bulamıyorum ….
İyi bir insandın ama bunun için de teşekkür edilmez ki değil mi? Kötüye kızılır…
Telefon mesajlarına bakma fırsatı bulmuş muydun ölmeden?Kadromuza yeni katılan genç bir oyuncuya yardım ettiğin için teşekkür mesajı çekmiştim, görüp görmediğini bilmiyorum.
Tiyatronun doğasında yardımlaşma, dostluk vardır.
Oysa, gençleri ezmek, kıdemsizi terslemek gibi ters durumlara pek mi alıştık ne? Sana genç meslektaşına sahip çıktığın için de teşekkür etmek istedim.
Sen genç öldün, gençken öldün.
Oysa ne çok genç var…. Gençken ölmüşler zaten, içleri geçmiş, yaşlanmışlar! Halbukki öldüğünde bile gençtin sen!
Daha oynanacak çok oyunun, yazacak çok oyunun, söyleyecek çok sözün vardı…
Son otuz yılda on tane felsefeci üretemeyen biz Türkler twitter filozoflarımızı yarattık.
Twitter’da yazdıklarının alt metni bir intihar çağrısıymış meğerse, öyle karar vermiş felsefecilerimiz( !)…
Madem intihar gibi bir düşüncen vardı,beni niye bindirmedin o motorsiklete?
Bu toplumda düşünerek, düşünenler için acı çekerek, düşünce üreterek ve tiyatro yaparak hergün intihar etmiyor muyuz zaten? Yalnızlar kampını terk etmek için motorsiklet gerekiyorsa ona da birlikte binerdik gerekirse…
Nasılsa, perde açıldığında ömrümüzden ömür gitmiyor mu? Zaten kaygan zeminlerde yaşamıyor muyuz ömür denen lanet belada? Ömrümüzden ömür kısaltmak için başka kaygan yollar aramaya gerek var mıydı? İntiharı düşünen adam ertesi sabah araba satın almayı düşünür müydü zaten bunu sorgulamak yerine, ölümünle de yargılamak istediler seni.
Ama sen araba da alsan o motorsikletten inmezdin, inemezdin..
Motorsiklet sadece özgürlük alanı değil, seni yeni dünyaların keşfine götüren bir araçtı.
Aynen tiyatro gibi!
Birlikte çalıştığımız “Leyla’nın Evi”nde oyun o kadar beğenilirken, birinci perde niye alkışlanmaz diye düşünür düşünür dururduk ya, tam da alkış yerini bulmuşken, alkışlar size kalsın deyip, perde henüz kapanmadan çekip gitmek hiç yaraşmadı.
Mutlu ol her neredeysen ama şunu da bil ki, seni aramızdan alan tiyatro tanrılarını af etmiyorum.
Bu kaçıncı giden yav?

Seni güldüreyim biraz, şimdiden özledim çünkü o gevrek gülmeni: Öldüğün gece çok saygın bir internet sitesinde senin ölüm haberinin altında sürücü kursu reklamı vardı! Bir genç aktör ölmüş, kime ne? Yani kapitalizmin acı kuralları diyor ki: “ Bırak motoru, benim otomobil kursuma gel, yoksa sonun Onur gibi olur! İnadına, gitmeyeceğim ulan hıyar turşularının açtığı otomobil kursuna. Mesele onurlu yaşamak ve onurlu ölmekse, motorun altında ya da üstünde , nerede olursa olsun, senin gibi ilkeli ve dürüst öleceğim. Otomobil kurslarını pazarlayamayıversin bu sefer pezevengin evlatları!

ÖL Kİ SEVEYİM

2010-11-14T09:33:00.000-08:00

KİTAP FUARININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ

Cebime 100 lira koyduğum gibi kitap fuarına gittim, “fazlasını harcamak yasak” diyerek.
İnternet çıktığından bu yana okuma oranımın ciddi biçimde azaldığını ve okumam gereken kitapların yığıldığını farkedince, 100 lira sınırı kendime cezaydı. İyi ki TÜYAP’ın büfesindeki servis berbat, kuyruklar beklenilir gibi değil de, sandviçten artakalan 7 liramı da kitaba yatırabildim.
Kitap fuarı, coşkulu kalabalıklar adına umut verici, Türkiye coğrafyası adına umut verici, bu coğrafyada beraber yaşamak adına umut verici. Ancak bu yıl ziyaret edilme rekorları kırsa da, yine de kapalı bir dünya!
Dış dünyayla ilgili yaşadığım iki basit olay bu iddiamı perçinledi. Beylikdüzüne kadar gitmişken, orada oturan bir arkadaşımı aradım, kitap fuarında değil, yeni açılan alışveriş merkezindeydi.
Kitap fuarının çıkışında güvenlik görevlileri toplu taşıma araçlarına zamları protesto bildirisi dağıtan TKP’li gençlere binbir zorluk çıkartıyordu. “Dağıtsınlar çocuklar” dedim, aldığım yanıt ürkütücüydü, “ama siyasi içerikli yayın dağıtıyorlar!”.
Hürriyet’teki bir beyefendi köşe yazarı Cihangir’de İşçi Parti’li gençlerin dergi satmalarına müdahale edince, “senin gibi memleketi satmıyorlar hiç değilse”cevabını almış ya, ben de ironik bir cevap verecektim, ama ironik yazı yazmayı yeğledim.
İşte kitap fuarı çıkarımlarım:
1) Balbay gözleri yaşla karşıladı beni. Cumhuriyet Kitap’ın standından ulaşamadığı okurlarına “özlem mesajı” yollamış. Bu ülke pekçok aydınını cezaevinde çürüttü, çürütmeye devam ediyor.Tiyatrocu abimiz Misak Toros’un cenazesinde Ermenice bir deyim söylendi, “öl ki seveyim!” Aydınlarımızı öldürüp, sevmekte ustayız…
2) Birkaç ay önce kaybettiğimiz Füsun Akatlı’nın anısına bir panel düzenlendi. Pınar Kür’ün konuşması da “öl ki seveyim”le örtüşen zenginlikler içeriyordu. Aralarında Akatlı’nın eşi Metin Altıok’un da bulunduğu 37 aydının Sıvas’ta hunharca katledilmesinin ardından Cengiz Çandar’ın yazdığı “aklayıcı” yazıyı dinledik, sonra Hilmi Yavuz, Akatlı’nın Yeditepe Üniversitesi’nden nasıl kovulduğunu anlattı. Kanser olmakta geç kalmışsın Füsun Akatlı diye geçirdim aklımdan. Türkiye’de aydınlar bu kadar baskı altındayken, ölmekte çok geç kalmışsın!
3) Tüyap’ta panellerin yapıldığı Büyükada, Kınalıada salonlarının adlarının acilen Silivri, Karacaahmet, Aşiyan olarak değiştirilmesi gerekiyor. Sevdiklerimizin çoğu orada, Tüyap’ta imza verenler de ya orada olmaktan korkuyor ya da istiyor gibi geldi bana. (Tabi imza gününe gelen Grange adına konuşamam)
4) Türban konusundaki görüşlerim ulusalcılarla örtüşmüyor, ancak bu konudaki özgürlükler tartışılırken neden kadınlara söz hakkı tanılmaz merak ederim. İnsanların din ve vicdan özgürlükleri konusunda mümkün olduğunca açık görüşlü olmakla beraber henüz yaşamlarında kavramlar tam olarak oluşmamış ilkokul çocukları için bu fuarda sayısız orandaki dini yayın dikkatimi çekti. Kim denetliyor bunları? Din, ahlak değerleri iyi hoş da , çocuklara hep doğru şeyleri mi öğretiyor bu yayınlar merak ettim?
5) Öte yandan edebi değeri tartışılmaz olan çocukluğumuzun Samed Behrengi’leri nerede? Nerede Aytmatov’lar? Kaybomuşlardı sanki!
6) Solcu bir gazetede yazıyorum ama bu fuarda sol adına yeni yayınların hiç heyecan verici olmadığını, aynı teranenin okunduğunu, öte yandan sağcıların kendilerini acaip geliştirme heyecanı (hatta telaşı) içinde olduklarına, sanki dünyaya yeni gelmiş gibi standlara saldırdıklarına,yeni yazarlar çıkartma dertlerine düştüklerine tanık oldum.
7) İstanbul’un bile varlığını pek yakında tartışacağımız günlerde, çok tartışmalı projelere
imza atan 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı’nın bu kez iyi bir şey yapması beni
çok mutlu etti. Zehra İpşiroğlu gibi bir tiyatro değerimizin Ayaspaşa’yı, Sennur Sezer’in Kasımpaşa’yı, Piraye Şengel’in Acıbadem’i, Cem Erciyes’in Galatasaray’ı, Deniz Kavukçuoğlu’nun Mühürdar’ı, Güngör Gençay’ın Kuledibi’ni yazması dikkatimi çekti. Artık istedikleri kadar yıkabilirler. Yık ki, o semti seveyim!
8) Mitos Boyut ve Yılmaz Öğüt denilen kişinin heykelinin dikilmesi gerekiyor bence.
Sinema kitaplarının bile azınlığa düştüğü bir dünyada, üstelik tiyatrocular göğsünü
gere gere, oyun okumaktan sıkıldıklarını söylerlerken, ısrarla oyun yayınlıyor. Sevgili
Yılmaz Öğüt, öl ki seveyim!
9) Murat Gülsoy, dinlediğim panelde edebiyatımızda “ironinin” eksikliğinden söz etti. Kapitalizm ironiyi sevmez çünkü malını pazarlamak için doğrudan söylemek zorundadır” dedi. Oysa edebiyatın derdi mal satmak olmadığına göre, ironi ile edebiyatın ve sanatın ironi ile arasının prensipte iyi olması lazım! İroni akıl gerektirdiği için midir nedir, bizler sözü tersten söylemek yerine, terslemeyi, küfür etmeyi daha çok sever olduk son zamanlarda.

İşte bu yüzdendir ki, kitap fuarında karikatüristleri, mizahçıları, aynı gazetede
Muhalefet liderini dansöz olarak çizebildiği gibi, ertesi gün aynı fırçayla başbakana
da dokundurabilecekleri aradı gözlerim.Ama galiba onlar tanıdıklarına iş bağlama
peşindeydiler .
Yok yahu ironi yapmıyorum. Basbayağı laf geçiriyorum !

EMEĞİM ONURUMDUR: TÜRKAN ALBAYRAK

2010-11-14T09:04:00.000-08:00

Bugünkü yazımın tiyatroyla doğrudan bağlantısı yok.
Doğrusu bugün hiç tiyatro yazasım yok.
Hatta, geçen hafta çeşitli nedenlerle bir ay geciktiğimiz oyun provalarına açlık grevine başlayacağını duyar duymaz destek ziyaretine gitmeyi borç bildiğim Türkan Albayrak nedeniyle bir saat daha geciktim. Buradan kendimi ihbar ediyorum. İster sorumsuz, ister tembel deyin bana.
2. Dünya Savaşı ile ilgili bilindik bir laf vardır : Dışarıda savaş varken, içeride tiyatro oynanıyordu diye.
Bense,dışarıda Türkan Albayrak savaşırken, içeride tiyatro yapmayı içime sindiremedim.
Tekel İşçileri’nin Ankara’daki yürüyüşlerine de Büyükçekmece’de oyun oynadıktan sonra uçağa binip, ardından İstanbul’da bir gece sonraki oyuna zorlukla yetişerek katılmıştım.
Hani baban, anan ölse bile sahneye çıkacaksın ya….
Yüzlerce, binlerce işçi açlıktan ölse, o gün onların yanındaysan ve sahneye çıkamıyorsan, seyirci mutlaka anlar bunu diye düşünüyorum!
Tekel İşçilerinin yürüyüşüne katıldıktan sonra sinemada bana kendi cebinden patlamış mısır ikram eden büfecinin gözünün ışığından, sokaktaki simitçinin teşekküründen sezdim bunu.

Sağlık işçileriyle tanışmam, on yıl önce çok sancılı geçen bir check-up’ta annem yaşında bir hanımla göz göze gelmemle başladı. Acılar bittiğinde, kendisine uzattığım üç kuruşu da almayı red ettiği zaman, onun gökten inen bir melek olduğunu düşünmüştüm.
Yıllarca yüksek tansiyon hastalığı ile hastane köşelerinde sürünürken, uyku apnesi teşhisimi de Rus kökenli bir sağlık işçisinin koyduğunu, ancak bir türlü dillendiremediğini çok iyi anımsarım. Onun kökeni dolayısıyla, kaçak işçi olarak hiçbir hakkı verilmeden çalıştırıldığını anlamıştım.
Türkan Albayrak ile tanışmam ise Paşabahçe’de işten atılmasının ilk günlerine rastlar.
Türkan Abla, hayatımda önemli yeri olan Rus kökenli işçi gibi, sağlık sektöründe artık işlerin taşeronlara devredilmesinden dolayı, kendi ülkesinde hiçbir hakkı verilmeden çalıştırılmış, anladığım kadarıyla, bu konuyu irdelediğinden dolayı durup dururken işinden çıkartılmıştı.
İşten atılınca, hastane bahçesinde çadır kurmuştu.
Onu yaz sıcağında ziyaret ettiğimde, onu işten çıkartanların nasılsa kışa kadar dayanamayacağını düşündüklerini söylüyordu. Oysa yakıcı sıcaklarda direnmek daha zordu.
Ece Temelkuran, Nuray Mert, Memet Ali Alabora, Cezmi Ersöz, Pınar Sağ gibi aydınlar direniş sürecinde, yağmurda, çamurda da Albayrak’ı hiç yalnız bırakmadı, sivil toplum örgütleri kendisine sahip çıktı, “Tiyatro Simurg” çadırın önünde oyunlar oynadı, “Grup Yorum” onu hiç yalnız bırakmadı.
CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Türkan Albayrak’ı direnişinin 100. Gününde, çok geç fark etti ve başbakanla polemik için malzeme olarak kullandı, ama ne yazık ki, hiçbir çözüm üretmedi. Albayrak’ın çare tükendi düşüncesiyle başlattığı açlık grevinde CHP’den bir tek temsilci yoktu. Herhalde Önder Sav mı, Kılıçdaroğlu mu diye kulis yapmakla meşgulduler.
Oysa, “Müslüman Sol” kimliği le Mehmet Bekaroğlu gerçekten örnek bir dayanışma sergileyerek, daha ilk günlerden beri çadırdaydı.
Emeğin, emekçiye destek verirken sağcılık, solculuk, islamcılık, Türkçülülük, Maoculuk oynamanın doğru olmayacağını düşünüyorum.
Check up koltuğunda acılarla can çekişirken göz göze geldiğiniz kadın belki akşam evine ekmek götüremiyordur, ama size, kim olursanız olun, en donanımlı profesör kadar kollarını açıyor, sevgiyle kucaklıyordur. Bu yüzden siz de bir işçinin haklarını almasına destek verirken, onun etnik ve siyasi kimliği ne olursa olsun, yardım etmekle yükümlüsünüz.

Albayrak, açlık grevine başladığı gün, belki bir daha onu göremem endişesiyle, çadırdan gözyaşları içinde, hoşça kal Türkan Abla diyemeden bile ayrıldım. Ne mutlu ki, bugün, açlık grevinden bir hafta sonra, Sağlık Bakanlığımızın ve Tabipler Odasının Albayrak’ın sorununa çözüm bulduğunu öğrenerek çadırın sökülmesine tanık oldum.
Hastanenin bahçesinde bugün mutluluk hakimdi. İşçi sınıfı Türkan Albayrak’ın bireysel olarak elde ettiği zaferi sahiplenmişti. Aynı heyecanı Tekel işçilerinin gözlerinde hisediyordum. Çadır sökülürken Türkan Albayrak, sanki vücudundan bir parça sökülüyormuş gibi heyecanlıydı. Hepimiz “sen çadırsız yaşayamazsın, artık bunu bahçene kurarsın” gibi espriler yaparak bu toplumsal dramı hafifletmeye çalışıyorduk.

Albayrak, direnişin güncesini tutmuştu. İşçi sınıfının direnişinin belgelenmesi çok önemli çünkü bugün medya çoğunlukla egemen sınıfı yazıyor . (Beykoz halkı Albayrak’a sonsuz destek verirken Dost Beykoz Gazetesi onunla bir türlü dost olamadı nedense)
Bense, yeni bir dost kazanmaktan öte, Albayrak’ın açlık grevindeki basın açıklamasından “EMEĞİM ONURUMDUR” sözünü öğrendim.
Biz tiyatrocular da onurlu bir işe imza atıyoruz, biz de emek veriyoruz.
Ama, nedense, kamuoyunun gözünde emeğimizle onurumuz yan yana gelemiyor bir türlü.
Belki aramızdan kof şöhretler çıktığı için, belki işimizin ne kadar emek yoğun olduğunu bir türlü dillendiremediğimiz için, belki haklarımız için mücadele etmekten korktuğumuz, aramızdan Türkan Albayrak’ları çıkartamadığımız için!
Albayrak Sarıyer’de bir hastanede sözleşme imzalamış. Meğer orada oturur, her gün Paşabahçe’ye gider gelirmiş çünkü daha önceki işinden de sendikal faaliyetlerde bulunduğu için çıkartılarak Paşabahçe’ye sürgün gönderilmiş ve bu ağır koşullara tam beş yıl dayanmış. Ne kadar zor bir yaşamı geri kazanmak için direnirmiş meğer değil mi? Aynen halen çadırlarda 4 C’ye direnen Tekel İşçileri gibi…
“Benim tankım topum yok. Benim yasa çıkarma, karar verme gücüm yok. Kendime ait bir bedenim ve iradem var. İşte ben de bedenimi mücadele silahım yapıp, Açlık grevine başlıyorum” demişti.
Zafer sevinci olarak, bir şehir efsanesini de paylaşayım, :
Sanatçılar Albayrak’ı ziyaret ettikçe başhekime haber uçuyor, başhekim bu kişiler hastaneye geldi diye pek seviniyormuş. Anlamlandıramamış bir “temizlikçi” kadın için kopartılan şamatayı!
O temizlikçi kadın, bize çoktandır bir araya gelmeyen emek ve onur sözünü hatırlattı sayın başhekim.

15 YAŞINDAKİ ÇOCUĞU TİYATROYA GÖTÜRMEK

2010-10-30T23:47:00.000-07:00

Geçtiğimiz haftaki yazımda, bu sütunda eleştiri yazısı yazmadığımı okurlarıma hatırlatmıştım. Eleştiri başka bir göz istiyor çünkü. Ancak Hıncal Uluç , Cengiz Semercioğlu, Ruhat Mengi, Hakkı Devrim gibi eleştirmen olmayan ama köşelerinde tiyatroya değinen kişilere kızanları anlamıyorum. “Tiyatroya gitmemeyi marifet sayan” yeni trendcilere karşı bu kişiler önemli bir yerde duruyor bence.
Bense, ne eleştirmenler, ne köşelerinde oyunlara değinenler konumundayım. Bugün, 2010/2011 sezonunda görmek istediğim oyunları Nedim Saban imzasıyla ama tamamen öznel olarak yazıyorum.
Tiyatroya başladığım 1982 yılından bu yana tiyatro yaparken de, izlerken de hiç heyecanımı kaybetmedim. O zaman gelin, 15 yaşındaki gencin heyecanı olarak değerlendirin bu yazıyı…

Öncelikle, tiyatromuzun yeni sihirbazı Yiğit Sertdemir, Şehir Tiyatrosu’nda Candan Seda Balaban ile “Surname 2010” da harikalar yaratmış. Yiğit’in kurduğu Kumbaracı 50’de imza attığı “Faili Müşterek” de politik olarak çok doğru bir yerde duruyormuş.
Şehir Tiyatroları’nın bu yılki çorak repertuar anlayışı içinde, Surname iyi bir sürpriz oldu. Sema Keçik’in yazdığı “Hayat Memattır Aşk”ı bir kadın sesine tanık olacağı için merak ediyorum, ayrıca bu tiyatronun Türk yazının en büyük isimlerinden Nezihe Meriç için bir seçki hazırlığında olmasını kutluyorum.
Şehir Tiyatrosu’nun son dönemdeki en önemli çalışması, Kağıthane’de gerçekleştirdiği oyun yazma laboratuvarı ve tabi ki gençlik günleri. Gençlik Günleri’nin ürünü olan ve geçen yıl Afife Jale ile taçlandırılan “Kafes”i çok merak ediyorum. Şehir Tiyatrosu bu yıl, repertuarını dört ay gecikmeli açıkladıktan sonra, ne demekse, üzerinde çalışılan oyunlar alt başlığıyla bir ek repertuar açıklamış. Eğer üzerinde çalışılanlarda hakikaten çalışıyorlarsa, Fehime Seven’in “Türkiye’nin Kayası” tiyatromuz 17 yaşında çok önemli bir yazar kazanacaktır.
Aynen, İstanbul Halk Tiyatrosu’nun çok sevilen oyunun yazarı Irmak Bahçeci’yi kazandığımız gibi! Konu genç yazarlardan açılmışken, Hayati Çıtak’ın Yıldız Kenter için kaleme aldığı “Alyoşa” adlı oyunu merakla bekliyorum. Aliye Berger’in ilginç yaşam öyküsü Yıldız Kenter’in yorumuyla herhalde aynı zamanda bir oyunculuk dersine dönüşecektir.
Geçen yıl, adeta oyunculuk dersi gibi izlediğim bir oyun “Profesyonel” di. Bülent Emin Yarar ve Yetkin Dikinciler’den soluksuz bir oyunculuk dersi. Duyduğuma göre, Uğur Polat Kredi Kartı Vakaa’da da bir oyunculuk dersi veriyormuş. Ülkü Duru ve Zerrin Tekindor’u da,
her ne kadar Yasmina Reza’nın metninin yanlış yorumlandığını duyduysam da,”Vahşet Tanrısı”nda izleyeceğim için heyecanlanıyorum.
Devlet Tiyatrosu’nun çağdaş repertuar anlayışına hayranım. “Sokrates’in Son Gecesi” benim son yıllarda izlediğim en iyi oyundu. “İmparatorluk Kuranlar”a ve özellikle gençlere hitap ettiğini duyduğum “Temiz Ev”e de gideceğim. Bu arada repertuara alınan “Birdy” yi kıskandım, yıllar boyu gözümü diktiğim bir projeydi çünkü. Devlet Tiyatrosu’nda çok kısa bir dönem, yine psikolojik katmanları olan “Fareler ve İnsanlar” oynandı, ama erkenden yok oldu, anlam veremedim doğrusu. Serpil Tamur’un rejisiyle mükemmel olacağına inandığım, Tuncer Cücenoğlu’nun “Kadın Sığınağı” da kanımca DT’nin çağdaş repertuarına çok yakışacak.

Çağdaş repertuar anlayışımıza bir armağan olarak kurulan ve geçen yıl Philip Ridley’nin “Korku Tüneli” ve Mark Ravenhill’in “Açık Saçık Birkaç Polaroid” adlı oyunlarını sunan Tiyatro 2.0’ın heyecanını kaybetmeyeceğini umuyorum. Bu arada, Neil LaBute gibi önemli bir yazarın “Büyük Beden” oyununu repertuarına alan Bakırköy Belediye Tiyatrosu’na bravo! Kurulduğu iki yıldan bu yana pekçok özel tiyatro gibi komedilerle ayakta duran Tiyatro Dialog bu yıl Can Gürzap’ın kariyerine yaraşan ve dünyada çok ses getiren “Kim Bu Adamlar” ı sergilemeye başladı. Oyunun, günümüz Türkiye’sine söyleyeceği çok söz var.
Tiyatrotem’in “Hakiki Gala”sı da özgün sözü açısından Türk seyircisine hitap ediyor.

Öte yandan, Türk seyircisine hitap etmediği için kimi zaman eleştirilen, bazen içeriği tekrara kaçsa da, biçem açısından tiyatromuza müthiş bir soluk kazandıran DOT’un yerli yazarlarımızla in yer face akımı denemelerine girişmesi sevindirici. “Malafa”’yı bu açıdan merak ediyorum.

Bu yıl üç adet “Vanya Dayı” varmış. Biri Ankara’da Devlet Tiyatrosu’ndan, diğeri , her ne kadar festival seyircisinden çok olumlu eleştiriler almadıysa da, Türk Tiyatrosu’nun sihirbazlarından Nesrin Kazankaya’nın mutfağından çıkmış. Üçüncüsü de Ahmet Levendoğlu rejisiyle Tiyatro Stüdyosu tarafından hazırlanıyormuş.
Klasiklere çağdaş yorumlar demişken Oyun Atölyesi’nin “Macbeth”’i, Müge Gürman’ın geçtiğimiz yıl bir cafede gerçekleştirdiği “Hizmetçiler” ve Tiyatro Boyalı Kuş’un Kürtçe Nora’sı da önceliklerimde yer alıyor. Tiyatro Kedi’nin sevimli “Bir Yaz Gecesi Rüyası” ise sade yorumuyla Shakespeare’ı herkese sevdirmek açısından önemli bir yere sahip.
Son olarak, bir deneysel çalışma da dikkatimi çekti: Merve Engin’in oynadığı Kıyıya Oturmanın Böylesi, “Commedia Del Arte” çıkışlı ilginç bir çalışmaya benziyor.Kim demiş tiyatromuzda gelişimci ruh yok diye? Şimdi size, içinizdeki 15 yaşındaki çocuğu tekrar uyandırarak tiyatroya götürmek düşüyor.

TİYATROCULAR NEDEN YAZMALI?

2010-10-24T21:03:00.000-07:00

“Jezabel’i oynadığımız günlerde ben sevdiğim adamla yeni evlenmişim. Liseden bir arkadaşım “Sende hiç mi akıl yok, günah değil mi o kocana, nedir o yaşlı kart karı olmuşsun?” Bu eser en ağır makyajı gerektiriyordu. Çok az peruk kullandım, bana yapay geliyordu. Hep saçımı boyattım. Beyaza, griye, “Düşman Çiçek Göndermez” eserinde kızıla, başka bir eserde tekrar beyaza… Şimdi sebebini unuttum, saçımı siyah iken beyaza boyatmak gerekiyordu. İzmir’de turnedeyiz. Son günü otelin berberine gittim. Bir kez orial sürüldü, açılmadı. “Bir kez daha sürün” dedim. Berber, “saçlarınız tümden dökülür, sorumluluk alamam, kağıt imzalayın” dedi. …. “İmzaladım verdim. İkinci kez sürdü, yine beyaz olmadı. “Bir kez daha sürünüz, sorumluluğu alıyorum dedim”Üçüncü kez orial sürüldü. Kafamda hala saç olduğuna göre kel kalmadım demektir. Yani, her şeyim, doğru, yapmacıksız tiyatro içindi. O zamanlar 40 yaşında bile değildim. Evliydim ve kocamı seviyordum.”
(Macide Tanır, Tiyatronun Cadısı Sayfa 47)

Geçtiğimiz haftaki yazımda, Müşfik Kenter’in 63.sanat yılı değerlendirmemde “sahnede insan olmak “ konusunda, çok saydığım ve sanırım karınca kararınca tekrar tiyatroya dönmesinde emeğim olan virtüöz Macide Tanır’ın sanat aşkı uğruna bir örnekleme yaparken “Tiyatronun Cadısı”nı çok iyi tanıdığım halde bir hata yaparak, tiyatronun cadısını yazıdaki kısıtlı cümleler nedeniyle istemeden de olsa yanlış aktarmışım. Tanır’ın meslek hayatında büyük desteği olan rahmetli eski eşini yanlış aktardığım için tüm okurlardan ve Sayın Macide Tanır’dan özür dilerim.

Arkadaşlarım bana “sen tiyatrocusun tiyatro üzerine yazdıkça dost yerine düşman kazanıyorsun, yakında bu yazılar yüzünden sana tiyatro yaptırmayacaklar ” (kim yaptırmayacaksa) diyorlar, oysa ben sanatımız üzerine düşünmeyi ve yazmayı görev biliyorum. Birgün’deki yazılarım oyun eleştirileri değil, eleştiri başka bir göz ister, ben o konuyu eleştirmenlere bırakıyorum. Ancak, bilim adamları, düşün adamları kendi mesleklerini geliştirmek adına fikir üretmiyorlar mı? Bizim mesleğimizde bu neden yapılmasın anlamakta güçlük çekiyorum doğrusu. Bu işi akademisyenlere bırakalım desek, akademik kurumlarımızdaki baskı ne yazık ki gün gibi ortada! Üniversite tiyatrolarının tek tek kapatıldığı, öğrenci kulüplerinin lav edildiği, gençlerin bazen inatla koridorda tiyatro yaptıkları ortamlarda eski panel, söyleşi, fikir ortamları kaldı mı da akademisyenlerin güdümsüz yazıları çıksın?

Geçen haftaki yazımda da değindiğim gibi, Ayşe Lebriz’in Zeynep Eronat ile derinlikli söyleşisinde tiyatro tadı var çünkü iki tiyatrocu yan yana gelince ne konuşacaklarını biliyorlar. Oysa, medyamızda sunucularımız google’dan indirdikleri derme çatma bilgileri sorguladıkları zaman, tiyatro adına bir gıdım ilerleme kaydetmek sözkonusu olamıyor. Tiyatronun artık haber malzemesi bile olmadığı günümüz medyasında , birkaç yıl önce oyunu izleyen ünlüler malzemeydi, şimdi o da kesmiyor, ancak iki dargın sevgili aynı galaya düşmüşse haber konusu oluyor. Bu güdük ortamlarda eli kalem tutan tiyatroculara , mesleklerini geliştirmek adına çok iş düşüyor.

Ben, , Milliyet Sanat Dergisi’nde Kürt Tiyatrosu, Üniversite Tiyatrosu, Eşcinsel Tiyatro, Köy Tiyatrosu, Sanatta Baskı gibi dosyalara imza atarak belleksiz toplumumuzun hafızasına yer edecek araştırmalara emek verdim. Daha önce bir internet sitesinde yayınlanan yazılarım ise kısa bir döneme tanıklık eder sadece. Sözkonusu dönem çok şükür bitince, yazıların anlamı kalmadı, artık o siteye yazmadığım gibi, “internet uçar, yazı kalır” fikrini daha çok benimser oldum. Ancak internet o kadar hızlı bir iletişim aracı ve o dönemki saatlik olaylar o kadar hızlıydı ki, doğrusu sözkonusu çağa tanıklık etmek için internetin ciddi bir işlevi yerine getirdiğini yadsıyamam.

Arasıra konuk olduğum workshoplar, derslerde öğrencilere oyunculuk sanatının çağın en hızlı gelişen, evrim geçiren konulardan biri olduğunu söyler, mutlaka dil öğrenmelerini salık veririm. Biz hala yurdum insanıyla oyunculukta eğitim şart mı diye tartışırken, çağdaş oyunculukta hergün yüzlerce düşüncenin tartışılageldiğini unuturuz.

Tiyatro adamlarımız bırakın uluslararası workshop, seminer, kongrelere katılmayı, bu konuda yeni çıkan yazılar okumayı, bu sanat üzerine kafa yoranlara bile kafa çeviriyorlar bazen.

O kadar tuhaf bir toplumda yaşıyoruz ki, bazı eleştirmenlerimizin festivallere seçtiği oyunları eleştirince, selamı kesiyorlar. Onlar ki, yıllarca eleştiriye tahamül edemeyen oyunculara diş bilemişler, “hiç kimse çocuğunu eleştirmen olsun diye büyütmez” diyen Ferhan Şensoy için karalama kampanyası başlatmışlar…. Şimdi, kendilerinin uyduruk kaydırık seçtikleri oyunları sorguladığığınız zaman birden “persona non grata” ilan ediliyorsunuz!

Benim hiç derdim değil. Nasılsa artık, "Türkiye’den sınırdışı edilmesi gerekir" dediğim John Malkovich ile kanka olmuşum.

Ama yazan, çizen adama “günaydın” bile demedikten sonra, kendinin aydın olduğunu iddia etmek de bir tuhaf doğrusu!

İNSAN OLMAYA DEVAM

2010-10-21T22:30:00.000-07:00

Bakırköy Belediye Tiyatroları Müşfik Kenter için 63. sanat yılı düzenledi.
Alışılagelmiş belediyesel gıcıklık ve protokolden uzak, detaylı tasarlanmış,o kadar samimi bir geceydi ki, izleri hiç silinmeyecek benden.
Ataköy’de Müşfik Kenter sahnesi açıldı o gece. Hocanın ismi daha da ölümsüzleşti derseniz katılamam.
İleride komplekslinin biri çıkar, orayı çok amaçlı kompleks haline dönüştürüp, sünnet sarayı yapabilir Türkiye’de hiçbirşey ölümsüz değil.
Benim için, geceyi ölümsüz kılan şeylerden biri turuncu Müşfik Kenter tişörtü ve Orhan Veli CD’si. Kasedi vardı, artık teyp çalışmıyor, CD’si uzun süre gider. Tişörtü de bu bedeni koruduğum sürece giyeceğim.
Bir de o gece dilden dile dolaşan, Müşfik Kenter’in Türk Tiyatrosu’na yetiştirdiği devlerin Bülent Emin Yarar’lar, Yetkin Dikinciler, Yasemin Yalçın’lar ve nicelerinin bir söylemi vardı: Sahnede yaratık olmayın, insan olun dermiş hoca.
Geceye damgasını vuran laftır bu!
İnsan olun sahnede. Ve hayatta tabi.
Geçen hafta Emir Kusturica ile ilgili yazımda hayatta iyi insan olmanın iyi sanatçı olmaktan daha zor olduğunu belirtmiştim. Gökay Tufan adlı bir okurumun yazının ardından paylaştığı gibi, Şovenistlik ve savaş yanlılığını U Tube’da da açıkça savunan, “ben bir yalancıyım” diye pis pis sırıtan Kusturica, hiçbir zaman iyi bir insan olamayacak gözümde.
İyi insan olmayan ama büyük sanatçı olanları asla kınamam, sadece uzak durmaya çalışırım. Tiyatro Dergisi’nin Eylül Sayısı’nda, son yıllarda beni oyunculuklarıyla etkileyen iki sanatçının söyleşisini okudum. Ayşe Lebriz, Zeynep Eronat ile oyunculuk konusunda konuşmuş.
İki önemli oyuncu yan yana gelince ortaya öyle zengin bir malzeme çıkmış ki, tadına doyamadım! ( Televizyonda salak sipiker (!)ler insanın doğumundan sormaya başlamıyor mu illet ediyorlar beni çünkü)
“ Oynama arzusunun itici gücüyle acıları dönüştürebiliriz belki… o acıları dönüştürebileceğin bir sanatsal algı oluşturabilirsen ayakta kalabilirsin ….. İşte o zaman icraatçıdan sanatçıya dönüşülüyor. Ben hâlâ kendime sanatçı diyemiyorum ama en azından bana verilen rolleri icra etmeye değil de yaratmaya çalışıyorum. … Biraz da acı lazım. Çok mutlu,hayatında her şey denk gelmiş bir insanın iyi bir oyuncu olabileceğine inanmıyorum. “
Zeynep Eronat’ın sözünü ettiği “acı ” ile Müşfik Hoca’nın sahnede insan olmak dediği şey aynı!
Ancak bizim tiyatromuzda yanlış anlama olsa gerek, artık nirvanaya ulaşmak ile köşeyi dönmek aynı şey sanılmaya başlandı.
Televizyon şöhretlerimiz ise, bu tür yaşanmışlıkları hiçe sayarak perukları set kuaförlerinden, gözyaşını makyözlerinden, Ayşeciği andıran ağlama efektlerini de dublaj yönetmenlerinden reca ederek rol yaptıklarını sanıyorlar.
Ne yazık ki bunları yapanlar da manken değil, tiyatrocu tayfası!.
Onun için artık biçoğunun kıçı tiyatro yapmayı sıkmıyor!
İddia ediyorum, tiyatrodan diziyle aynı parayı alsalar bile dizi setinde sabahlamayı iki saat seyirciyle yüzleşmeye tercih edeceklerdir.
Eronat, söyleşisinde 4 yıldır tiyatro yapmadığını ve tiyatroyu deli gibi özlediğini söylüyor. Ancak ne acıdır ki, içlerinde Tiyatro İstanbul, Tiyatrokare, hatta daha da ileri gideyim ödenekli tiyatroların bile olduğu pekçok tiyatro oyuncu bulmakta zorlanıyor.
Oyuncular maddi olarak ayakta durmak için dizi yapacaklar pek tabi! Ancak insanlıklarını buldukları kaynağı böyle hoyratça kesip atarlarsa, ileride dizi sektörüyle birlikte kendileri de çökecek.
Meryl Streep, Al Pacino, Kenneth Branagh, Sarah Jessica Parker gibi yüzlerce kişinin herhalde bir bildikleri var ki ısrarlı biçimde tiyatro yapıyorlar
Eronat, söyleşisinde bunu da dillendirmiş.
“Sinema ve televizyondaki seçimlerimin temelinde hep tiyatro yatıyor. Ben bu rolü tiyatroda oynasam beni keser mi? Hakkını verir miyim? “Evet” dediğim rolleri kabul ediyorum. Benim için yine temel ölçü tiyatro oluyor. Ben hiçbir zaman sinema ve dizi işini para için yapmadım. Çok paraya ihtiyacım olduğu zamanlarda bile sabırla bekledim seveceğim rolü..”
Şimdi bizim bazı oyuncularımız sahnede insanlaşacakları yerde, dizilerde maymunlaşırken,
maşallah o kadar sistemliyiz ki bir yandan tiyatroda “insan” bulamazken, tiyatro insanlarımızı, Zeynep Eronat’lar ve daha nicelerini erkenden emekliye ayırıyoruz.
Öte yandan “Kurtlar Vadisi”ne çöküp maaşını alan babalarımız, dizilerde izlerini kaybettiren devletlülerimiz var.
Tiyatroya “Şu sahnedeki çöp kovasını bir öpeyim, bir kucaklayayım,” diye giderdim, büyük bir coşkuyla giderdim. Bunları hisseden bir oyuncuyu emekli ettiler” diyor Eronat.
Ayşe Lebriz, “oynamaya devam”diye bitirmiş Tiyatro Dergisi’ndeki söyleşiyi.
Bense, Müşfik Kenter’in 63. sanat gecesindeki coşkuyla, “insanı aramaya devam” diyorum.
Toplum, televizyon izleye izleye cücelere alışmış olabilir.
Sahnede insan olarak büyümeye devam!

HESAP VER EMİR KUSTURİCA

2010-10-09T10:46:00.000-07:00

HESAP VER EMİR KUSTURİCA

NEDİM SABAN
nedimsaban@superonline.com

nedimsaban@superonline.com

“ Hayatımı mahvetmek isterler. Beynimi yıkamak, beni şaşırtmak isterler…. Ruhumu köreltip danseden bir ayıya benzetmeye çalışırlar. Benim ruhum özgürdür. Bir kuş gibi özgür… Allah Baba dünyaya indiğinde Çingenelerle baş edememiş ve ilk uçakla geri dönmüş.”
Çingenelerle baş edemeyen Allah baba ilk uçakla geri döndükten sonra, dünyaya faşistleri yollamış olmalı ! İkinci dünya savaşında yüzbinlerce Çingeneyi katleden Allahın belası faşistlerin ardından Bosna gibi kanayan ve modern dünyanın her nedense sessiz kaldığı bir yara vardı….
Bosna’da Sırplar tarafından tecavüze uğrayan kadınlar, öldürülen çocukları gördükçe içim acıyor, yüreğimin en derin yerinden dünyanın her yerinde ve her çağındaki “ötekiler” için, yalnız gecelerimde ağlıyordum.
Bu konuda bazen yoldaşım Perhan ile dertleşiyordum
Perhan, yukarıdaki sözlerin sahibi olan Çingene arkadaşım.
Emir Kusturica’nın “ 20 yıl önce izlediğim ve halen anılarımda taze olan “Çingeler Zamanı” filminde umursamaz görünen, derinlikli Çingene karakter Perhan.
Emir Kusturica, savaşın bittiği kendilerinden saklanarak halen savaş için silah ürettiğini sanan emekçilerin öyküsünün anlatıldığı “Yeraltı “ filminin savaş karşıtı yönetmeni.
Yaşamının ilk yıllarında da antifaşist bir çizgisi, anarşist bir ruhu vardı…1993 yılında aşırı milliyetçi politikacı Vojislav Seselj’i düelloya davet etti, ancak düello daveti bir sanatçıyı öldürme riskini göze alamayan Seselj tarafından geri çevrildi. 1995’de de Yeni Sırbistan Hareketi Lideri Neboja Pasjkic’i bir film festivalinde yumruklayan da Emir Kusturica’dır. Kusturica’nın, 2005’de vaftiz olarak, Sırp Ortodoks olmasını yadırgamıyorum. İnsan, istediği dini seçmekte özgürdür.
Bu konuda ,“Boşnaklar Müslümanlığı zulümle kabul etmiştir, özde Hıristiyandırlar” gibi bir açıklama yapmış olması bir tarihi yanılgı olabilir. Hadi bunu da kabul edebilirim. Ancak ben, duyarlı bir sanatçının, ülkesinde kanayan yaraya sessiz kalmak bir yana, dünyanın gözü önünde bir ırkı yok etmeye yönelen faşistlerin yanında olmasını kabul edemem.
Bu kişinin de , dünya sinemasında kaynaklar tükenmiş gibi, Antalya’da jüri üyesi olmasını, ülkemde baş tacı edilmesini hiç mi hiç kabul etmem.
Üvey kızıyla evlenen Woody Allen gelseydi, son yıllardaki filmleri beni heyecanlandırmadığı halde, özel yaşamı beni ilgilendirmez der, kabullenirdim.
Çocuk tacizcisi Polanski büyük sinemacıdır, belli ki kötü insan. “Aman Antalyalılar kızlarınıza sahip çıkın” der, topluma kötü örnek olan bir adam da büyük yönetmen olabilir diye düşündüğüm için yine ses etmezdim.
Elia Kazan, Mccarthy’ye bütün arkadaşlarını ihbar etti ama hala büyük sinemacıdır. Anılarında Mccarthy dönemi sonrasında Hollywood’un onu hiçbir zaman kabul etmediğini yazar, günah çıkartır adeta, yine de sinemacı olarak değerini kaybetmez. Ancak geçmişi onu bir hayalet gibi sarmalamıştır .
Bizim portakalcılar ise, Kusturica’yı neden davet ettiklerini kamuoyuna açıklarken, günahlarını daha büyük gafla örterler : “Kusturica’nın karanlık geçmişi onları bağlamazmış”!!!
Lennie Riefenstahl, çağının en büyük sinemacısı, ama Hitler’in propagandası için kullandı bu güçlü silahı. Hitlerintihar ettikten sonra ise bırakın eline film makinesi i , fotoğraf makinesi alabilmek için 70 yaşında denizaltında dalış teknikleri öğrenmek zorunda kaldı.
Tercihen önce iyi insan, sonra büyük sanatçı olmak gerek. Ama bazı insanlar, iyi insan olabilmek için sanatı bir terapi aracı olarak kullanırlar. İyi insanlığa erişmek galiba en zoru çünkü.
Şimdi savaş suçluların yanında duran Kusturica’nın filmlerini gösterseniz, bir derece ama gel gör ki, adamı jüri koltuğunda oturtup, bizim sanatımızı yargılamasını istemek onuruma dokunuyor.
Önce onu yargılamak lazım!
Yandaşı olduğu Sırp kasaplarının hesabını Antalya’da versin şu kadarcık kalbi varsa.
Yarattığı Perhan’ın suratına bakabilecek kadar vicdan sahibiyse, Bosna’da tecavüze uğrayan kızların hesabını versin. 1995’de politikacıya yumruk atan delikanlıdan, Emir Kusturica’dan , hesap soruyorum!
Burası Vasfi Rıza’nın solcuları sıkıyönetim komutanlığa ihbar edip, Vasfi Rıza’nın komedyen olarak alkışlandığı Türkiye değil artık!
Burası Semih Kaplanoğlu gibi onlarca uluslar arası ödül almış sanatçıların Altın Portakal’ları ellerinin tersiyle ittikleri, filmlerini geri çektikleri onurluı sanatçıların memleketi.
Irkçılık,ayrımcılık, ötekileştirme bir insanlık suçuysa…
Hadi Altın Portakal’a katılacak olan çok sevgili sinemacı ve jüri üyeleri dostlarım, Kusturica Antalya’da güneşli bir hava bulacağını sanıyorsa, lütfen yanıltın onu. Bosna Hersek Dostları’nın protestosuna katılarak sanatın ırkçılığa sessiz kalmasına geçit vermeyin.
Bugün Bosna’ya Sessiz kalırsanız, şu anda yoğun bakımda olan Cumhuriyet Gazetesi yazarı Deniz Som’un Nazi döneminde yaşayan Papa Martin Nemöller’den köşesin sık sık alıntıladığı bir sözü hediye etmem lazım, herhalde anlarsınız artık: Bugün Naziler komünistler için geldiler sesimi çıkartmadım, sendikacılar için geldiler sesimi çıkartmadım, Yahudiler için geldiler sesimi çıkartmadım. Şimdi benim için geldiler. Ses çıkartacak kişi yok!

BEKLAN ALGAN: BİR DAHİNİN KATIKSIZ ÖLÜMÜ

2010-10-02T22:24:00.000-07:00

Yönetmen olarak masabaşında bir rolü çalışan oyuncularıma ilk salık verdiğim şey, karakterin sadece kendisini değil, çevresini analiz etmeleridir. Hamlet’in annesinin baskısında kalmış zavallı bir ruh mu, yoksa çağının ötesinde kalmış bir kahraman mı olduğunu tam anlamak için, hem Gertrude’u, hem Fortinbras’ı çok iyi anlamak zorundasınız. Blanche Debois’nin cinsel arzularına yenildiği bir Arzu Tramvayı’nda mutlaka Stanley Kovalski’yi analiz etmelisiniz. Stanley’nin olmadığı bir Arzu Tramvayı’nda, istediğiniz kadar Blanche’ı doğru oynayın!
Bu hafta yitirdiğimiz Beklan Algan gerçek bir dahiydi…
Türkiye dahileri sevmiyor, barındırmıyor. Bu kesin…
Ne yazık ki bankacılık camiasının bile dahi çocukları sanat dünyasından daha fazla kabullendiği bir memleket burası!
Bence tiyatromuzda dahilere kucak açan son insan Muhsin Ertuğrul’du.
Muhsin Ertuğrul’un, bilmemne hastanesi başhekimi gibi, yerinden olma korkusu yoktu çünkü! Bilgisi, görgüsü, donanımına güveni tamdı, çevresine inancı, kendisine ve çocuklarına güveni vardı.
Göreve geldiğinde “çocuklarıyla” gelirdi. Gittiği zaman da “şapkasını” alır giderdi.
Ödenekli tiyatrolarımızda daha sonra hasbelkader, bakan, belediye başkanı imzasıyla göreve gelmiş kişiler, bilmemne hastanesi başhekimi gibi, hep dahilerden korktular. Çevrelerinde daha çok “looser” tipli, yağcı karakterleri barındırmayı seçtiler.
Beklan Algan için timsah gözyaşlarının döküldüğü Şehir Tiyatrosu, bu bünyedeki Tiyatro Araştırmaları Laboratuvarları’nın kapılarını kilitlemiş, Ayla/ Beklan Algan çiftini sokağa fırlatmıştır. Bunun eski yönetim tarafından yapılmış olması önemli değildir, bu ayıp kurumun Muhsin Ertuğrul’un çocuklarına ayıbıdır. Eski Muhsin Ertuğrul Tiyatrosu’nun Tiyatro Araştırmaları Laboratuvarı’na tahsis edilen buz gibi minik odasının kapısının anahtarı bir sabah çilingir tarafından değiştirilerek, araştırmalara zabıta zoruyla nokta koydurtulmuştur.
İstanbul Belediye Başkanı Kadir Topbaş, değişimin müjdecisi olarak, cenazede bu ayıbı temizlemiş ve Letafet Apartmanı’nda Beklan Algan adına yeni bir araştırma laboratuarı kurulacağını söylemiş. Çok sevindirici bir haber!. Ancak, modern tiyatroda ölülerin dirilip, araştırma yapabilme yöntemlerinin henüz keşfedildiğini sanmıyorum. Beklan Algan, uzun çalışmaları sever, böyle varolurdu. Keşke böyle bir olumlu adım o yaşarken atılsa, Algan’ın dehasından yararlanılsaydı.
Keşke Ayla Algan gibi, Türk Tiyatrosu’nun yetiştirdiği en büyük oyunculardan biri son yıllarını kamera önünde makyaj bozulmadan tecavüze uğrama tekniği ya da yeni adıyla oyuncu coach’luğuna ayırmak yerine, böyle bir çalışmayla geçirebilseydi!
Hani, bir karakteri analiz etmek için, oyunun tüm kişilerine de bakmak gerek demiştim ya…
İago’suz Othello olmaz misali…
TAL’in araştırmaları süresince, iki dublajla üç dizi arasında oyun çıkartmaya alışmış, kendilerine oyun asıldığı zaman küfürü savuran Darülbedayi takımının arkasından gözyaşı döktükleri Algan’ın Faust’u için, “beş yılda bir perde çıkaramadılar” dediklerini çok duyduk.
Sen beş yılda bankamatik hatırına Faust yaparken iyi de, modern tiyatro kuramlarnı hayata geçiren TAL’de Faust çıkmayınca mı problem be adam?

Beklan Algan’ın kaçış psikolojisi olduğu doğru!
Bu toplumdaki pekçok dahi gibi, o da kaçtı.
Ne yapsaydı?
Fazıl Say, kaçmadı, konuştu, suçlu oldu.
Beklan Algan eve kapandı, araştırmasını yaptı, kitabını okudu, o da suçlu oldu.
Beklan Algan’ın kimi zaman kalp spazmı, kimi zaman panik atakla biten uzun ve sancılı prova süreçleri kaçış psikolojisi ile sonuçlandığında , “Faust nerede?” diye sıkıştırdılar.
Türkiye’nin sorununun Faust olduğu doğruydu.
Ama Faust’un hesabı eve kapanan dahilere değil, sanat kurumlarını bilmemne tapu dairesi gibi yönetenlere sorulmalıydı.
Kaldı ki, toplumcu tiyatro adına semt tiyatrosu çalışmaları, Tepebaşı Dram Tiyatrosu yerine kurulan Deneme sahnesinin yapılanması, unutulmayan “Fizikçiler”, “Sezuan’ın İyi İnsanı” ve bu yazıya sığmayacak kadar oyunun sahnelenmesine emek vermiş bir ustanın verilmeyecek hesabı yoktu.
Erol Keskin ile “Oleanna” oyununda birlikte çalışırken, Trakya turnesindeydik. Bir gün ara vermek zorunda kalmıştık çünkü Erol hoca büyük bir ciddiyetle şehirlerarası otobüsle oniki saatlik Faust provasına yetişmek zorundaydı.
Darülbedayi’nin bir türlü çıkmayacak olan Faust dedikodularından etkilenerek, “hocam gitmeseniz de yolumuza devam etsek” dediğimde, yediğim azarı siz düşünün artık!
O Faust çıkmadı belki, ama yıllar sonra “Salı Ziyaretleri” nde çalıştığım Erol Keskin’in, TAL’deki çalışmalardan güç alarak çağa yenilmeyen oyunculuğunda , Beklan Algan’ı analiz etmiş oldum.
Algan evinde bir dahi olarak öldü.
Birkaç aydır yattığı hastanede kan aranıyordu kendisine.
Kimden kan aldılar bilmem ama şu dönemde bir mucize olmuş olsa gerek, kanına bir damla pislik karışmış olmamalı ki, Beklan Algan, ilerici devrimci bir usta olarak ölmeyi başardı.
Muhsin Ertuğrul’un çocuğuna yaraşan bir biçimde , hakikaten şapkasını alıp, gitti.

TOPHANE'DE DÖNÜŞÜM KORKUSU

2010-09-25T22:23:00.000-07:00

Bundan çok değil altı yedi yıl önce bir kız arkadaşımın doğum günü için Cihangir’in sakin sokaklarından birinde minicik bir şarküteri mağazasında, o gün havanın da güzel olmasından yararlanarak, çok değil dört beş kişi bir araya gelip, çok değil iki üç saatlik bir sürpriz parti düzenledik. O zamanlar sigara yasağı olmadığı için, İstanbul’un gece yaşamı henüz sokaklara taşmamış, Cihangir’de de cafeler henüz pıtrak gibi açılmamış. Tabi şarküteride içki yok ama biz arkadaşımızı mutlu etmek için, yan bakkaldan içki de almış, keyifleri gıcır etmişiz. Pasta kesme ritüeline geçeceğimiz sırada, tesadüfen Çiçek Pasajı’ndan dönen bir çalgıcı gruba rastlamaz mıyız? Sürprizin de sürprizi oldu diyerek, aramıza katılmalarını istedik”hepi börtdey dönülmez akşamın ufkunda, iyi ki doğdun makber ” derken, üst kattan önce bir atletin, ardından bir bıyığın, en sonunda atletli bir bıyıklının çıktığını duyduk.
“Duyduk” diyorum çünkü önce sesi, sonra atleti ve bıyığı geldi. Pastamızın üzerine epey hakaret yedik. Mesele mahallede ses yapmak değildi, alt katta şarküteri dükkanı açılması, şarküteri dükkanının önüne masa atılması, şimdi de içki içilmesi, yakında buralarda barların, cafelerin de açılacağına kadar dayandı .
Biz boktan, aşağılık, sefil insanlar olduğumuzu düşünerek yukarıdan bizi aşağılayan bıyıküstü atletinin tükürüklü muhabetleriyle muhatap olurken, ne yazık ki amcanın üstüne üstlük tanınan bir sanatçı olduğuna biraz geç de olsa uyandık!
O gün komşuları da destek verdi kendisine, “Cihangir’imizin değişmesini istemezük” dediler!
Sonra ben de düşündüm, sokağımda her gece sabaha kadar içki içip, müzik yapan birileri olsa, ev halkım da altı çocuk, iki kayınvalideden oluşsa acaba aynı tepkiyi gösterir miydim diye?
Bir kız lisesinin karşısında oturuyorum. “Bornova Bornova” filmininin etkisiyle, kız tavlamak için apartman kapısında duran gençliğe şüpheyle bakarken yakalıyorum kendimi bazen.
Galataport projesi yapay ve kentin tarihsel yapısını bozmaya aday.
Ancak Tophane’de ardı ardına açılan sanat galerileri, tiyatrolar, atölyeler, yıllardır benim için çok özel bir yere sahip olan semtin olağanüstü dokusuna zenginlik kazandırıyor.
Tophaneliler’in muhafazakar olduklarını hiç sanmam!
Mesela “Fatmagül’ün Suçu Ne”’de Fatmagül’e nasıl tecavüz edildiğini izlerken televizyonu zapladıklarını sanmıyorum. Eğer gerçekten ahlak düşkünüyseler, rating aletlerini göstersinler kanıt olarak, Fatmagül’e gülmedik desinler!. Ya da bütün semtin bilgisayarlarını polise götürüp, “bakın biz temiziz, zaten Tophane hamamlarıyla ünlüdür, bu sahneleri indirmedik” desinler.
İmdi, bir sanatçının bile ufak bir doğumgünü kutlamasını kentsel dönüşüm fobisine çevirdiği travmatik bir çağda, arka arkaya galerilerin açıldığı Tophane’nin varoş kültürlü ahalisi ne yapsın?
Kentsel dönüşüme kurban gitmekten , yerinden yurdundan edilmekten ürküyordur mutlaka!
New York’da Soho’da , East Village’da, 42.Cadde’de yaşandı böyle şeyler. Adam sokağında rahatça uyuşturucu içememekten, kadın pazarlayamamaktan, hap satamamaktan tırstığı için çok direndi değişime. Bir de ghettosunu terk etmek istemedi, çünkü o New York kentinde değil, duvarları yalnızlıkla örülmüş bir ghettoda yaşıyordu.
Kendisi fuhuş yaparken, çocukları pazarlarken, uyuşturucu satarken “temizdi”, yabancılar orada el ele dolaşırken arsızdı. Açık açık uyuşturucu satılan 42.caddede tiyatroya gittiğim bir gün, Amerikan yasaları gereği biranın ambalaja sarılarak içildiğini gördüğümde çok gülmüştüm.
Harlem’e yıllarca yabancının girememesi yaşam alanına müdahale edilme korkusundadır. Harlem’de sanat galerileri, tiyatroların açılması, Harlem’de beyazların yaşamaya başlamasından önceye denk gelir.
Tophane’de üzücü olan şey ise, bu semtin tarihi dokusu içinde, Harlem’in aksine cinsel ve dinsel azınlıkları barındırmış olmasıdır. Şiddetin kökeninde, kentsel dönüşümün paniği vardır.
Tophane insanı, semt kültürünü sevmiş, sokakta yaşamayı benimsemiştir. Bu yüzden “ al sana şu kadar para, git TOKİ’den ev beğen” denilmesine razı gelmeyecektir. Cihangir’den kaçırılan eski İstanbul aileleri bunu nispeten kabul etmiş, Soho’daki milyon dolarlık loftlarda Andy Warhol satan sanat galerilerinde artık yaşama şansı kalmayan ev sahipleri rantiyeye dönüşmüştür. Tophane’deki kabul edilemez şiddetin arkasında, ahlak düşkünlüğünden öte, daha çok evinden barkından yok edilme fobinin ağır bastığını sanıyorum.
Burası Ankara’nın Keçiören’i ya da Kayseri’nin ortası değil sonuçta. Tophaneliler sokakta içilen nargileyi, şarabı hayatlarında ilk kez görmüyorlar.
Haa bir de sanatın dönüştürücü gücünden ürküyorlardır mutlaka!
Tiyatro Dergisi’nin Eylül Sayısı’nda da yazdım. “Vatan yahut Silistre”’yi izledikten sonra, halk veliaht Murat’ı istediği için “Muradımızı isteriz” diye sokağa dökülür. Son yıllarda ise tiyatro, resim, heykel, operanın burjuva sanatı olduğu iddia edilmiş, kitleler üzerindeki etkisi tartışılır olmuştur.
Niye tartışıyoruz ki? Sanat bu kadar etkili olmasa galeriler basılır, Kumbaracı 50, Garaj İstanbul’daki etkinlikler polis nezaretinde oynanır mıydı?

SIKIYÖNETİMDE SIKIYSA TİYATRO

2010-09-25T02:34:00.000-07:00

13 Eylül 1980’de yolda beni çeviren jandarmaya, o gün tesadüfen İstanbul’da turnede bulunan Ankara Sanat Tiyatrosu’nun “Oyun Nasıl Oynanmalı ” adlı oyunun program kitapçığını gösterdiğimde, asker dipçiğinin gölgesinde oyun oynamanın hiç de kolay olmayacağını anlamış, ancak 1982 yılında Park ve Bahçeler Müdürlüğü’nden (!) aldığımız izinle sıkıyönetimde sokakta tiyatro yapmayı becerebilmiştik.
Parklarda yolumuza çıkan polislere Park ve Bahçeler Müdürü’nün hayatında ilk kez kaleme aldığı şiirsel izni (!) göstererek, burası onlardan sorulur diyerek, çocuklar için sıkıyönetimde sıkıla sıkıla sokak tiyatrosu yapıyorduk.
1980’de dipçiğini gösteren darbecilerin, “tiyatroda oyun nasıl oynanmalı” konusunu yakın tarihimizde inceledikçe, 13 Eylül 2010 sabahı, askerin bize o dönemde %92 ile bir şekilde kabul ettirdiği anayasayı çöpe attırma iddiası taşıyan hükümetimizin de yıllardır tiyatro alanında benzer yasakları uyguladığını görerek, tiyatromuz adına sevindim.
Namık Kemal’in “Vatan yahut Silistre” oyununun ilk gecesinden sonra halkı 4. Murat’ın kellesini isteyerek sokağa dökebilen tiyatronun haber malzemesi bile olmadığı günümüzde nasıl bir gücü varmış ki, yasaklar, baskılar aynı ağırlıkta devam ediyormuş?
Üniversite tiyatrolarımızda, İTÜ’de, Manisa Celal Bayar Üniversitesi’nde, Eskişehir Anadolu Üniversitesi’nde tiyatro kulüplerine baskıların oyun seçiminden öte, kulüpleri tasfiye etmeye dayandığı dönemimizi Milliyet Sanat Dergisi’ndeki yazılarımda belgelemiştim. Geçenlerde, İstanbul Üniversitesi Öğrenci Kültür Merkezi’nin kapatılmasını da yaşadık.
1979 yılında da Liselerarası Tiyatro Şenliği “sakıncalı” bulunmuş, tümden yasaklanmıştı. Mantık aynıydı. Öğrenciler örgütlenmemeliydi. Gerçekten de, liselerde pekçok başarılı oyuncu ve yazar, memleketine duyarlı çocuğu çil gibi dağıtmanın yolu İLTÖ’yü yasaklamaktan geçiyordu. Liselerdeki tiyatro örgütlenmesini sakıncalı bulan mantık, 30 yıl sonra İstanbul Üniversitesi’ndeki öğrenci kulüplerindeki örgütlenmeyi sakıncalı buluyordu.
Ne kadar sevindirici değil mi? 1981’de kurulan YÖK ile beraber üniversitelilerin depolitizasyon süreçleri başlamışken, 2010’da tiyatro yapan üniversitelinin gücünden hala korkulabiliyordu.
12 Eylül’ün faşizan düşüncesi ile yüzleşmeye hazırlandığımız günlerde, Ayla Çınaroğlu’nun yazdığı antimilitarist “Miğfer”ini yasaklamayı akıl ediyorduk. Hem de 15 yıl oynandıktan sonra! 12 Mart’ta Brecht’in “Hitler Rejiminin Korku ve Sefaleti”’ adlı oyununda nasyonal sosyalizmin yaşama nasıl girdiğinin anlatılması, o dönemdeki askerleri çok rahatsız etmişti. Ankara Sanat Tiyatrosu, oyunu dört kez oynadıktan sonra, binası sıkıyönetim komutanlığınca mühürlenmek suretiyle kapatılmıştı.
Yani, tiyatroya baskı sadece oyun yasaklama ile sınırlı kalmamış, bina kapatmaya kadar varmıştı. Bu yıl benzer bir uygulama, Özen Yula’nın bir oyununa ev sahipliği yapan “Yala ama Yutma” adlı bir oyun nedeniyle, bu kez Beyoğlu Belediyesi tarafından “Kumbaracı 50”ye yapılmak istendi. Habertürk yazarı Nihal Bengisu Karaca uyarmasa, tiyatro mekanı, bu oyunun sahnelenme döneminde, ruhsat alınmadığı gerekçesiyle süresiz olarak kapatılacaktı.
“Yala Ama Yutma”, meleklerin işine karıştığı için, 2010’da baskı gördü. 1957’de Adalet Cimcoz tarafından basılır basılmaz yasaklanan ve Şehir Tiyatroları repertuarından anında kaldırılan Berolt Brecht’in “Sezuan’ın İyi İnsanı”, toplumun çöküşünde iyi insanın ahlağını parayla sağlam tutabilmesi yönünde Tanrıların işine karıştığı için, şu an hasta yatağındaki Beklan Algan’ın öncülüğünde, belki de 60 anayasasının özgürlükçü rüzgarına kapılarak çevrildikten ancak 7 yıl sonra sahnelenebildi.
Ankara Sanat Tiyatrosu Maksim Gorki’nin “Ana” adlı oyunu oynadıktan sonra, lav edilmiş, bir süre için oyunlarını Ankara Tiyatrosu adı altında oynamak zorunda kalmıştı. “Ana”’da işlenen temalardan biri olan yoksulluk , bilinen nedenlerden dolayı her dönem hükümetleri rahatsız etmiş, Özal’ın memlekete “benim memurum işini bilir” mantığını armağan etmesinden sonra, her nedense devrimci tiyatro jargonumuzun outları arasına girmişti.
Bir dönemler Ankara Sanat Tiyatrosu’nda yasaklanan ve bir devlet memurunun (polisin) yolsuz yükselişini anlatan Oktay Arayıcı’nın “Nafile Dünya”sı, bu nedenle artık ödenekli tiyatrolarımızın hoş seyirlikleri arasına girmiştir.
Devrimci tiyatromuzun mihenk taşlarından biri Maksim Gorki’nin “Ana” oyunudur.
12 Mart yasaklarından nasibini alan oyun, sol tiyatronun özeleştiri yapmasına neden olmuş,
AST Bünyesindeki Rutkay Aziz ile Erkan Yücel’i SSCB konusunda karşı karşıya getirerek, büyük tiyatro oyuncusu Erkan Yücel’in AST’tan kopmasını ve Devrimci Ankara sanat Tiyatrosu adıyla yeni bir topluluk oluşturmasına neden olmuştur. O dönem solda oluşan yeni arayış ve düşünceler, 12 Mart döneminde düşüncelerinden dolayı hapis yatmış Erkan Yücel ve arkadaşlarının, Maocu bir bakış açısıyla sahneye taşıdığı “Toprak” ve “Deprem” gibi yeni oyunlar çıkartmalarına ve bu kez de bu oyunlarla yeni koğuşturmalara uğramalarına yol açmıştır. Soldaki bu düşünce arayışları ve kopmalara rağmen, ülkenin demokrat sanatçıları, 2000’lerin sonuna kadar her zaman muhalif kimliklerini korumayı başarmışlardır.
Solun demokratikleşme uğruna rejimle işbirliği yapması ise ikinci cumhuriyetçi düşüncenin şekillenmesiyle, bugünlere denk gelir.
Daha önce Vasfi Rıza Zobu ve şürekasının Şehir Tiyatrosu’ndaki 40 kişilik solcu listesini sıkıyönetime uçurduğu, benzer bir uygulamanın Devlet Tiyatrosu’nda da yapılmak istenince, Cüneyt Gökçer’in listenin başına kendi adını yazma koşulunu ileri sürerek, durumu engellediği bilinir. 12 Mart döneminde darbecilerin, solcu sanatçıları Ankara Devlet Tiyatrosu’nun prova salonlarından toplayarak, işkenceden geçirdikten sonra tekrar tiyatroya “paketledikleri”, 12 Eylül öncesinde sıkıyönetimde subayların Şehir Tiyatrosu’nda prova izleyerek, henüz çıkmayan oyunlara müdahale ettikleri, Dostlar Tiyatrosu’nun perdelerini açtırmadan oyunlarını yasaklattıkları bilinir. Sıkıyönetim döneminde gazeteler dağıtılmadan önce nasıl ön okumadan geçtilerse, oyunlar da ön izlemeden geçmiştir.
Şehir Tiyatroları’ndan “1402’lik” madde nedeniyle atılan sanatçıların yerine apar topar görevlendirilen, program dergisinden adları adi bir belediye mühürüyle silinerek, yerlerine elle başka isimler yazılmak suretiyle bir yönetmenin emeğini aşağılamaktan utanmadan oynanmaya devam edilen, “ Bahar Noktası”nının başına gelenler, (Çeviri: Can Yücel Reji: Başar Sabuncu) Darülbedayinin karanlık tarihinde yer alır.
Zeynep Oral, o dönemki Milliyet Sanat Dergisi’ne yazdığı bir eleştiride “ mühürün altından isimler okunuyor, emeği silememişsiniz” görülüyor gibi halen beynimde kalan çok çarpıcı bir tümce yazmıştır. Öte yandan, okumakta olduğunuz yazı için belge yardımı istediğim Seçkin Selvi’nin 12 Mart’ta tutuklandıktan sonra o dönem büyük fedakarlıklarla çıkarttığı dergilerin sıkıyönetim tarafından toplandığını ve kendisinde hiçbir belge kalmadığını söylemesi, sıkıyönetimde sadece tiyatroculara değil tiyatroya destek veren aydınlara da nasıl baskı yapıldığının acı bir göstergesi olarak beynimde yer edecektir.
Soldaki fraksiyonların yerinden yönetim gibi başarısız arayışlara sebep olduğu 12 Eylül im öncesinde, sol örgütler de Şehir Tiyatroları’nın oyunları sonrasında korsan gösteriler yaparlar..
Tiyatro basmak, solcuların faşistlerden devraldıkları bir davranış biçimidir. 1970’lerde Tunceli’de faşistler Halk Oyuncuları’nın oynadıkları tiyatroyu basmış, oyuncular linç edilmemek için tiyatro alanını tanınmayacakları kara çarşaflar giyerek terk etmek zorunda kalmışlardır. Tuhaf bir tesadüf eseri “Ergenekon” adlı oyunu sergiledikten sonra dağılan Halk Oyuncuları’nın Aksaray’da oyunlarını sunduğu Küçük Opera Tiyatro Binası da “Devri Süleyman” adlı oyundan rahatsız olan kişiler tarafından yakılmıştır.
1964 yılında, “ Sezuan’ın İyi İnsanı”’nın temsili sırasında, Dram Tiyatrosu Milli Talebe Örgütü tarafından basılmış, cüsseli yapıları nedeniyle Tanrı rollerine seçilmiş ü oynayan Kayhan Yıldızoğlu, Mete Sezer, Ertuğrul Bilda gibi oyuncular cüsselerine rağmen, canlarını zor kurtarmışlar, Dram Tiyatrosu bir süre sonra meçhul bir sebepten yanmıştır. Bu durumda anayasanın hak ve özgürlüklerinin toplumdaki bireylere yansımadığı, insanın içindeki faşistin her zaman dik ve uyanık olduğu apaçık ortadadır.
Sezuan’ın İyi İnsanı’nın tekrar seyirciyle buluşabilmesi için 12 yılın geçmesi gerekmiş, oyunun yeni yorumunda bu kez başrolü Ayla Algan’dan sonra Meral Taygun oynamıştır. Özgürlük ortamı ne olursa olsun insanın ruhundaki faşistin harekete geçerek tiyatroya baskı yaptırmasının bir örneği, Muhsin Ertuğrul döneminde “Eşeğin Gölgesi” adlı oyununun, bir muhbir vatandaşın ihbarı üzerine oyunun sahneden indirilmesiyle yaşanmıştır. Muhsin Ertuğrul o dönemde tiyatronun fuayesine eşek kulaklı bir belediye başkanı resmi astırmak istemiş, arkadaşları tarafından engellenmiştir.
Bir benzer baskı da, geçtiğimiz yıllarda Alevi vatandaşlarımızdan baskı olduğu gerekçesiyle “Yeditepeli Aşk” adlı oyuna yapılmış, oyun Şehir Tiyatrosu repertuardan kaldırtılmıştır.
Geçtiğimiz günlerde kaybettiğimiz eleştirmen Selmi Andak 1967 yılındaki bir yazısında her ne kadar toplumcu tiyatro yapmayanları eleştirse de, bu topraklar vodvil tiyatrolarına bile baskı yapmayı başarmıştır. Ulvi Uraz, Andre Roussin’in “Nina” adlı komedisini oynarken, Elazığ’da oyunu açık bulan kişilerin saldırısına uğramıştır. Zeki Göker’in öncülüğünde kurulan Ankara Birlik Tiyatrosu’nun tüm toplumcu gerçekçi oyunları yasaklanınca, topluluk Nejat Uygur’un “Alo Orası Tımarhane mi” adlı oyununu sahnelemeye çabalar ama Nejat Uygur’un tüm Anadolu’da oynadığı oyunun Zeki Göker tarafından oynanması yasaktır. Tıpkı 2010’da Batman’da mahkeme kararıyla 5 yıl sanat yapması yasaklanan Arsen Paladov Tiyatrosu üyeleri gibi!
Şan Tiyatrosu’nda “Muzur Müzikal” oynanırken tesadüfen elektrik kontağı çıkmış, Ankara Sanat Tiyatrosu’nun Moliere uyarlaması olan “Yobaz” 2000’lerde pek çok yerde yasaklanmıştır.
Yani tiyatrodan korkmak için asker olmak yeterli değildir!
Türk Tiyatrosu’nda yasaklanan oyunlara şöyle bir baksanız, haksız yere zengin olanların, yoksullara, yoksunlara zulmedenlerin, yobazların, diktatörlerin korku alanı olmuştur tiyatro!
2010’da yasaklarımız Zeki Alasya/ Metin Akpınar’ın yıllarca oynadığı “Yasaklar” oyununu yasaklayacak kadar komikleştiyse, 12 Eylül’de sandık başında alet edileceğimiz oyunun kara komedi mi olduğuna perdenin açılmasını bekleyen siz izleyicilerimiz karar versin artık!

Not: Bu yazının oluşumuna bilgi desteğini esirgemeyen Mehmet Esatoğlu ve Ersan Uysal’a teşekkürü borç bilirim.

Bu yazı Tiyatro Dergisi'nin Eylül sayısında yayınlanmıştır.
.

AÇLIK

2010-09-23T20:55:00.000-07:00

U 2’nun o meşhur konserinin sabahında yolum İstiklal Caddesine düştü. Bir kitabevinin önündeki uzun bilet kuyruğunu görünce, doğrusu pek yadırgamadım. Bono hayranları stadyumda halen 50.000 adet boş yer kaldığını duymuşlar ve son anda ev ekonomilerinde yarattıkları mali çözümler sayesinde konsere gitmek üzere sıralanmışlar diye düşünerek yürüdüm geçtim.
Aynı günün akşam üstü iftar saatlerine doğru, bir tesadüf eseri, yolum tekrar İstiklal Caddesine düşmesin mi? Artık konsere yetişilmesi mümkün olmayacağı için teoride bitmiş olması gereken kuyruğun sadece üyeleri değişmiş, hatta tam karşısına da bu kez lokantada yemek kuyruğu bekleyenler dikilmişler.
Bir taraftan sanat etkinlikleri için bilet almak isteyenler, öte yandan sıcak Ramazan ayında uzun süre susuzluğa ve açlığa dayanıp oruç tutan ve ezan okunmasını sabırla bekleyen kalabalıklar…
Siyasallaşmanın kamplaştırmayla özdeşleştirildiği ucuz politikalara alet olmayıp, birbirlerine bulaşmıyorlar, laf atmıyorlar….
Önce ekmek, sonra sanat demiyorlar!
Ya da tam tersine sanat olmazsa, uzun vadede ekmek sorunu çözülmez diye sataşan da yok.
Bu dev kuyruk sadece U 2 için değil. İstanbul kentinin zengin kültürel etkinliklerinden beslenmek isteyenler, Taksim’de en rahat bilet satış noktasını bulmuşlar, yararlanmak istiyorlar…
Metruk halde çürümeye terk edilen Atatürk Kültür Merkezi’nin önünde minicik bir Devlet Tiyatrosu bilet satış gişesi var. Geçen yıl DT Genel Müdürü Lemi Bilgin’le bir sohbetimizde, bu gişeyi azıcık genişleterek, özel tiyatrolara da açmasını önerdim. Londra, Paris, New York’da, tiyatro gişelerinin önünde biraz daha ucuz bilet almak için sıraya dizilmiş kişiler, her gece bir oyuna gitmek için birbirleriyle yarışan öğrenciler benim için medeniyetin simgesidir. Bu tip bir uygulama neden İstanbul’da olmasın? İstanbul, neden tiyatro, konser etkinliklerinin uzun kuyruklarıyla övünen bir metropole dönüşmesin? Lemi Bilgin, vizyonu geniş bir kişi. Önerime sıcak baktı, önüne çıkartılan bazı saçma sapan engellere de son derece pratik çözümler üretti. Şimdi iş, İstanbul Devlet Tiyatrosu’nun bu fikri hayata geçirmesine kaldı!
Londra’da kötü müzikallere gitmek isteyen Japon turistler, sanki bok varmış gibi, kentin göbeğinde fink atıyorlar. İstiklal Caddesi’ndeki kuyrukları gözlemlediğimde ise dikkatimi çeken şey bir turistin, kültür etkinliği için sıra bekleyen kalabalık yerine, oruç açmak için sıra bekleyen kalabalığı fotoğraflaması oldu!
Memleketine gittiğinde, artık facebooktan “Türkiye’de insanlar sefil” diye mi yazar ? Ya da, “bakın Türkiye batı yerine doğuyla flört ediyor” mu der bilemem. Fotoğraf makinelerine musallat olan, fesle dolaşan turistlerin karşısına “Atatürk şapka devrimi yaptı” diye çıkıveren
diktatör ruhlu kentlilerden olamadığım için, turist kardeşime (bu yakıştırma fazla Ertuğrul Özkökvari mi oldu) objektifi bir de tam karşıya, sanat olayları için kuyrukta bekleyenlere çevir diyemedim.

Üstelik öyle zengin bir coğrafya ki burası, bilet kuyruğundaki pek çok kişi de sigarasını yakmak, çantasından su şişesini çıkartmak için topun atılmasını bekliyordur mutlaka.
Referandum gündemi nedeniyle gölgede kalan haberlerden biri, ekmeğe çok yakında zam geleceğiydi.
Memlekete uzun vadede refah gelmesi için, gişelerdeki kuyrukların artması gerekiyor.
Bunun için de, tiyatro, opera, bale, konser için, Perihan Mağden tayfasının başlattığı, plaza edebiyatçılarının “kimse gitmiyor ki” söyleminin aşılması, kuyrukların oluşturulabilecek zeminin yaratılması gerekiyor.
Yaz tatilimde Alaçatı’ya uğramıştım. Alaçatı’da her şey kimliğini kaybediyor, burası pek yakında kebapçılar cehennemine dönecek. Ancak, tam merkezdeki kitabevi kimliğini koruyor. Bu kitabevi, Aziz Nesin’in ölmeden önceki son imza gününü gerçekleştirdiği yermiş! Ayşe Kulin’in imza günündeki kuyruk, sinek avlayan Alaçatı’nın sosyetik mekanlarına örnek oluşturuyor!
Knut Hamson, “Açlık” romanında, açlığa tahammül etmek için parmaklarını kemiren ama yazan, yazmadan varolamayan, Andreas’ın öyküsünü anlatır. Andreas, açlıktan parmaklarını kemirir ama yazar! Yaşamak için yazmaya ihtiyacı vardır. Bir ekmek kapısı olmanın dışında yazmak bir varoluş biçimidir çünkü!
Ülkemizin siyaset politikaları son yıllarda tokluk propagandası üzerine kurulmuş olabilir. Aç kişiyi bir kez doyurarak, onun çocukları,torunları, komşularını da doyurmuyorsunuz ki, onun geleceğini teminat altına almıyorsunuz ki. Dünyada açlığın bitmesi tabi ki en büyük isteğimizdir, ancak bunu kumanyalar değil, kitleleri gelir dağılımı konusunda bilinçlendiren kitaplar yapabilir.
Gişelerimizin önünde oluşan kuyrukların, geleceğimiz için lokanta önünde oluşan kuyruklarımızdan daha önemli olduğuna gerçekten inandığımızda, egemenlerin üzerimizde kurmayı hedefledikleri baskı, korku ve kaos imparatorluğunda kaybolmadan yolumuzu bulmamız çok daha kolay olacaktır. .

BEN ETTİM SEN ETME MALKOVİCH ABİ

2010-09-19T10:12:00.000-07:00

BEN ETTİM SEN ETME JOHN MALKOVİCH ABİ!

NEDİM SABAN
nedimsaban@superonline.com
“Lütfü Kırdar’da John Malkovich işkencesini izledikten sonra, Malkovich’i sınırdışı edin desem mümkün değil, adam çoktan toplamış bavulunu, “ Being John Malkovich” e sığınarak hergün başka bir şehirde zaten ! Ben, bu oyuncuya T.C vizesi vermeyin artık diyorum! Bir daha böyle kötü oyunlarla Türkiye sınırlarından girmesin, giremesin!Yollayın onu kariyerine başladığı Steppenwolf Tiyatrosu’na, orada tekrar modern tiyatro hakkında yeterlilik eğitimi alsın, havaalanında audition yaptırtıp, sonra vize verirsiniz! Zaten gözünüzde büyüttüğünüz bu Malkovich’in dünya tiyatrosunda son yıllarda doğru dürüst oynadığı bir tek saygın tiyatro prodüksiyonu yok. Sözgelimi Shakespeare prodüksiyonlarında yer alan Al Pacino, Philippe Seymour Hofman gibi değil yani, almış eline bavulunu, Malkovich adına sığınarak, kent kent dolaşıyor. İstanbul Tiyatro Festivali’nde oynadığı bu oyun ise, Viyana Festivali’nin resmi programında yer almadı.Bu oyunun gizli görüntüleri önceden internete düşse, sorumlu teatral merciler mutlaka istifa ederdi ! Ama kentimizin tiyatro zevkini belirleyen Prof. Dikmen Gürün, koltuğuna sıkı sıkı yapışmış. ………….. Tiyatroseverlerin sabrını taşıran pek çok felakete rağmen, Dikmen Hoca gitmiyor, gidemiyor. Festivalin danışma kurulundaki saygın tiyatro adamları bu rezaletler Türk halkına reva görülmeden önce, şöyle bir izlemiyorlar mı Allah aşkına?”
Nedim Saban, televizyongazetesi.com, 16 Mayıs 2010
……

Bu yazıdan sonra ne mi oldu?
Mesela, Dikmen Gürün benimle selamı kesti.
O günden beri o kadar üzgünüm ki, mezarlıklara her ziyaretimde rahmetlilere ağlarken bir de yazılarımdan dolayı selamı kesenler için ağlıyorum. Gitmişken, İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın umud vaad eden çiçeği burnunda genel sanat yönetmeni Ayşenil Şamlıoğlu’dan da selam alabilmek için dua ediyorum.
…..
Malkovich fiyaskosunun da içinde bulunduğu tarihin en kötü festivallerinden birine imza atan İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı, ne yazık ki CHP misali! Başkan değişse de, kurumdaki atalet devam ediyor.
Nejat Eczacıbaşı’yı özlüyor ve ne yazık ki İKSV’yi Ramazan şenliği ile POP konseri düzenleyen, Ahmet San ile Erol Köse arası bir vizyona sıkıştıranlara üzüntüyle bakıyorum.
…..

Eleştirmenlerin eleştiriye tahammül edemediği bir ülkede, tiyatro yazıları yazan bir tiyatro sanatçısı olmak çok zor. Adama cız yaparlar ! “Eleştirmeninin düşmanı benim de düşmanımdır” felsefesi hakimken, oyun çıkartıp, er meydanında savaşmak, hem de özel tiyatro yapmak kolay mı?
….

Türkiye’de bunlar olurken, geçtiğimiz hafta Hırvatistan’dan bilgisayardaki posta kutuma düşen bir ileti dünyamı değiştirdi. Branimir Pofuk adlı eleştirmen, John Malkovich’in “The Music Critic” oyununda, yukarıda kısmen paylaştığım eleştiriyi büyük bir heyecanla sahneye taşıdığını yazmıştı bana.
Branimir Pofuk adlı birinden gelen mail, Önce, “Hırvatistan Bankasından 999,000 dolar kazandınız, kredi kartı bilgilerinizi beş dakikada girin” türünde bir tezgah gibi geldi bana. Ancak ısrarlı yazışmalar sonunda, Malkovich’in dünya festivallerinde sergileyeceği yeni oyununda benim ağır eleştiri metnimi seçtiğini öğrendim.
Oyun, Beethoven, Chopin, Prokofiev, Debussy, Ravel, Schumann gibi müzik adamlarının tarihte eleştirmenlerle ve eleştiri mekanizmasıyla olan maceralarını anlatıyor. Tchaikovsky güncesinde Brahms’ın ne kadar yeteneksiz olduğunu ve her çalışma sonunda kendisini çıldırttığını yazmış, Friedrich Nietzsche bir eleştiri yazısında Brahms’ı notaları hoyratça savuran bir yaratık olarak değerlendirmişti.
Fazıl Say gibi bir virtüöze, bırakın politik yorum, müzik ile ilgili bir kelam ettirmediğimiz demokrasi beşiğimizde, John Malkovich, bir Türk yazarın kendi hakkındaki eleştirisini sahnelemek cüretini gösteriyordu.
Oyunda, “bakın tarihte Brahms’a böyle yapmışlar, Ravel’i şöyle yaralamışlar, Malkovich’i de Türkiye’den yeteneksizliği dolayısıyla sınırdışı edeceklerdi” türünde alaycı ya da nobran bir ton var mıydı diye sordum sanal alemdeki dostuma.
Malkovich ile oyun öncesindeki söyleşisi sanırım çıkış noktası hakkında yeterli bilgiyi veriyor:
“ Eleştirmenleri okumam. Ancak Nedim Saban’ın yazısını önüme getirdiklerinde sadece saygı duydum ve iyi ki böyle biri varmış dedim. Bu yazının bir tiyatro sevdalısının kaleminden çıktığı besbelli çünkü!

Eee şimdi John Malkovich’den övgü almış biri olarak, büyüksün be John Malkovich demez miyim? Türkiye’de John Malkovich sokağı açılması için kampanya başlatmaz mıyım? O eski yazdığım eleştiriyi yalayıp, yutup, “ben ettim sen etme abi, Hollywood’da yanında yer yok mu, ne iş olsa yaparım, çanta bile taşırım” demez miyim? Sayın Başbakanımızdan, 12 dev adama geçtiği kıyak gibi bir kıyağı, memleketimize bu kadar büyük ustalar kazandıran organizasyon firmaları için de reca etmez miyim? Malkovich’i tekrar İstanbul’a davet edip, en yakın zamanda Üçüncü Köprü açılışında yürüyüşe davet etmez miyim?

“Lütfü Kırdar’da John Malkovich işkencesini izledikten sonra, Malkovich’i sınırdışı edin desem mümkün değil, adam çoktan toplamış bavulunu, “ Being John Malkovich” e sığınarak hergün başka bir şehirde zaten ! Ben, bu oyuncuya T.C vizesi vermeyin artık diyorum! Bir daha böyle kötü oyunlarla Türkiye sınırlarından girmesin, giremesin!Yollayın onu kariyerine başladığı Steppenwolf Tiyatrosu’na, orada tekrar modern tiyatro hakkında yeterlilik eğitimi alsın, havaalanında audition yaptırtıp, sonra vize verirsiniz! Zaten gözünüzde büyüttüğünüz bu Malkovich’in dünya tiyatrosunda son yıllarda doğru dürüst oynadığı bir tek saygın tiyatro prodüksiyonu yok. Sözgelimi Shakespeare prodüksiyonlarında yer alan Al Pacino, Philippe Seymour Hofman gibi değil yani, almış eline bavulunu, Malkovich adına sığınarak, kent kent dolaşıyor. İstanbul Tiyatro Festivali’nde oynadığı bu oyun ise, Viyana Festivali’nin resmi programında yer almadı.Bu oyunun gizli görüntüleri önceden internete düşse, sorumlu teatral merciler mutlaka istifa ederdi ! Ama kentimizin tiyatro zevkini belirleyen Prof. Dikmen Gürün, koltuğuna sıkı sıkı yapışmış. ………….. Tiyatroseverlerin sabrını taşıran pek çok felakete rağmen, Dikmen Hoca gitmiyor, gidemiyor. Festivalin danışma kurulundaki saygın tiyatro adamları bu rezaletler Türk halkına reva görülmeden önce, şöyle bir izlemiyorlar mı Allah aşkına?”
Nedim Saban, televizyongazetesi.com, 16 Mayıs 2010
……

Bu yazıdan sonra ne mi oldu?
Mesela, Dikmen Gürün benimle selamı kesti.
O günden beri o kadar üzgünüm ki, mezarlıklara her ziyaretimde rahmetlilere ağlarken bir de yazılarımdan dolayı selamı kesenler için ağlıyorum. Gitmişken, İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın umud vaad eden çiçeği burnunda genel sanat yönetmeni Ayşenil Şamlıoğlu’dan da selam alabilmek için dua ediyorum.
…..
Malkovich fiyaskosunun da içinde bulunduğu tarihin en kötü festivallerinden birine imza atan İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı, ne yazık ki CHP misali! Başkan değişse de, kurumdaki atalet devam ediyor.
Nejat Eczacıbaşı’yı özlüyor ve ne yazık ki İKSV’yi Ramazan şenliği ile POP konseri düzenleyen, Ahmet San ile Erol Köse arası bir vizyona sıkıştıranlara üzüntüyle bakıyorum.
…..

Eleştirmenlerin eleştiriye tahammül edemediği bir ülkede, tiyatro yazıları yazan bir tiyatro sanatçısı olmak çok zor. Adama cız yaparlar ! “Eleştirmeninin düşmanı benim de düşmanımdır” felsefesi hakimken, oyun çıkartıp, er meydanında savaşmak, hem de özel tiyatro yapmak kolay mı?
….

Türkiye’de bunlar olurken, geçtiğimiz hafta Hırvatistan’dan bilgisayardaki posta kutuma düşen bir ileti dünyamı değiştirdi. Branimir Pofuk adlı eleştirmen, John Malkovich’in “The Music Critic” oyununda, yukarıda kısmen paylaştığım eleştiriyi büyük bir heyecanla sahneye taşıdığını yazmıştı bana.
Branimir Pofuk adlı birinden gelen mail, Önce, “Hırvatistan Bankasından 999,000 dolar kazandınız, kredi kartı bilgilerinizi beş dakikada girin” türünde bir tezgah gibi geldi bana. Ancak ısrarlı yazışmalar sonunda, Malkovich’in dünya festivallerinde sergileyeceği yeni oyununda benim ağır eleştiri metnimi seçtiğini öğrendim.
Oyun, Beethoven, Chopin, Prokofiev, Debussy, Ravel, Schumann gibi müzik adamlarının tarihte eleştirmenlerle ve eleştiri mekanizmasıyla olan maceralarını anlatıyor. Tchaikovsky güncesinde Brahms’ın ne kadar yeteneksiz olduğunu ve her çalışma sonunda kendisini çıldırttığını yazmış, Friedrich Nietzsche bir eleştiri yazısında Brahms’ı notaları hoyratça savuran bir yaratık olarak değerlendirmişti.
Fazıl Say gibi bir virtüöze, bırakın politik yorum, müzik ile ilgili bir kelam ettirmediğimiz demokrasi beşiğimizde, John Malkovich, bir Türk yazarın kendi hakkındaki eleştirisini sahnelemek cüretini gösteriyordu.
Oyunda, “bakın tarihte Brahms’a böyle yapmışlar, Ravel’i şöyle yaralamışlar, Malkovich’i de Türkiye’den yeteneksizliği dolayısıyla sınırdışı edeceklerdi” türünde alaycı ya da nobran bir ton var mıydı diye sordum sanal alemdeki dostuma.
Malkovich ile oyun öncesindeki söyleşisi sanırım çıkış noktası hakkında yeterli bilgiyi veriyor:
“ Eleştirmenleri okumam. Ancak Nedim Saban’ın yazısını önüme getirdiklerinde sadece saygı duydum ve iyi ki böyle biri varmış dedim. Bu yazının bir tiyatro sevdalısının kaleminden çıktığı besbelli çünkü!

Eee şimdi John Malkovich’den övgü almış biri olarak, büyüksün be John Malkovich demez miyim? Türkiye’de John Malkovich sokağı açılması için kampanya başlatmaz mıyım? O eski yazdığım eleştiriyi yalayıp, yutup, “ben ettim sen etme abi, Hollywood’da yanında yer yok mu, ne iş olsa yaparım, çanta bile taşırım” demez miyim? Sayın Başbakanımızdan, 12 dev adama geçtiği kıyak gibi bir kıyağı, memleketimize bu kadar büyük ustalar kazandıran organizasyon firmaları için de reca etmez miyim? Malkovich’i tekrar İstanbul’a davet edip, en yakın zamanda Üçüncü Köprü açılışında yürüyüşe davet etmez miyim?

OYNAMA ŞIKIDIMCILARA YETMEZ AMA HAYIR

2010-09-05T06:09:00.000-07:00

28 Şubat tarihinde bu köşede Başbakan Erdoğan’ın, Kürt açılımı ile ilgili sabah kahvaltısı ile ilgili düşüncelerimi kaleme aldığımda, o gün elini taşın altına koyması için çağrı yaptığı sanatçıları, bir meslektaş sorumluluğuyla “ dikkat edin de taşın altında ezilmeyin” diye uyarma gereği hisetmiştim.

Başbakan, sabah kahvaltısında Necip Fazıl’ın “arı bal yapar ama balı izah edemez” sözünü sanatçılar için balı siz izah edeceksiniz diyerek müthiş bir metafora dönüştürmüş, o dönemlerde Nihat Doğan, Safiye Soyman, İbrahim Tatlıses’in başını çektiği bir grup tarafından çılgınca alkışlanmıştı.

“Aman şarkıcı kardeşler, fazla bal yemeyin, zehirlenirsiniz….
AKP’nin demokrasi hanesi sıfır! Bugüne kadar bal yedirdiklerinin, bazıları mum sıçtı” demeye kalmadı ki, bu hafta Çevre Bakanı, Tarkan’ı fena azarladı: Sanatçılar işine baksın kardeşim! Ne işiniz var barajla? Siz ilgilenin garajla!

Gerek kürt açılımı, gerek evet/hayır meselesi konusunda ulusalcılar kadar katı değilim. İkinci cumhuriyetçilerin büyük bölümünün ne kadar düzen yalakası olduğunu bilsem, düzenden nasıl beslendiklerini somut olarak görsem de, yapı gereği demokratım. Gençlerimiz kollarımızda ölürken, taş atan çocuklarımız hapislerde çürürken, solcu gençlerimizin tırnaklarını çekenlere yargı yolu açılmışken, demokrat ruhum saygılı, sevgili olmayı öğretmiş bir kez bana.

Hastaneye ölüm döşeğinde bir hasta getirildiğinde onun sözgelimi Kürt, Alevi, kadın ya da transseksüel kimliğinden dolayı tedavisini red eden doktora nasıl kızarsam, o insanın iyileştirilmesinin önünün açılmasını nasıl istersem, demokratikleşmenin önünü açanlara da saygı duyarım. İster AKP’li olsun, ister benim tuttuğum ya da tutmadığım bir partili olsunlar, yeter ki insanlığa faydalı olsunlar der geçerim.

Ancak, bugüne kadar iş adamlarına, “bitaraf olursanız bertaraf olursunuz”, sanatçılara “elinizi taşın altına” koyun diyen AKP, işine geleni duymadığı zaman hemen tanklı, tüfekli saldırıya geçiyor.

Anayasanın sivilleşmesi adına “Yetmez ama evet” diyenler var!

Demokrasi adına evet diyebilmeyi çok istemiştim ama,

Ben YETMEZ AMA HAYIR diyeceğim.

Bu arada, referandumu protesto etmeyi seçenleri de sandığa hiç gitmemek yerine, sandığa gidip niye protesto ettiklerini anlatan birkaç cümlelik bir kompozisyon ya da resim yarışmasına davet edeceğim! Böyle bir tarihi fırsat kaçmaz! 12 Eylülün utancını, darbecileri utandırarak çıkartabilirsiniz. Sandığa darbecilerin karikatürlerini, kuru kafa resimlerini bırakıp , bilgisayar programlarının yarattığı harikalar sayesinde nefis resimler kurgulayabilirsiniz.

Yeni darbelerin olmaması için, eski darbecileri sadece sandıkta değil, vicdanda da yargılamaktır mesele. Bu hesaplaşma, hayır ya da evet demek istemeyenler için farklı bir protesto biçimi olabilir.

Referanduma yüksek katılım sağlanırsa, bu topraklarda can güvenliği nedeniyle sandığa gidemeyenler olduğu yargısı da silinmiş olacaktır.

CHP’liler, Tarkan Evetçi olsa, Çevre Bakanı onu bu denli azarlar mıydı diye sormuşlar. Tarkan Evet’çi olsa böyle bir çıkış yapar mıydı acaba şu dönemde? Bilemem

Tarkan’ın çıkışını da bu kış yaşadığı talihsiz olayın ardından, kendi çapında bir destekçi grubu oluşturmak için yapılmış bir çıkış olarak değerlendirenler olacaktır kuşkusuz.
Hüsnü Şenlendirici de benzer meselelerle yargılanınca, çareyi susmakta ya da hükümeti sevindiren yandaş açıklamalar yapmakta buldu, oysa zaten yaz boyunca konserlerinde kapıları kıran Tarkan duyarlı çıkışıyla hayranlarının kalbini bir kez daha fethetti. Kuraklık, sel, deprem, açlık tehlikesinin kol gezdiği dünyada toplumsal bilinç yaratmak için starlardan destek almak bu kadar önemliyken, gençlerimizin taptığı bu sanatçının örnek davranışını alkışlayacağımız yerde, onu azarlamak hangi akla sığar?

Son olarak Berlin’de Anadolu’dan araklanmış tarihi eserler müzesini gezerken içim acıdı. Topraklarımızdaki zenginliklere sahip çıkan sanatçıya “işine bak diyen bakana, birileri sanatçıların işlerinin doğa varlıklarını korumak, tarihlerine sahip çıkmak, kentlerinin, kültürlerinin talan edilmesini önlemek olduğunu anlatmalı. Aksi halde, şarkı besteleyecek, şiir yazacak, oyun kahramanı yaratacak ortam da kalmaz! Çevre bakanı sanatçıların alışveriş merkezleri ya da plazalarda, tekdüze toplu konutlarda, sevimsiz kentlerde daha rahat iş çıkartacaklarını sanıyor galiba!

Şimdi dönelim Tayyip Erdoğan ile kahvaltı eden sanatçılara!

Başbakanınız elinizi taşın altına koymanızı istemişti sizden. Hadi sıkıysa koyun.

Ya da Necip Fazıl’ın dediği gibi, “arı bal yapar ama izah edemez” denmişti kahvaltıda.

Hadi sıkıysa, balı izah edin de görelim bakalım.

Tarkan kadar cesaretiniz varsa, insan hakları, demokratikleşme, Kürt açılımı, Ergenekon, ifade özgürlüğü, Hrant Dink cinayeti, Allianoia kenti, Bergama’da siyanürlü altın meselesi, Karadeniz’deki nükleer santraller, Atatürk Kültür Merkezi’nden vazgeçtim, çiçeğin böceğin faydalarından sözedin lan!

Yanlış anlamışsınız: Tarkan oynama şıkıdım şıkıdım şarkısını sizin için söylememişti!

TURNE ANILARI

2010-08-25T22:15:00.001-07:00

ÖZEL TİYATROLARIN ÖZEL TURNELERİ

Bir tiyatro sanatçısının turne anıları, askerlik anıları gibidir.
Başlattığın zaman susturmak zor olur. Bir de, bu anılara daha çok yaşayanlar güler.
Umarım, okur olarak da aynı keyfi alırsınız.
Biz tiyatrocular, büyük bir aile gibi yaşarız ama oyun bitince aile dağılır. Aileyi ara sıra toplamaya çalışsak da, araya zaman girdiğinden midir nedir, aynı coşkuyu yaşamakta zorlanılır.
“Seni hayırsız” diye başlayan cümleler, “o günler ne güzeldi” diye sona erer! Kulisi güzel oyunlar vardır bir de. Onlar çok tutmasa da, uğurlu gelmiştir tiyatrolara. Bir de aman aman diyerek adını bile anmak istemediğimiz projeler vardır. Oyuncu yerine beyaz eşya olması gereken mikserler öyle bir karıştırmıştır ki kulisi, oyunlara gelen binlerce seyirciyi bile gözümüzde sıfırlamışlardır
Eskiden Lale Oraloğlu’lar, Altan Karındaş’lar, Dormen’ler 45 gün çıkarmış turnelere. Adapazarı’ndan başlar, belki Antakya, Hakkari’de bitermiş serüvenler. Hatta 45/50 günde matine/suare 80 oyun oynandığı günlerden söz ediliyor. Tiyatrokare’nin kuruluşunda ardışık olarak 15 günde 25 oyun matine/suare full salonlarda turne yaptığımız altın günlere yetiştik. Hatta “Şen Makas” adlı oyunumuzda, bir oyuncumuzun deyimiyle, iki kez Boğaziçi Köprüsü’nden geçip, iki hafta eve uğrayayamadığımız keyifli günler de yaşadık. Bir bakış açısıyla ard arda, tiyatrodan bozma salonlarda teknik güçlüklerle oynanan oyunlar, Anadolu’daki tiyatro geleneğini perçinlemek yerine, seyirciyi tiyatrodan soğutmuş olabilir. Bense, Anadolu’nun en ücra köşesinde bile onbinlerce kişilik buluşmalarda tiyatronun düzeyi düşmedikçe, gerçek işlevinin yerine geldiğini düşünüyorum.
Bu yazıyı da sizi eski tiyatrocu ağabeyilerimiz, ablalarımızın anısına İstanbul’dan başlayarak, Güneydoğu Anadolu’da bitirmeyi planlıyordum ama yazıyı yazarken yüreğim şehit haberleriyle öyle kan ağlıyor ki , ilk güzergah olarak Diyarbakır’ı seçtim.

1 Mayıs’ta Diyarbakır’da Salaklar Sofrası oynuyoruz: Herkes tedirgin ekipte. Bense, bu kadar yoğun güvenlik tedbiri altında, hiçbir sorun yaşanmayacağını ısrarla söylüyorum. Birden booom! Dışarıda patlayan araba egzosu iç dünyamıza bomba olarak yansımış. Bu koşullarda, üzerini aratarak tiyatroya gelmeyi kabullenen ve halen gülebilen yüzlerce seyirciye bravo.

Tiyatrokare olarak kurulduğumuz 1992’den bu yana Güneydoğu turnelerini önemsiyoruz. Güzergahımız bizi bu kez Gaziantep’e götürüyor: Oyunda oynadığımız Füsun Önal gazetede 75 adet sahipsiz James Bond çantanın bölgeye bomba olarak bırakıldığını okumuş. Otele yerleşir yerleşmez odasında bir adet şemsiye ile James Bond çanta bulmaz mı? Bu kez çığlık atmakta son derece haklı! Meğer kendisine yanlış oda göstermişler. (Ancak James Bond çanta masum)

Solcu olduğunu iddia eden bir arkadaşımız Güneydoğu turnesine çıkmayacağını söylüyor, politik baskılarımızı göğüsleyemeyince, bölgede varolan coskulu seyirciyi anlatmamız karşısında utanıyor, daha sonra işadamı eşi vasıtasıyla bölgenin en pahalı otellerini ayarlıyor. On günlük turnede aldığımız her şeyi otellere yatırıyoruz.

Düşünüyorum da, bugün bu yazıyı kaleme alırken, televizyonda içimi acıtan haberlerin sorumlusu Doğu’ya gitmekten kaçan öğretmen, doktorun yanı sıra biz sanatçılar değil miyiz? Gitsek de, kanayan yarayı göremeyen, çözüm üretemeyen bizler değil miyiz biraz da çözümsüzlüğün nedeni?

Doğudan çıktık, nefis şamfıstıklar, baklavalar çantamızda . Ben o zaman bugünkünden 51 kg. fazlayım. Hergün 1 kg. fıstık yiye yiye, her gün bir ilde oynaya oynaya Malatya’dan Ankara’ya kadar gelmişiz. “Üç Kadın Bir Çapkın” adlı oyunuyla. Malatya kayısısını paylaşırım paylaşmasına ama şamfıstık konusunda cimriyimdir. Şamfıstıklarımdan isteyen Füsun Önal’a, daha önce defalarca provasını ettiğim ve kabuğu açılmayan fıstıkları vermişim. Halbuki bugün olsa, “hemen al şunları önümden” derdim. O gün, Antep’ten Ankara’ya kadar denene denene yıpranmış, kabukları açılmamış fıstıkları , ancak o zaman ikram etmeye razı gelmişim.

Rahmetli Pekcan Koşar ile Mersin’de çok güzel bir sahnede oynuyoruz. Ama fazla güzel! Sahneyi cilalamışlar şık olsun diye. Giren önce bir güzel düşüyor, sonra sağ kalmayı başarırsa oynuyor..

İstemihan Talay, henüz Tarsus’a, kültür merkezi yapmamış. Tarsus’ta da çok güzel bir seyirci potansiyeli var, oyunlar nikah salonunda oynanıyor. Organizatörümüz matinenin 19’da, suarenin 21.30’da olduğunda ısrarcı.. Nikah salonu önünde saat 17 sularında beklerken, nikah davetlileri olduğunu sandığımız kişiler bize tuhaf bakışlar fırlatıyor. O anda tesadüfen afişten matinenin 17’de olduğunu öğreniyor, ilk bulduğumuz tuvalet dibinde organizatörün şaşkın bakışları arkasında alelacele soyunmaya başlıyoruz. Organizatöre kalsa, halen kadınlarla erkeklerin ayrı odalarda, bir perde arkasında soyunması gerektiğini düşünüyor. Bizim derdimizse tesadüfen 17’de olduğunu öğrendiğimiz oyuna yetişmek…

Nikah salonu demişken… Düzcede de nikah salonu açmışlar bize! Kent Oyuncuları dahil herkes orada oynarmış. Ama bu kez başoyuncu Nedim Saban’a “Damat Odası” açılmış. “İki Oda Bir Sinan” adlı oyunu oynuyoruz Düzce’de. Pizza kullanılıyor oyunda. Pizzacı Paşhan Yılmazel Domino’s Pizza’da çalışıyor rol icabı. Aksilik bu ya, sahne teknisyenleri Paşhan’ın tişörtünü İstanbul’da kurutemizlemecide unutmuş. Düzce’de Domino’s yok, o gün Paşhan, Cihad Pizza’da çalışır oldu, yeşil üniformayla sahneye çıktığında, ekibin en disiplinli oyuncusu Seden Kızıltunç tuttu kendini sadece, hepimiz yerlerdeydik.

Düzce’deki oyuna toplu bilet alan grup, herhalde kendi paralarını kendi bastırmış! Anladığım kadarıyla kalpazanlara grup satışı yapmışız. Düzce’den Bilecik’e geçtik, ekip arkadaşlarıma harcırahlarını vermiştim, lokantadan birer ikişer arıyorlar, sahte paralarla lokantada mahsur kalmışlar, iyi ki Bilecik küçük yer, patron olarak hemen yetişiverdim imdatlarına, ve tabi iyi ki, kredi kartımda limit varmış!

Bu tiyatroculuk aşkı nasıl bir şeydir ki, “the show must go on”a inanmışızdır bir kere! “Salaklar Sofrası” adlı oyunumuzla Karabük turnesine çıktığımız gün, daha İstanbul Elmadağ’da dekor kamyonumuz yandı ama turneler için yedek dekor yaptırmıştık. Karabük Mobilya Mağazasından edindiğimiz birkaç parça mobilya ile oyunu tamamladık. Kostümlerimiz ise o kadar isliydi ki, birbirinin yanına yaklaşan her oyuncu ötekinde şiddetli baş ağrısına neden oluyordu. Şimdiki aklım olsa, belki de bu durumlarda, “the show must not (!) go on “ derdim. The show go on oldu da ne oldu, Karabük mü kurtuldu? Türk Tiyatrosu mu ihya oldu? Madalya mı aldık? Zengin mi olduk? Anlatacak bir anımız daha oldu, işte o kadar! ( Üstelik oradaki organizatörden kesik de yedik. Kesik biz tiyatro sahiplerinin dilinde parayı eksik almak demektir)

Turne anıları derken, bundan 10/15 sene öncesine kadar, en az 45 gün yelken açılan yaz turnelerini anımsamamak sözkonusu olamaz. Nejat Uygur ustamız hasta yatağında halen İzmir Fuarı’nı sayıklarmış. Yaz turnesi gençler için plaj eğlencesi olabilir. Bir de titizliğiyle tanınan Erol Keskin ile deneyin bakalım! Salı Ziyaretleri’ni Kaş Antik Tiyatro’da oynuyoruz. Münzevi ve aksi ihtiyar Mr. Green’i oynayan Erol Keskin’i yarım saat plaja davet ettim. Aldığım cevabı yorumsuz paylaşıyorum: “Ne yani, Mr. Gren o gün Brooklyn’de plaja mı gitmiş? Hayatımda duyduğum en saçmasapan teklif!”

Geçtiğimiz yıllarda yaşadığımız en saçmasapan olaylardan biriyse, Uşak’ta, “Samsun Sanat Tiyatrosu” ile pişti olmamızdı. Tiyatronun genel sanat yönetmeni, bir gece önce, nihayet Tiyatrokare’nin bir oyununu izleyeceği için sevinmiş, sonra afişe bakıp, saatlerin çakıştığını görünce oyunu izleyemeyeceğini anlamış, ardından Türk tiyatro tarihinde ilk kez iki tiyatronun aynı salonda hem matine, hem suarede pişti olduğuna tanık olmuş! Yanlış okumadınız. Halk eğitim merkezi yöneticileri, salonu aynı gün aynı saatte, iki tiyatroya kiralamışlar. Türk Tiyatro tarihinde ilk kez 6 saat içinde 4 oyun iç içe oynandı. Birinin dekoru kurulurken, diğerinin oyuncuları don ve sutyenle panik içinde antreye yetişmek için koşuyor, ötekinin seyircisinin bileti kesiliyor, diğerinin yönetmeni sahnelerin gereksiz yerlerinin nasıl kesilebileceği ve seyircilerin daha fazla bekletilmeyeceği oyuncularla oyun sırasında dramaturji toplantısı yapıyordu!

Şimdi ben çocukluğumda Bakırköy İlkokulunun sahnesinde yağmurlu bir günde bütün bir oyun boyunca kafama aşırı yapışkan yağmur suyunu yedikten sonra bunun aslında yalıtımı tamamlanmayan helanın suyu olduğunu anladığım zaman “işte memleketimden tiyatro manzaraları” diyerek bu gerçeği kanıksamış biriyim ama ya sizler bu yazıyı okuyunca bu memlekette özel tiyatro yaparak turneye çıkan özel insanların yaşadıklarına tanık olup kültür politikamıza gülecek misiniz, ağlayacak mısınız, yoksa bizlere saygı mı duyacaksınız? Hele hele halen özel tiyatroların salt tecimsel amaçlarla turneye çıktığını düşünüyorsanız, bu fikrinizi bir daha sorgulayacak mısınız?

Nedim Saban
19.06.2010

Bu yazı TEB Dergisi 2010 Ağustos sayısında yayınlanmıştır.

TİYATRO MÜZELERİMİZ

2010-08-24T22:09:00.000-07:00

Tiyatro sanatıyla müzeyi oldum olası bağdaştıramamışımdır!
Tiyatronun çok dinamik, değişken, biraz da kaçak yapısı var…. Yakalanıp, kavanozun içine atıldığı zaman büyüsü kaçıverecek gibi gelir bana!
A.B.D’de çalışmalarını takip ettiğim, politik tiyatro öncülerinden, “Yaşayan Tiyatro”’nun kurucusu Judith Malina ile uzun uzun sohbet etme olanağı bulduğumuzda da bu düşüncemi dile getirmiş, kendisinden de aldığım enerjiyle “No More Museum Pieces” adlı bir tiyatro kurmuştum.
“Vahşet tiyatrosu” çalışmalarıyla tanınan ünlü tiyatro kuramcısı Antoin Artaud’nun, sanat müzelik olmasın düşüncesinden yola çıktığı bir makalesinden yola çıkarak kurduğum tiyatroda çarpıcı bir “Woyzeck” sahnelemiştik.
Bizimkisi sanatın müzelik olmaması adına siyasi ve estetik bir mücadeleydi tabi.
1992 yılında Türkiye’ye döndüğümde ise, sanatın müzelik olmaması adına bu kez ters yönde bir mücadele verildiğine tanık oldum.
Halkevlerinin kapatıldığı, köy enstitülerinin kökünün kurutulduğu, kültür politikası olmayan yurdumda, tiyatro sanatı olması gerekenden çok daha fazla “uçucuydu”!
Haldun Taner , “Sersem Kocanın Kurnaz Karısı” adlı oyununda, “zaten aktör dediğin nedir? Oynarken varızdır. Yok olunca da sesimiz bu boş kubbede hoş bir seda olarak kalır. Bir zaman sonra da unutulur gider. Olsa olsa eski program dergilerinde soluk birer hayal olarak kalırız…..Birazdan teatro bomboş kalacak. İşte bu hatıralar, o sessizlikte, saklandıkları yerden çıkar, bir fısıltı halinde sahneye dökülürler. Artık kendimiz yokuz. Seyircilerimiz de kalmadı. Ama repliklerimiz fısıldaşır durur meydanlarda” diyordu ama Türkiye’de kültür politikası,
repliklerin fısıldaşması üzerine değil, aksine repliklerin üzerine ölü toprağı serilmesi üzerine kurulmuştu!
Yıllardır, Tepebaşı’nda bir tiyatro müzesi olasılığından söz edilir durur.
Türkiye’de sahnelenen ilk Hamlet’i merak eden öğrencinin bu bilgilere internette sörf yaparak ulaşamayacağını anlatmak ne mümkün!
Tepebaşı’nda yanan tiyatronun yerine konan çirkin bina ve otoparkı çocuklarımıza kültür mirasımız olarak göstermek yerine, çocuk sahibi olmamayı tercih ederim.
Muhsin Ertuğrul’un “tiyatro devrimi” yaptığı bir ülkede çocuklarımıza tiyatro tarihimizi belgeleyememek ne acı!
Aynı acıyı Yunanistan ile Karagöz senindi benimdi kavgası yaparak da yaşıyoruz.
İşte bu yüzdendir ki, bu hafta Kadıköy Belediyesi’nin desteği ile Haldun Taner Müzesi’nin açılacağını okuduğumda içimi farklı bir heyecan kapladı. Ardından, küçük bir araştırma yaparak, bu haberlerin 2008’e dayandığını gördüm. Sanırım, iki yıldır süregelen bürokratik engeller artık aşılacak ve Büyükşehir Belediyesi’nin de devreye girmesiyle, bu toprakların yetiştirdiği en önemli edebiyatçılarımızdan biri ölümsüzleşmiş olacak.
Müzeye girdiğimizde yazarın Sersem Kocanın Kurnaz Karısı’nda ünlü kumpanya patronu Tomas Fasulyeciyan’a söylettiği, “zaten aktör dediğin nedir ki, oynarken varızdır, yok olunca da sesimiz bu boş kubbede bir hoş seda olarak kalır” sözüne yaraşacak sanatçılar yaratmak lazım artık!
Madem tiyatro müzelerimiz var, müzelerimizi doldurmaya layık işler yapalım değil mi?
13 Ağustos geçti, Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan yardım almak için dosyalar teslim edildi, bu dosyalarda tarihte ilk kez sanatçıların vatandaşlık numarası soruluyor. Ancak sanmayın ki, bu vatandaşlık numaralarıyla tarihe geçeceksiniz.
Siz, dosya yetiştirme telaşıyla Ankara’ya koşuştururken, Paşabahçe’de sendikal hakları elinden alındığı için haksız yere işten atılan Türkan Albayrak, 34 gündür direniyor.
Türkan Albayrak’ı duyun, onunla yaşayın….Çadırına gidin. Gidin ki, bu ülkede yeni Keşanlı Ali Destanları yazılsın!
Aziz Nesin, “ölürsem yaşamalıyım defne yapraklarında” demişti.
Onun vakfındaki çocuklar emek vererek, sel felaketine rağmen yaşatıyor Aziz Nesin’i.
Ne mutlu ki, Haldun Taner’e de sahip çıkan bir eşi var! O olmasa, belki layık olduğu yeri bulamayacaktı usta.
Öte yandan, daha ölmeden öldürülen, işkenceden geçirilen, hapislerde süründürülen, sürgünlere yollanan, düşüncenin suç sayıldığı, aşağılandığı yazarların, çizerlerin, düşünürlerin vatanları burası.
Belki de bunun içindir müzeden fazla mezara düşkün oluşumuz!
Nazım’ın mezarını Türkiye’ye getirmeyi takıntı haline getiriyoruz ama Nazım’la yüzleşeceğimiz bir müze açmayı düşünmüyoruz. 21.yüzyıl müzesinde Balbay’ı 500 gün hapis yatırdığımızı mı söyleyeceğiz, Ahmet Kaya’nın suratına çatal fırlattığımızı mı belgeleyeceğiz?
Zamanı geldiğinde yas tutar, timsah gözyaşları döker, tarihe belge bırakmadan yok olur gideriz.
Yalnız, Haldun Taner’in söylediği gibi, Hıranuşla Virginia’nın bir dialogu eski kostümlerden birine sığınmıştır. O hatıralar, saklandıkları yerden çıkarlar, bir fısıltı halinde sahneye dökülürler!
Ben şahsen, kıyamet günü diye bunu bilirim!

EVET YA DA HAYIRIN DAYANILMAZ HAFİFLİĞİ

2010-08-21T22:35:00.000-07:00

Siz, ramazan ayında bolluk, bereket bekleyerek birbirlerine hayırlı işler diyen esnafın artık ne olur ne olmaz diye, “işlerimiz iyi olur inşallah” dediğine inanabiliyor musunuz?
Bir dönem karşımıza çıkan simitçi, taksici, çımacı bize lafın gelişi “selamınaleyküm” dedikçe, bazılarımız rejim elden gidiyor telaşıyla “merhaba” derdi ısrarla. Onlar da işin bir sınıfsal çatışmaya dönüştüğünü düşünerek, selamı toptan kestiler. Artık İstanbul’da selam almak bile parayla!
Bu aralar “hayırlı işler” dersen, hayırcısın.
Geçen gün, AKP’li bir belediyeye telefon eden bir arkadaşım telefonun “hayırlı günler” diye açıldığını duyup, başkanın AKP’li olduğu halde, hükümetle arasının açık olduğu için, memurlarına ısrarla ve derinden hayır propagandası yaptığını düşündürtecek kadar derinleştirmiş kafasındaki komplo teorilerini.
Vay bu dönemde evlenenlerin haline!
“Eveeet” dedikleri anda, evet sözcüğünün 13 Eylül sabahına kadar alt metninde taşıdığı anlamı bir daha düşünmeliler.
Tiyatroda oyuncu metni alır. Deşifre etmeye çalışırken, sözcüklere anlam bulma ve derinlik katma telaşında bir alt metin arar. İşte size bir evet sözcüğünün bu dönemdeki deriinliği!
Gerçekten de, sözümona bir nikaha jest olarak katılan belediye başkanının, gelinle damada “mesele burada evet demek değil, 12 Eylül’de de evet demek” deyince, gelinin babasının “eve iş getirmeyin” diye bağırdığı ve ortalığın karıştığı bir memleketteyiz.
Sezen Aksu’nun politik eğilimlerini hiç samimi bulmuyorum. Ahmet Kaya’ya, Serdar Ortaç kadar bile sahip çıkmayan Sezen’in Kürt açılımı için başbakanı kutlamasını en çok eleştirenlerdenim. Ama “evet” diyeceğini açıkladı diye, solcuların, İzmir’deki Sezen Aksu sokağının adının değiştirilmesini istemeleri çok komik doğrusu. İstemiyorsan sen girme o sokağa… Ama o sokağa girip, çıkmaman Sezen’e olan saygıya kusur etmeni gerektirmez!
Evetçi Sezen’in bütün CD’lerini çöpe atacaklarmış solcu arkadaşlar. Hayır! İyi bir şey üretirse, sanatına evet, politik düşüncesine hayır dersin!
Fazıl Say, Sezen Aksu’nun müziğini kirli ve detone bulmuş ya, bu ülkede yıllardır bir müzik tartışmasının silikon tartışmalarının önüne geçmesini göz ardı edercesine, işi komplo teorisine döküyorlar.
Fazıl, bu açıklamayı Sezen’in, evet’çi olması nedeniyle yapmış.
Şimdi, evet desen linç ediliyorsun.
Hayır diyeceğini söylersen, başın zaten belada!
Bakan açıklama yapıyor: “ Hayır diyen iş adamları sakın Eylül’de vergi borçlarının af edilmesi için beni aramasınlar. Yurtdışı yasaklarını kaldırmayacağım !”
Başbakan ise TÜSİAD’a haykırıyor: “Ne biçim iş adamısınız kardeşim? Ülkenizi sevmiyor musunuz? Ya evet, ya hayır diyeceksiniz. Hangi yanda olduğunuzu açıklayacaksanız. İstemeye gelince, istemeyi biliyorsunuz ama!”
Ama sayın başbakanın hükümeti, hayırcıları fişleyeceğini açıkça beyan etmiş. Şimdi, zavallı milyar dolarlık servet sahiplerinin, taraf tutacak gücü mü var? Memleketlerini mi sevecekler, vergi borçlarının af edilmesini mi isteyecekler?
Yeni anayasa paketi, sanki insan haklarının temel ilkelerinden biri değilmiş de kazanılmış bir hakmış gibi, insanların artık fişlenmeyeceğini söylüyor. Gönlüm, tabi ki “evet” demekten yana! Öte yandan, yeni anayasayı uygulayacak hükümet açıkça kendisinden yana olmayanları fişleyeceğini beyan ediyor.
Şimdi evet mi diyeyim, hayır mı?
Tarafsız kalmak ya da vereceğin oyu gizli tutmak iyice suç!
Sandıkla ilişkisinin mahrem olduğunu belirten Metin Akpınar’a yükleniyorlar.
Ne biçim sanatçısın kardeşim?
“ Tarafını belli et” be adam!
Geçenlerde bir internet sitesi Erdoğan genelgesi başlıklı bir espri yayınladı: “Başbakanlık hayırlı günler demeyi yasakladı” diye!
Başbakanlık Basın Merkezi cevabı yapıştırmaz mı?
“ Bir internet sitesinde Sayın Başbakan’ın imzası ve resmi yazı formatı oluşturularak, sahte bir başbakanlık genelgesi yayınlanmıştır.Bu çerçevede sahte bilgi ve içerikler oluşturulması suçtur. Vatandaşların esasen mizahi bir içeriğe sahip olduğu belli olan bu tür genelgelere itibar etmemeleri….”
Televizyoncular “Çarkıfelek” ile boşuna zaman harcıyorlar.
Yerlerinde olsam şu dönem ratingleri Erkan Yolaç ile zorlardım.
Vatandaşını çok seven ve mizahı salgın bir hastalık olarak görerek bülten çıkarttıran başbakanlık, Erkan Yolaç’la evet ya da hayırı yasaklatarak da tarihe geçerdi bu durumda!
Öte yandan, twitter’da, “memleketim hakkında endişeliyim ” yazan Gülben Ergen’e, Cumhurbaşkanımızın oğlundan yanıt geliyor: “Senin için ne yapabilirim?”
Gülben Ergen, hiç beklemediği bir gençle karşı karşıya geldiği için uzun bir sessizliğe gömülüyor.
Ama cevabını sevgili eşi Mustafa Erdoğan’dan alıyor 12 Eylül’de evet diyeceğim!
Mustafa Erdoğan, Gülben’i “şimdilik” kurtarıyor belki ama benim kafam karışık.
Bakkal, bir haftadır evime süt ve ekmek girmediğini fark etmiş.
“ Abi, sütün kalmamış. ”
Benden yanıt yok!
“ Ekmek?”
Ne evet, ne hayır!
Aç kalacaksın ulan diyor kırk yıllık bakkalım boğazıma sarılarak.
Ekmek ister misin ? Evet mi, hayır mı? Söylesene!

AKP,AKM,ÖKM

2010-08-14T22:14:00.000-07:00

Genç arkadaşlarım kısaltmalarla konuşmayı pek seviyorlar. Bir de herkese, “hocam hocam” diye hitap etmeyi… O yüzden “hocam ÖKM de kapatılıyor denildiğinde”, benim için Japonca gibi bir şeydi. “AKP, AKM’den sonra elini ÖKM’ye de uzattı hocam” diye yeniden uyardılar beni geçenlerde! Ama yine anlam veremedim doğrusu. İsimleri bile yüzlerle özdeşleştirmeye çalışırken, herkesin “hoca” olduğu memlekette bu kadar kısaltmayı çözümlemek epey zor oldu….
Sonra, işi çözmeye çalıştıkça, ÖKM’nin, İstanbul Üniversitesi’nde 1990 yılında açılan ve bünyesinde 20'yi aşkın öğrenci kulübü barındıran Öğrenci Kültür Merkezi olduğunu anladım.
AKP’nin söylemiyle, 12 Eylül’ün faşizan anayasasından kurtulmak için sandık başına gitmemize neredeyse bir ay kala, demokrat bir sanatçı olarak, beynim beni evete, ancak vicdanım hayıra götürürken, nasıl olmuşsa öğrencilerin sosyalleşmesine, örgütlenmesine, her şeyi bırakın konuşmalarına, görüşmelerine, fikir alışverişi yapmalarına, bir arada olmalarına 12 Eylül sonrasında bir biçimde izin verilmiş. Gel gör ki, bu merkez, birden bire uzaktan eğitim ve açık öğretim fakültesine dönüştürülmüş.
Adı üstünde! Eğitimini uzaktan uzaktan yap, kimseye bulaşma, rektörlüğün başına bela olacak şekilde sosyalleşme, kültürel faaliyetlere katılma… Çok istiyorsan git kulübünü Avcılar’da, Büyükçekmece’de, kendinin de, arkadaşlarının da ulaşamayacağı, fakültelerin zaten kendi öğrencilerinin dışında kapılarını kimseye açmayacağı bir yerde kur.
Aslında bu politika, kentin merkezinden sınırdışı edilen AKP kültür politikasıyla da örtüşüyor. Taksim’in ortasındaki AKM kapalı kalsın, Emek, Alkazar yıkılsın, Taksim sahnesi için çivi çakılmasın ama Devlet Tiyatroları, Şehir Tiyatroları Küçükçekmece, Üsküdar, Kartal’da perde açsın!
Yani işin gavurcası Broadway, West End’deki tiyatrolar too good to be true, onları rantiyelere peşkeş çek. Londra’ya oyun seyretmeye giden bir turist, metroya, trene binsin, kentin banliyölerinden kültür hizmeti alsın. Böylece kültür, sanat yavaş yavaş kentin önceliğinden silinsin, unutulsun, gitsin.
Dünyanın neresinde böyle bir saçmalık görülmüş yahu?
Yekta Kara, çok akıllı bir politikayla, opera binası olmayan kente opera indirdi! “Opera şehre indi” sloganı hariç her şey doğruydu.
Bütün dünyada, şehrin merkezleri operaların, tiyatroların, sinemaların, kültürel etkinliklerin çekim merkezidir. İnsanlar Londra’nın Taksim’ine, New York’un Pera’sına arkadaşlarıyla buluşmak, müzik dinlemek, tiyatro izlemek, sosyalleşmek için inerler. Bizde ise Taksim, ruhumuzdaki çürümeyi simgeler gibi AKM’nin yıllardır çürütüldüğü çirkin bir meydan.
Ali Beylikdüzü’nde, Süeda Çamlıca’da, Nida Gülbağ’da , Hakan Pendik’te oturuyor. Pazar günü buluşup, tiyatroya Üsküdar’da gidiyorlar. Var mı böyle bir saçmalık?
İstanbul Üniversitesi’nde Öğrenci Kültür Merkezi’ndeki 20 kulübü kapatan rektörlük, hükümetin binalarına göz diktiğini, aslında konservatuarın da tehlikede olduğunu söylemiş.
İyi, hoş ama, öğrencilerini devlete karşı korumak senin görevin değil mi?
Ali’nin, Süeda’nın, Nida’nın, Hakan’ın Pazar günü tiyatroya giderken zaten canı çıkıyor, bari
Pazartesi günü okulda sosyalleşmelerine izin ver.
İstanbul Üniversitesi Rektörü’nün başbakanın doktoru olduğunu bir an için unutsak ve hükümetin değil öğrencinin yanında olduğunu varsaysak, refleks olarak binaya sahip çıkması gerekmez mi? Uzaktan eğitim, açık öğretim yapan çocuk zaten uzaktan eğitim yapacağı ve okula belki kırk yılın başında uğrayacağı için, onlara eğitimin adına da çağrıştıracak biçimde uzakta ve açıkta bir bina bulunamaz mıydı?
Öğrencilerin kültür merkezlerine sahip çıkmaları için Rektör Yardımcısı ile yaptıkları görüşmede binanın yazın boş olmasından faydalanarak apar topar, kanunsuzca sepetlenen 2o kulubün (tiyatro ve bir kulüp daha binada tutulacakmış) bazılarının pasif olduğu ve yeni “öğrenci kulüpleri yönetmeliği” ile bu külüplere işlevsellik kazandırılacağı söylenmiş.
Yani 12 Eylül’de oylayacağımız anayasa değişikliği gibi bir şey bu!
Öğrencinin kaderini belirleyen ama öğrencinin içinde olmadığı bir yönetmelik.
Değişik bir demokrasi anlayışı! Üstlerin sana reva gördüğüne “Allah razı olsun diyerek ses çıkartmadan” boyun eğmek, kendi kaderini belirleyememek, kendinle ilgili kararlarda söz sahibi olamak, örgütlenememek!
Örgütlensen ne olacak?
Zaten 20 yıllık öğrenci merkezini kapatarak çil yavrusu gibi dağıtmışsın öğrencilerini!
Aynen ülkenin işçisini, memurunu, emekçisini dağıttığın gibi!
Son iki sözüm de iki yılın sonunda AKM aşkı depreşenlere…
En sonunda İstanbul’un merkezinde kültürün durakladığını hatırlamış olanlara!
Dünyanın her kentinde içinde lokantalar ve kafeleri, kitapevleri günboyu işleyen, fuayesi kültürel buluşma mekanı olan kültür merkezi örnekleri vardır. Çok doğru.
Ancak, SİT alanı olarak ilan edilmiş olan ve yasal olarak “dokunulmazlığı” tescillenmiş olan bina üzerinde bu gecikmiş teorileri tartışmak yerine, yargıyla restleşen 2010 Kültür ajansından AKM için hesap sormanın daha doğru olacağı kanısındayım.
Bildiğim kadarıyla, bu konudaki görevini yerine getirmediği için sivil toplum örgütleri, ajans hakkında savcılığa suç duyurusunda bulundu. Ajansın 2010’da daha önemli etkinliklere bütçe ayırdığı için, AKM’nin restorasyonu konusunda kendisine verilen görevi yerine getiremediği konusunda hiç şüphem yok. Ancak kamuoyunu, AKM’nin içinde açılacak bir kafenin bu koca merkezi restore etmek için tek çare olacağı konusunda kandırmak yerine, gerçekler konusunda bilgilendirmek, sadece kültür başkentini yönetmeye talip olanların değil, yüce basınımızın da görevi olmalıdır.

EY KÜLTÜR BAKANLIĞI TİTRE VE KENDİNE DÖN

2010-08-01T19:01:00.000-07:00

27 Haziran’da bu köşede “Özel Teatrolara Devlet İanesi” adlı bir yazı yazmış, özel tiyatrolarımıza 8 milyar ile 72 milyar arasında değişen ve bence köklü sanat kurumları için küçültücü olan devlet ianelerinin kaldırılmasını önermiştim.
Ardından Parkan Özturan, ödenekli tiyatroların satılan her bilette koltuk başına 75 lira zarar ettiğini yazmış. 8 liraya oyun izleyen bir seyircinin devlete maliyeti 83 lira.
Özel tiyatrolar olarak, bizler de, sanatımızı yaygınlaştırmak adına, “bilet fiyatlarımızı ödenekli tiyatrolarla aynı fiyatlara düşürelim, aradaki farkı devlet bize ödesin” önerim oldukça yankı buldu.
Ancak, ben yine de aşağıdaki yeni önerimin pek gerçekçi olmamakla beraber daha da çok yankılanacağına inanıyorum:
Eğer, büyüklerimiz özel tiyatro biletlerinin 8 lira olması ve aradaki farkın devlet tarafından karşılanmasını bürokratik olarak çözümleyemiyorlarsa,
Ankara Hilton’un Havuzbaşı’nda büyük bir kokteyl versinler özel tiyatrolara
Ayrılan 3 milyar ödenekle, tüm ödenekli tiyatrolara ayrılan ödeneği bu havuza atsınlar , sonra
her tiyatronun seyirci sayısını da bu havuza atılsın. (Al sanailköğretim seviyesinde bir havuz problemi)
Örneğin AST’ın 1, Tiyatro İstanbul’un 2, Ankara Devlet Tiyatrosu’nun 2, İstanbul Devlet Tiyatrosu’nun 3, İzmir Devlet Tiyatrosu’nun 1, Antalya ve Konya Devlet Tiyatrosu’nun 0.5 oranında seyircisi çıkıyorsa, havuzdan çıkan ödeneği böyle bölüştürün.
Bu durumda sözgelimi İstanbul DT’nin kasasına 150, Antalya’nın kasasına 25 lira gireceği için, doğal olarak ya Antalya DT kadrosundaki fazlalıkları eleyecek , ya prodüksiyon niceliğini azaltacak, ya da prodüksiyonları sahnelerken izleyicinin beğenisini göz önüne alarak, kendisini seyirciye endeksli “tutan” oyunlar hazırlamak zorunda hisederek, prodüksiyon “niteliğini” arttıracaktır.
Ödenekli tiyatroların işlevi tabi ki sanat kalitesini yükseltmektir, ancak örneklemek gerekirse, geçtiğimiz yıl İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın yeni genel sanat yönetmeninin uyguladığı politika tamamen yanlıştır. Ayşenil Şamlıoğlu, kurum içinde huzursuzluk çıkmaması için pekçok kişiye mavi boncuk dağıtarak, 35 prodüksiyon asmış ve sanırım bu özelliğiyle bir dünya rekoru kırmıştır.
( Taş patlasa 8/10 10 yeni prodüksiyonla perde kapatan Royal Shakespeare Theatre ve Comedie Francaise, 4 yeni oyun sahneleyen Lincoln Center Theatre herhalde kıskançlık içindedir)
Şehir Tiyatroları’nın atölyeleri 35 oyunun dekor, kostümünü hazırlayacak altyapıya sahip olmadığı için, prodüksiyonlar dışarıya ihale edilmiştir. Üstüne üstlük, bunca yeni oyuna karşın, seyirci sayısı ve beğenisi göz önüne alınarak, tiyatronun parlak bir sezon geçirdiğini söylemeye bin şahit ister.
Oysa, havuzbaşında seyirciye endeksli yapılacak bir yeniden bütçelendirme çalışmasıyla, en azından bu tip kurumlara 35 yerine “az olsun ama iyi olsun” türünde bir salvo verilmesi pek yararlı olurdu! Ayşenil Şamlıoğlu’ndan tabi ki, seyirci çekmek için yönettiği dillere destan roman müzikali “Bana Mastikayı Çalsana ” kalitesinde (!) oyunlar beklemiyoruz, ancak zekası ve yaratıcı gücüyle, tabi ki yukarıda önerdiğim havuzdan fırlayacak bütçesinin de sınırlandırmalarıyla en iyi ve en halka hitap eden repertuarı oluşturabileceğinden eminim!
Bu sütunda eski Kültür Bakanı İstemihan Talay’la akrabalık ilişkisine dayanarak devlet yardımı ianesindeki tüm standartların kaldırılmasını başaran Ekin Tiyatrosu’nu eleştirmemin ardından Kültür Bakanlığı’nın özel tiyatro başvurularında artık belli başlı standartlar gözetmesini sevinçle karşıladım.

Ancak, meslektaşlarımı, tiyatrolarının vergi borcu olmasının başvuruya engel olmadığını, sadece vergi durumunu belgelendirmeleri gerekliliğinde uyarmak isterim. Öte yandan, tiyatrolardan kdv, stopaj, gelir vergisi gibi diğer vergilerin kaldırılmasının, devletin tiyatroya dağıtacağı üç beş kuruştan çok daha etkin olacağının, ancak devlet babanın tiyatrocuların zincirlerini bu kadar ucuza bırakmayacağını, tiyatrocuları besleyen, gerektiğinde sansürleyen, patronajından bu kadar ucuza sıyrılmayacağını düşünmek gerekir.
Yıllardır tiyatrolarımıza para dağıtan komisyon üyelerinin oyunlarımızı seyretmediği, bu kişilerin bir çoğunun komisyonda bir dönem sadece Ankara Ekin Tiyatrosu’nun önerisiyle(!) bulundukları pek aşikardır.
Bakanlar değişir, komisyonlar niye değişmez? Çünkü, bu asırlık komisyon, oyunları izlemediği, tiyatroların ne yaptıklarını bile bilmedikleri halde, herkese mavi boncuk dağıtmıştır. Çok fazla çatlak ses çıkmadığı için, kurulu düzenin devam etmesine karar verilmiştir.
Pekçok konuda, bazen gereksiz bültenler de yayınlayabilen Tiyatro Eleştirmenleri Birliği, Türk Tiyatrosu’nun kaderini değiştiren bu meselede niye sessiz kalır ki? Neden tiyatro sanatının gelişim toplantılarına tiyatro izleyen eleştirmenler, ödül jürileri davet edilmez? Biz beş kişiyiz birbirimizi biliriz mantığıyla devletin 3 milyar ianesini üleştirip, haksızlıklara sessiz kalmak, tiyatro sanatımızı 8 milyar ile 72 milyar arasında değişen paralara satmak bizlere yaraşır mı?
Mesleki onurumuzun, ifade özgürlüğümüzün, zincirlerimizden arınmamızın bedelinin bu kadar ucuz olamayacağını bizi alkışlayanlara anlatmamız, onlara hesap vermemiz gerekmiyor mu?

Bu yazı yazarın Birgün Gazetesi'ndeki köşesinde 1 Ağustos'ta yayınlanmıştır.

ESMERAY'I SEVMEK YA DA KÜFRETMEK

2010-08-01T10:52:00.000-07:00

Kemalist, feminist, transseksüel sözcüklerinin bir gazetede küfür gibi arka arkaya sıralanmasına kahkahalarla gülüyordu kocaman, şirin dudaklarıyla.
“Skandal mekanda skandal oyun” diye anmışlardı Kumbaracı 50’deki oyunları henüz izlenmeden.
Oysa bence teşekkür edilmesi gerekiyor Esmeray’a! Önemli bir iş yapıyor çünkü.
Kendi acılarından yola çıkarak toplumla yüzleşiyor.
Acılarıyla yüzleşerek, toplumun ikiyüzlülüğünü, vahşetini anlatıyor, toplumdaki şiddeti su yüzüne çıkartıyor.
Köyden kente göçen bireyin yalnızlığını, sefaletini, kimlik bunalımını, arayışlarını, ekmek kavgasını, fuhuş bataklığına sürüklenişini gözler önüne seriyor.
Bunu da hayali karakterler yaratarak değil, iç dünyasını gözler önüne sererek yapıyor.
“Cadının Bohçası” adlı stand up gösterisi/ anlatıda kendisiyle yüzleşmesi, o kadar ağır ki, izleyici olarak rahatsız oluyor, adeta yerinizden fırlayarak, büyük kentteki haksızlıklara, yalnızlığa, pisliğe, köydeki ağalara, feodal düzene isyan etmek istiyorsunuz.
Esmeray, sanatçı olarak, biraz daha olgunlaştığı zaman, Türk Tiyatrosu’ndaki “in yer face” akımının öncülüğünde yer alan önemli kişiler arasında yer alacaktır.Anlattığı öyküler bizdendir çünkü. İçimizdeki insanı yüzümüze özgürce ve tüm katmanlarıyla vururken, sahnedeki özgün dili, duruşu ve kara mizahıyla Türkiye’nin “öteki “insanını anlatabilmektedir.
Esmeray ötekidir, ama farklı değildir, bizden biridir!
Esmeray’ın öyküsüyle özdeşleşebilmek için eşcinsel olmaya gerek yoktur.
Esmeray’ı dinlerken, ötekileştirmiyorsunuz, onu seviyor, öyküsüne sahipleniyorsunuz. En önemlisi, azınlıkta kalanların öykülerini hakim gruptaki çoğunluk olarak dinleyen insanlar olarak Esmeray’a hoşgörüyle bakmak, ona acımak ya da onunla gırgır geçmek gibi berbat duygularınızı tiyatronun dışında bırakarak, iki saatliğine iyi insan olmayı öğreniyorsunuz.
Milliyet Sanat Dergisi için yaptığımız bir söyleşide, Esmeray’ın Kars’tan İstanbul’a göçen, seks işçiliğinden midye satıcılığına, ardından da saygın stand up sanatçılığına uzanan yüzlerce gösterisini Türkiye’nin her yanında izleyen binlerce kişinin ( sadece sağcı bir partinin erkek gibi kadın kolları başkanı hanımının geberseydin diye bağırması dışında) öyküyle özdeşleştiğini kendi ağzından dinledim.
Yıllar önce toplumumuzdaki stand up’çı enflasyonunda anlatacak öyküsü olmayan ve taklit yapmayı stand up yapmak sanan donanımsız, özentili çocuklar sahneyi kirletiyordu, Esmeray ise temizliyor.
O, solcuları da eleştiriyor. Onların ikiyüzlülüğünü, heteroseksist yaklaşımlarını, hatta aktivist olarak yer aldığı bir sol partideki taciz skandalını yüzlerine vuruyor.
Dario Fo’nun “Tecavüz” adlı oyununu ilginç bir kurguyla oynuyor. Oyun, Anadolu’dan gelen genç bir erkek çocuğun Kadıköy Parkı’nda tanıştığı ve yalnızlığını paylaşacağını sandığı bir adamın arkadaşları tarafından tecavüze uğramasının öyküsüyle başlıyor. Kadıköy Parkı’nda yalnız bıraktığınız çocuk belki yeğeniniz, belki köylünüz, belki de hiç tanımak istemediğiniz biridir. Ancak Esmeray, “in yer face” akımının öncülüğünü yaparak, bu çocuğun hayatını söndüren kişilerle yüzleşmenizi sağlıyor. Ardından Dario Fo’nun “Tecavüz” metninde yer alan kadını anlatıyor.
Sağcı da olsanız, solcu da olsanız, özürlü çocuklarınıza, güvenlik (!) görevlilerinizin tecavüz ettiği, bu yönüyle güvende olmadığınız bir memlekette yaşıyorsunuz!
Bu kız çocuğu bakandan kaçırılırken trafik kazasına kurban gitmese, hamile bırakılmasa, siz evinizde miskin miskin uyurken Kadıköy Parkı’nda, Pervari’de ya da dünyanın herhangi bir yerinde her dakika bir kız ya da erkek çocuğuna tecavüz ediyorlar, onu pazarlıyorlar, dövüyorlar, aşağılıyorlar, paralarını konuşturarak satın almaya çalışıyorlar.
Öte yandan, ülkenizdeki pek çok sanatçı, bırakın bu tür sosyal meselelere duyarlılık göstermeyi, naftalinli oyunlar oynayarak bu tür meseleleri sümen altı ediyor.
Stand up yaptığını iddia eden oğlanlar pıtrak gibi üremekteler. Çoğu çağa yeniliyor belki , Esmeray’ın anlattığı karakterler gibi sistemin bataklığı içinde, erken gelmiş şöhretin acısıyla kaybolup gidiyorlar.
Sanatlarına duyarlılıklarını, acılarını ve samimiyetlerini taşıyabilenler ve bunu sanata dönüştürebilenlere ise sahip çıkmak gerekiyor!
Esmeray gibi, acılarını bal eylemiş bir sanat insanını sevmeseniz de, lütfen sayın.
Sağcı da olsanız, solcu da olsanız, anlattıklarından hoşlansanız da , hoşlanmasınız da dinleyin onu!
Bugüne kadar eşcinsel sahne insanlarının “ay kız yerim seni” diye konuşup, kafanızda ayakkabı paralayan insanlar olmasına alıştıysanız , Esmeray, sizi hayal kırıklığına uğratabilir.
Ha bu arada, bir dahaki sefere ona küfür edecekseniz, sözcükleri doğru seçmekte yarar var. Kemalist feminist transseksüel demeyin çünkü Esmeray kemalist değil sosyalisttir.
Kaldı ki, Kemalizm, feminizm kuramları, aşağılama değil, ideoloji ve yaşam felsefeleri, transseksüellik de bir yaşam biçimidir. Esmeray ise, bu yaşam biçiminde seks işçiliği yapmadan tutunan onurlu bir direniş insanıdır.
Bu yazının amacı Esmeray’ı sevdirmek, sanırım bunu başardım..
Diğer üç kavramı tartışmak için ise yüzlerce yazı yazmak gerek. Ama illa küfür etmek isteyenlere, Esmeray oyunlarına yaraşan bir espriyle bitirelim:
Allah kimseyi Kemalist, feminist, transseksüel, hele hele üçü birden yapmasın! Amin!

KÖPEK KONTROLÜNDE TİYATRO

2010-07-30T23:23:00.001-07:00

Geçtiğimiz yıl Urla’da “Yenikapı Tiyatrosu”, öncülüğünde gelenekselleştirilen Tiyatrolar Buluşması’nda yaklaşık 45 derece güneşin altında, çeşitli amatör topluluklar ve birliklere ait olan gençler ve bünyesinde yüze yakın topluluğu bulunduran Amatör Tiyatrolar Çevresi ile İATPG adlı örgütlerin bir araya gelmesiyle, Türk Tiyatrosu adına bir güç birliği oluşturma kararı verdik. 12 Eylül’de İstanbul’da bir kurultay, ardından Kasım ayında Ankara Tiyatro Festivali bünyesinde profesyonel tiyatroların ve sanat adamlarının da katıldığı bir çalıştay yapılarak tiyatromuzu bekleyen tehlikeler masaya yatırıldı.

Bu dönemde sanatçıları bekleyen en büyük meseleyi “tiyatroma dokunma” olarak açmak mümkün! Ödenekli tiyatrolar, kendileriyle ilgili gündeme getirilen yasa değişikliklerinin ne kadar farkındalar, kaderlerinin pek yakında Tekel işçileriyle kesişeceğinin ne kadar bilincindeler bilemem ama kurultaylara pek katılmadıklarına, AKM eylemlerinde pek az boy gösterdiklerine göre, kendi meselelerine kendileri sahip çıksınlar.

Bugüne kadar “tiyatroma dokunma” meselesini, hep binama dokunma olarak algıladık. Sanki binalar yıkıldığı, ya da yeni binalar yapıldığı zaman tiyatro kendi kendine varolacakmış gibi… Tarikatlara peşkeş çekilen, adeta AKP teşkilatı gibi kullanılan “Karaca Tiyatrosu”nun hali ortada. Şimdi orası haftada iki gün Dostlar Tiyatrosu’na tahsis edilse ne olur edilmese ne olur? Binada sağlıklı tiyatro altyapısı zaten kalmamıştır, tiyatroya çoktan dokunulmuştur.

Büyüklerimiz bize tiyatro sevgisinin çocuklukta başladığını öğretmişlerdi. Koca bir yalan!
Sadece İstanbul’da okulları denetimsizce dolaşan 300 adet kumpanya var. Bunların oyunlarına artık şahsi sapıklık bile katılıyor: İşte İstanbul’da çocuklarınızı okuttuğunuz bir okulu dolaşan bir oyunun derme çatma senaryosu (metin demiyorum özellikle) Eve hırsız girer, yetim çocuk korkar. Sonra çocukla hırsız arkadaş olur. Hırsız, evde yaşar, akşamları anneyle, gündüzleri çocukla ilgilenir.

Bu fevkalade yunları oynayabilmek için Milli Eğitim Bakanlığı’ndan izin almak yeterli değil, çünkü her bölgenin ayrı tarikatçı eğitmenlerini de hoş tutmanız gerek,her ilçeden ayrı ayrı izin almanız lazım. Bu yüzden TOBAV ödüllü, yıllardır Türkiye’nin dört bir yanında başarıyla oynanan Ayla Çınaroğlu’nun “Miğfer” adlı oyunu Hatay Dörtyol’da yasaklanabiliyor mesela. Tiyatromuza dokunulmuştur.

Bizler, şenlik kültürünü yaşayan toprakların çocuklarıyız. Bir dönem liselerimizdeki İLTÖ şenliklerinin tadına doyamazdık. Nur içinde yatsın, Mustafa Gezer, Cem Yalın gibi öğretmen kökenli yazarlar yetişti şenliklerden. Sonra uzun yıllar liselerde tiyatro şenliklerinde “Pembe Kadın”, “Bernarda Alba’nın Evi”, “Ocak” izlemekten gına geldi. Artık gözü açılan kuşaklar yaratıcılıkta sınır tanımıyor. Manisa Demirci Sağlık Lisesi sağlıklı bir yorumla ’, tarih öğretmeni ve rehber öğretmenlerinin öncülüğünde Tuncer Cücenoğlu’nun “Kör Döğüşü” adlı oyunuyla birincilik kazanıyor ama ertesi gün din öğretmenleri onları, oyunda din adamlarını küçük düşürdükleri gerekçesiyle savcılığa şikayet ediyor. Bir kere bu nasıl bir faşizan ihbarcılık kültürüdür ki, bir öğretmen, eğitim verdiği kurumu , yetiştirdiği öğrencileri savcılığa ihbar eder? Yanlış bir şey varsa, otur, tartış. Gerekirse gençleri ders dışında meyhaneye davet et, bir bira ısmarla, sen içme, onlarla oyunun doğrularını yanlışlarını tartış, ama tiyatrolarını savcılığa ihbar etme çünkü tarih bana bugüne kadar hiçbir savcıyı hatırlatmıyor ama nice başarılı oyun yazarını hatırlatıyor.

İlkokulda berbat oyunlar izleyerek tiyatrodan tiksinen, lisede birinci de olsa savcı karşısında titreyen, Anadolu’da turneye gelen tiyatro sanatçılarını halen polisten sabıka kaydı alması gereken kişiler olarak hatırlayan çocukların üniversiteye girdiklerinde, tiyatro dostu rektörlerle karşılaşacağını sanmayın.

İTÜ Taşkışla Sahnesi, yıllardır provalarını da, oyunlarını da koridorda oynuyor. Sahne olmadığından değil! Oditoryum, sponsor şirketlere bal gibi tahsis ediliyor ama onlar anarşist çünkü tüm Türkiye’de çok ses getiren “Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümünü” başarılı bir yorumla oynuyorlar. Zavallı İTÜ öğretim üyeleri, bu dirençli gençlere,” bari sponsorları rahatsız etmeyin, şu karşı koridorda oynayın” demekten başka çare bulamamış.

Eskişehir Anadolu Üniversitesi’nde ise, sanırım Yılmaz Büyükerşen’in kente yaptığı hizmetleri içine sindiremeyen üniversite yönetimi, tiyatro kulübünü, yıllık 400 lira bütçeyle sınırlamış. Üstelik tiyatro kulübünü tiyatro binasına sokmayarak! Bir doktorun yedi yıl kadavra bile görmeden eğitim aldığı memlekette doğal değil mi bu?

Manisa Celal Bayar Üniversitesi de 2006 yılında Gogol’ün “Müfettiş” oyununda argo bir sözcüğün sansürlenme emrinin uygulanmaması üzerine, sözümona danışman bulunamadığı için tiyatro kulübü kapatılıyor.

Kürtçe Tiyatro yapanların yıllarca yaşadıklarını, Milliyet Sanat’ta uzun dosyalarda anlattım. Ancak bu topraklarda Batmanda, Abdullah Tarhan adlı sanatçıya ve Arsen Paladov Tiyatrosu üyelerine beş yıl sanat yasağı veriliyor ve görüş ayrılığı olduğu için midir nedir, demokratlarımızın sesi sedası çıkmıyor. Açılım için başbakanın sofrasına oturanların da!

Yenikapı Tiyatrosu Dersim’de oynarken, salonda seyircilerin üzerine polis salınıyor, aramaya kurt köpekleri de teşrif ediyor. Tiyatroya artık köpekler de dokunuyor! Köpekleri daha önceleri havaalanında görmüştük, artık tiyatroya da indiler, sıra kurtlar ve öteki hayvanlarda…

Kemer Belediye Tiyatrosu’nu fesheden MHP’li başkan, önce kadrosunda zabıta memurlarının eksik olduğu için oyuncularının zabıta memuru olmasını emrediyor, oyuncuları bunu kabul ediyor, “en büyük başkan bizim başkan diyorlar”, kovuldukları zaman, adamcağız kötü oluyor.

CHP’li Yenimahalle, CHP’li Çankaya Belediye Tiyatroları, kadrolarını tamamen keyfi nedenlerle tasfiye ediyor. İnternette kıyamet kopuyor, sonra gizli bir pazarlık yapılıyor, ses seda yok. Ne yazık ki, iyiniyetli tiyatro siteleri, haber atlamamakk için, haberleri araştırmadan giriyorlar, bu nedenle kimi zaman manipüle edilerek yanlış haberlere alet edilmiş oluyorlar.

Tiyatrolar Birliği olarak, kar kış demeden, tüm günümüzü, tiyatrosuna dokunan Afyon’a ayırmamızın, binlerce kilometre yol tepmemizin, taraflarla konuşmak istememizin nedeni de buydu zaten. Mustafakemalpaşa Belediyesi’ne de bir ziyaret gerçekleştirdik, baskı altında değiştirilen repertuar politikasını, sakal bıraktırılan oyuncuları gözlemledik. İşin acı yanı, özellikle küçük yerleşim merkezlerinde sivil toplum örgütlerinin de belediye ile malsahipliği, borç, alacak tipinde o kadar karmaşık ilişkileri var ki, bazen dünya yıkılsa, ses çıkarmaları mümkün olmuyor.

Sağlam yönetmelikler yapılmadan, kişilerin egoları ve bireysel yönetimleri üzerine kurulu bölge tiyatroları ya da ödenekli tiyatrolar, kurtlarıyla, köpekleriyle sadece sanata değil, yaşamın tüm katmanlarına el sürmeye hazır olan kişilere sonsuz fırsatlar verecektir.
Sözkonusu durum bugün tavan yapmış olabilir, ancak tiyatro yasası olmayan memleketimde oldum olası böyle olmuştur. Yine de bu topraklarda sanat yapanlar, anayasamızda sanatçının güvence altında olduğunu bilmelidir.

Haziran ayında Tiyatrolar Birliği tarafından İstanbul’da düzenlenen panelde de ele alındığı gibi, Türk Tiyatrosu ve sanat adamları, şahsi çıkarlarını, egolarını ve şu an için estetik kaygılarını geride bırakarak, tiyatro sanatını kurtarmak adına, örgütlenmeli, tek ses olarak “tiyatroma dokunma” diyebilmelidir.
“Neden dokundun? Değil…
“Tiyatroma dokunma!”

Bu yazı 2010 Temmuz sayılı Milliyet Sanat Dergisi'nde yayınlanmıştır.

JENNIFER LOPEZ İLE TEKNE KAÇAMAĞIM

2010-07-18T22:09:00.000-07:00

Jennifer Lopez’i protesto ediyorum.
Onun oynatıldığı hiçbir filme gitmeyeceğim gibi, geçen hafta birlikte yaptığımız tekne kaçamağında kalçalarına da dokunmadım.
Evet, Bodrum’da birlikteydik.
Magazinciler Angelina Jolie/ Brad Pitt’i yakaladıklarını sandıklarında, biz bir koyda, minik bir teknede minik bir tatil yapıyorduk.
Tekne minikti… Artık zayıfladığım için, içine sığabileceğim kamaraları olan, fazla göze batmayan bir şey seçtim. Jennifer kırmadı, geldi.
Tatilde Yunan adalarına da gidecektik. Türk/ Yunan dostluğundan söz edecektik. Biraz rakı, biraz Uzo içecektik. Karagöz’ün Bursa’lı olduğu tescillendi, biraz kavga kıyamet koptu belki ama, yaz tatilini Burgaz Ada’da yapıp, artık Symi Adası’na giden Marika ile benzeşen o kadar yanımız var ki!
Bir ay önce Yorgo Dalaras konserinde binlerce kişi kol kola, Rumca şarkılar söyledik.
Dalaras, yıl lar boyunca, Türkiye karşıtı gecelerde sahneye çıkmış, kampanyalara imza atmış, ama İstanbul’daki ilk Açıkhava konserindeki izdihamı görerek, neredeyse gözyaşlarını tutamamıştı.
Zülfü Livaneli ile kol kola, kardeş kardeşe şarkı söylerken, dünyadaki onurlu halkların kardeşliği adına şarkılar söylüyorlardı.Cem Mansur ve Nvart Andressian Türkiye Ermenistan Gençlik Senfoni Orkestrası’nın Cemal Reşit Rey’deki konserini de aynı ulvi amaçlarla kardeşçe yönetiyorlardı !
Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün ısrarla Ermenistan ile futbol maçlarına giderek, sanatın yanı sıra sporun da kitler arası yakınlaştırıcı gücünü seçmesi, günlük politikanın soğuk, değişken ve de genelde petrole, suya, doğalgaza, enerjiye endeksli ikiyüzlü politikalarından çok daha kalıcıydı mutlaka.
Harbi davranmak gerekirse, Jennifer’ı tekneye davet etmemin nedeni, bu kadar ulvi değildi.
Bir yandan entelektüel kapasitemi arttıracaktım tabi, öteki yandan onun kocaman kalçalarının erdeminden yararlanacaktım! Birlikte atlayacaktık…. Denize
Haa niye yakalanmadık derseniz, eee “kızcağızı” gazete almaya göndermedim çünkü takdir edersiniz ki, Türkçe gazete okuyamıyor. Sonra magazinciler zaten kefal yakalamışlar, çakma Angelina ile Brad’ın peşinde koşuyorlardı. Yani bizim dandik teknenin peşine düşecek magazinci yoktu. Eee bana da popülaritiseni yitirmiş bir sunucu, eprimiş bir oyuncu gibi magazinin krallarını arayıp misafirini ihbar etmek yakışmaz değil mi?
Jenni ( ikinci günde Jenni oldu) insan haklarına çok düşkün! Bakın Türkiye’ye kadar gelmiş Balbay içeride mi değil mi, Türkiyede konuşma özgürlüğü var mı, insanların telefonu dinleniyor mu, minicik çocukları hapis mi yatırıyorlar, komutanlar niye durup dururken tabancayı dayayıp intihar ediyor kıçına bile takmamış.
“Çek Kıbrıs’a dedi!”
O kadar da değil Jen! (Üçüncü günde Jen oldu)

Bu minik şey bizi taşısa taşısa komşu adalarda sirtaki yapmaya taşır. O dalgaları atlayamayız.
Sen avans mavans aldıysan, beni dinle git Kıbrıs’a.
Eurovision’da kendisine Cyprus diyen yere biz niye Kuzey Kıbrıs diyormuşuz, oranın hellim peyniri ve kumarhaneleri dışında nesi meşhurmuş. Kıbrıs Türk Hava Yolları ile ilgili yolsuzluk haberleri doğru muymuş? Türkiye zaten yoksul bir ülkeyken bir de bu kamburları niye sırtında taşıyormuş? Türkiye, doğu ve güneydoğu’ya hiç yatırım yapamazken, Kıbrıs’taki bir memurun maaşı niye o kadar yüksekmiş? Kuzey Kıbrıs’ın cari açığını Türkiye mi karşılıyormuş?
Bir sürü ahiret sorusu sordu.

Sonuçta teknesindeki kumanyası biten bir tiyatro sanatçısıyım sevgili J (beşinciiii gün ve patlamak üzereyim, maddi, manevi)
Haklısın Kuzey Kıbrıs, Kuzey Kıbrıs olalı, şöyle dişe dokunur bir sanat ürünüyle var olamadı.
Oysa, geçen yıl Tiyatro Kedi’de konuk sanatçı olarak yer alırken bu ülkeye, turneye gittim. Adada çok ciddi bir tiyatro geleneği var, kendini ifade etme, dillendirme ihtiyacı var. Her kentin ayrı ayrı oluşmuş tiyatro festivalleri var, ödenekli tiyatroları var, çok güzel bir seyircisi var.
“ O zaman beni niye çağırıyorlar? Kaprislerime niye dayanıyorlar? Üstelik otel açılışına gitmek için kuş sütü bile istedim verdiler” demez mi?
İşte o anda bir kuş sıçtı. Tabi bizimki bu kadarı da fazla diye düşünerek bozuldu. Bizim kültürde bunun uğur olduğunu anlattım.
“Kafama son kuş sıçtığında, başıma çok hoş bir olay gelmişti” dedim.
Bu sefer de geldi.
Kumanya bitmişken, denizden tanıdık dondurmacı geçiyormuş. Para da almadı, idare etti beni. Jennifer Lopez’e kocaman bir stick dondurma aldım.

“Bak bir sanatçının ilkelerinden ödün vermeyerek bir durumu protesto etmesi çok saygın bir davranış, Beatles’lar, Joan Baez, Leonard Cohen ve niceleri, pekçok zamanda birçok ülkeyi…. “

Aaaa daha lafımı bitirmeden, kıçını döndü!
Beş gündür, çektiğim çileyi anlamış gibiydi.

O değil, ben çile çekiyordum.

O bir şey protesto etmiyordu, pandiklemeyerek, ben acı çekiyordum.

Kimsecikler görmeden, Jennifer Lopez’in kalçasını mıncıkladım.
Biraz çoook fennna rahatladım.

Deneyimlerimden yola çıkarak, KKTC halkına da bir mesajım var. Bana bir mayoya mal olan şu küçücük kaçamakta anladım ki, aslında sizi o protesto etmiyor, aynen benim gibi, siz
Gündeme getirerek daha çok acı çekiyorsunuz.

Bırakın Jennifer’ı!

Dalaras ile yaşanan muhteşem gece basına fazla yansımamış olabilir. Gerçek sanatçıların kaderidir böylesi. KKTC olarak, barışa imza atacak, kalıcı olacak sanat olayları ile var edin kendinizi! Bırakın memleketiniz onurunu Lopez’in kalçaları değil, unutulmayan sanat olayları belirlesin.

SEVGİLİ ELEŞTİRMENİM FÜSUN AKATLI İÇİN

2010-07-10T12:32:00.000-07:00

Füsun Akatlı’yı sonsuzluğa uğurlamak ne büyük bir acı!
Kimse cenaze levazımatçılığı yapıp, en sevdiği dostları Bilge Karasu, Edip Cansever, Tomris Uyar’la buluşmuştur demesin sakın. Son yıllarda türeyen şu karşı taraf trafik polislerinden haz etmiyorum !
Bir de tiyatroculara sahnede ölümü yakıştırıyorlar. Boğa güreşinde değiliz beyler! Niye yüzlerce kişinin önünde can çekişelim?
İlla ölümümüzü de seyretmekte kararlıysanız, zaten boktan şarkıcılarınızı yücelttiğiniz kültür politikanızla her gün fırınlarınızda ağır ağır yakıyorsunuz bizi.
Tiyatro sanatçıları bir mikrodalgada yakılıyor adeta!
Sesi kısılarak, ödeneği kısılarak, istediği oyunu sahnelediği zaman ödül yerine ağır ceza kesilerek, magazinin yanında bir hiç sayılarak bir mikrodalgada ağır ağır yakılıyor…
Füsun Akatlı’yı da böyle böyle, ağır ağır yaktı bu memleket.
Önce Sıvas’ta diri diri yanan eski eşi Metin Altıok’u seyrederek yandı Akatlı!.
Ardından, Leyla Erbil’in anma töreninde söylediği gibi, her aydınlanmacının, her Cumhuriyet kadının çektiği çilelerle yakıldı Akatlı. Aydınlanmacıların içinin yakılması , dünyalarının karartılmasıyla olur. Son yıllarda döneklerin hızlı yükselişini, dönmeyenlerin onurlu düşüşünü, kimi zaman cezaevinde, kimi zaman hastanede, kimi zaman sorgu odasında biten yangınlarını izleyerek yandı Akatlı.
Ardından, çağın illeti kanseri “yakaladı”. Edilgen hiçbir sözcüğü yakıştıramadığım için “ Kansere yakalandı” sözcüğünü özellikle seçmiyorum! Kanseri yenebilirdi, ama o adı bilinmeyen devasa makineler, peş peşe dayatılan ilaçlar, felsefede açılımı olmayan terapileri çözümleyemedi.
Kansere yenilmedi, cenazedeki pekçok dostunun da haklı düşüncesiyle zaten yıllardır yanmış olan vücudu, hastalığının ardından salgılanan artçı yangınlara dayanamadı.
Zeynep Altıok, 2 Temmuz’da babasını , 4 Temmuz’da annesini yangında kaybetti!
Akatlı için çok anlamlı bir anma töreni düzenlendi ama onun bine yakın tiyatrocuyu harekete geçiren 18 Mayıs “seyirci kalma” yürüyüşünün mimarlarından biri olduğu söylenmedi. İşte Akatlı’ya, edilgen sözcükleri yakıştıramama nedenlerinden biri daha!
Fırsat bulmuşken, bu yazının ilk cümlesini de: “Akatlı’yı sonsuzluğa uğurladık yerine, Akatlı son yolculuğa çıktı” olarak değiştireyim.
Ameliyatının ardından Küba, İtalya, Fransa yolculuklarına çıktı. Yoğun bakımdan birkaç gün önce Antalya’da Nazım Oratoryosu dinliyordu.
Füsun Akatlı ‘nın ardından gönderilen çelenklere baktım da, CHP memleketine hizmet eden bir aydınını uğurlamayı unutmuş. Halbuki o, cumhuriyete ve halka çok hizmet etti. Politikacılardan, Nurettin Sözen’den ve Bedrettin Dalan’dan da çok kötülük gördü.
Nurettin Sözen, Gencay Gürün’ün genel sanat yönetmenliği ve Akatlı’nın başdramaturg olarak görev yaptığı dönemde, tiyatroyu politikaya alet etmek için, tiyatronun özerkliğini
delmek için çok çabaladı, repertuar politikalarına müdahale etti. Bizim bugün, bağımsız tiyatro adına “keşke olsa” dediğimiz her şeyi Sözen döneminde yitirmeye başladık . Akatlı’yı, o zaman sosyal demokrasi yaktı.
Gönül isterdi ki, en azından cenazeye bir çelenk yollamayı unutmayacak kadar duyarlı bir sosyal demokrat partimiz olsun! Neyse dünyaya yeni bir Füsun Akatlı gelirse, bu hatalarını o zaman düzeltirler artık.
Bedrettin Dalan ise, Yeditepe Üniversitesi Tiyatro Bölümü kurucusu Prof. Akatlı’yı, sudan sebeplerle tazminatsız biçimde işinden attı. Akatlı’nın yetiştirdiği en yetenekli öğrencilerden Yiğit Sertdemir, Yeditepe Üniversitesi’nin törene çiçek göndermemesini eleştirince, Teşvikiye Camii’ne alelacele bir çiçek yetiştirildi. Füsun Akatlı’nın yetiştirdiği en güzel çiçekler öğrencileridir gibi saçmasapan bir deyimin arkasına sığınmayacağım çünkü bazı sanatçıların birbirlerine ihanetlerini gördüğüm zaman, onlara çiçek nitelendirilmesi yapılmasını hiç doğru bulmuyorum.
Akatlı, bize özel üniversitelerin tiyatro bölümlerinin nasıl ticarethane mantığına çevrildiğini çok güzel biçimde belgelendirmiştir. Rektörü aşarak patron tarafından işten atılan bir bölüm başkanının dramı hem Akatlı’yı, hem bizi yakmıştır.
Kitapların, yazıların bile kalıcı olmadığı bu memlekette ölünün arkasından gönderilen çiçeğin hiçbir önemi yok elbet! Ancak önemli romancı ve hikayecilerimizden Zaman Gazetesi yazarı Selim İleri’nin gazete haberlerine de konu olan çelengi sadece Akatlı için değil, Türkiye’de yazın alanında emek veren herkes için önem taşıyor!
“Sevgili Eleştirmenime” diyordu çelengin üzerinde!
Anma töreninde, Selim İleri, Akatlı’nın zaman zaman kendisini övdüğünü, zaman zaman da yerdiğini söylemişti. Cenazeye “sevgili eleştirmenime” diye gönderilen çiçek, sadece
İleri’nin eleştiriye tahammül eden çağdaş kişiliğini ortaya koymak açısından önem taşımıyor, bu dünyada Akatlı kadar yetkin kalemler olmasalar da, eli kalem tutan kişilerle barışık olabilmenin önemini vurguluyor bence.
Türkiye öyle tuhaf bir memleket ki, eleştirmenlerin bile eleştirilmeye tahammülü yok.
Prof.Akatlı, yaşamıyla bir şeyler öğretemediyse, umarım ölümüyle bunları öğretmiştir.

2 TEMMUZ UTANCI

2010-07-06T00:07:00.000-07:00

"Bir otelin önünde gördüm sizi
Kapkaraydı, ateşten başka ışık görmemiş yüzleriniz
Ağzınızdan yüzlerce yıllık salyalar akıyordu
Ellerinizde belediyeden size armağan kaldırım taşları
Parça parça ettiniz önce bütün camları
Ve onlarca asker, yitik yüzlerle sizi seyrediyordu
Azdıkça azıp, kudurdukça kudurdunuz
Bağnazlığın, yobazlığın doruklarındaydınız
Kustuğunuz kinden alev aldı insanlık
Benzin dökerek ateşe verdiniz
Mağara devrinden kalma çığlıklarınızla
Yaktınız, yıktınız, yok ettiniz
Bir otel dolusu aydınlık insanı
Kan bürümüştü dinbaz gözlerinizi
Yaktıkça, yok ettikçe alkışlara boğuldunuz
Çevrenizi saran katliam kardeşlerinizce
Ve onlarca asker, yitik yüzlerle sizi seyrediyordu
Sadece askerler mi?
Koskoca bir ülke seyretti sizi o gün
O gün, bugündür bu ülke
Sizi o gün seyredenlerin ülkesi değildir"
Cihan Demirci

2 Temmuz 1993 günü, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki eğitimini tamamlayarak ülkesine yeni dönmüş, tiyatrosunu yeni kurmuş, geleceğe umutla bakan bir sanatçıydım.
2 Temmuz’da alevler içinde yanıyordum.
Ülkemin aydınlarını yakıyorlardı..
O gün yakılanların dizeleri ilk gençliğimi biçimlendirmiş, sanatçı olmama katkı sağlamış, hayatımda etkili olmuştu.
Onlara özel sevgim, saygım vardı, bu memlekette aydın olmak hiç kolay değildi fakat sade bir Kürt kızına, bir Arap bebeğine, kafede otururken bir canlı bombanın kurbanı olan yeni evli Yahudi çifte, Bosna’da savaşta ölen askere, masum Türk gencine de aynı duyarlılıkla ağlıyordum.
Hatta, bir sanatçının, masumiyet savaşında isim, ırk, din, dil ayırt etmemesinin, sade vatandaş adına savaşmasının çok daha önemli olduğunu düşünenlerdendim. Ölümün medyatikleştirilmesi olmaz diyordum ateşleri izledikçe, dönemin Başbakan yardımcısı Erdal İnönü’nün “konu kontrolumuz altındadır” demesine güvenmek isteyerek.
Sonunda yandım ben de tüm insanlıkla beraber. Gözlerimi hiç açmamacasına kapatmak,
sanatçı olarak hizmet etmek umuduyla geldiğim vatanımda yaşadığım bu ilk acının bir kötü rüya olmasını istedim.
Demokrasi kültürünü özümsediğini iddia eden Amerika’da yaşadığım sürece özellikle güney kasabalarda siyah ırka yapılan ayrımcılığı gözlerimle görmüş, polislerin bir masum siyah öğrenciyi öldürmeleri üzerine New York’ta kaldığım öğrenci evimin önüne kadar halka halka yayılan ayaklanmaları yaşamıştım. Kim derdi ki, o isyanlar bir gün iyisiyle kötüsüyle bir siyahi başkan yaratsın? Keşke, sistemi değiştirecek kadar güçlü bir başkan çıksaydı, rengi, ırkı, dini hiç önemli olmazdı bu durumda! Ama yine de Obama’nın siyah olması önem taşıyor kanımca. Her ne kadar şimdilik bir beyaz gibi yönetse de memleketi!
2 Temmuz 1993’den hemen sonra, ülkemde bir katliam müzesi açılmasını beklerdim.
Tarihlerindeki yanlışlarla, acılarıyla yüzleşmenin toplumsal dinamiklerde çok önemli bir rolü olduğuna inanıyorum çünkü..İşin sevindirici yanı, AKP’nin, nice sosyal demokrat ya da liberal hükümetlerin 27 yıldır başaramadığını başarararak , devletin en azından bu katliamı tanımayı başarmış olmasıdır. Umudum bu müzeyi hayata geçirilmesidir. Ayrıca, yapılması gereken, katliamın eli kolunu sallaya sallaya Avrupa’da dolaşan sorumlularının da savaş suçlusu olarak tutuklatılmasını sağlatmaktır. Ben, müzenin bir odasında Dostlar Tiyatrosu’nun çok önemli “Sivas 93” belgeselinin sürekli olarak gösterilmesini de öneriyorum.
Katliamın suçluları bu oyunda çok net olarak belgelenmiştir. Dostlar Tiyatrosu, tarihe kalacak bir belge sunmuştur. Genco Erkal, toplumsal olarak, çok önemli bir sorumluluk yerine getirmiştir. İzleyemedim ama Tiyatro Simurg ve başka tiyatroların da bu yönde çalışmaları varmış, toplumsal bilinç ne kadar güçlendirilirse, o kadar önemli bir iş yapılmış olur.

Haziran ayı her bakımdan uğursuz geçti benim için, dünya için de sıkıntılıydı. Güneydoğu’dan her gün şehit haberleri geliyor, aybaşında da Ortadoğu çalkalandı. Başbakanı, "Türkiye’de insanlar ölürken, Ortadoğu’dan sana ne" diye eleştirmek insanlık dışı bir bakış açısı kanımca , çünkü insan insandır. Yukarıda belirttiğim gibi, bir ölünün kim olduğu da değil, sadece öldüğü önem taşıyor benim için.
Dini kökenimden dolayı Ortadoğu konusunda ne yazarsam yanlış anlaşılacaktır, İsrail’in savaş politikalarını çoğunlukla benimsememekle birlikte, 2 Temmuz’un yıldönümü nedeniyle konunun apayrı bir boyutuna değineceğim: Farz edin ki, bir Alevi vatandaş münferit olarak ya da cemaat olarak bir gün yanlış bir davranış gerçekleştirdi ya da Alevi toplumu tartışmalı bir karara imza attı , Facebook’tan, “2 Temmuz’da öldürmediğimiz her Alevi için bana lanet edeceksiniz ” gibi bir slogan okusanız neler hisederdiniz?
"Irkçılık" bir insanlık suçu olmanın yanı sıra, dünyada artık müzelik olması gereken bir kavramdır.

Wagner’in bazı iniş çıkışlı melodileri, hele hele vatanperver nutuklara sarmalandığı zaman kulağa geçici olarak çok hoş gelebiliyor ama çocuklarınızın göz zevkini Picasso’nun karmaşık Guernica’sı ile okşayınız. Ünlü Amerikalı uzman Prof. Mehmet Öz bir programda söyledi, çocuklar mesela şekerin tadını kolay alırken, sebzeye zor alışırmış. Ancak on kez arka arkaya sebze yerlerse, sağlıklı beslenme alışkanlığı elde edebiliyorlarmış.
Savaş çığlıkları bazen tatlı gelebilir , ama çocuklarınızın ya da çocuk beyinlilerin duyu organlarını zorlayın biraz, Guernica’ya alışacaklar, Sivas’larla yüzleşmeyi öğreneceklerdir.

Yazının aslı 4 Temmuz tarihli Birgün Gazetesi'nde yayınlanmış, yazar tarafından 6 Temmuz tarihinde genişletilerek, güncellenmiştir.

ÖZEL TEATROLARA DEVLET İANESİ

2010-07-04T21:54:00.000-07:00

Özel tiyatrolara devlet yardımı birkaç yıl önce sürpriz bir kararname ile kaldırıldığı zaman, meselenin haksızlık olduğuna inanarak, o zaman bünyesinde bulunduğum, ancak şu dönem istifa etmiş olmaktan gurur duyduğum özel tiyatrolar derneği ile dönemin kültür bakanı Atilla Koç’un kapısına dayanmıştım. Bakan, İstemihan Talay’ın yeğeni olduğu söylenen Ekin Tiyatrosu’nun sahibinin oluşturduğu komitedeki tiyatro patronlarının ısrarları üzerine durup dururken kaldırdığı yönetmeliği, yardımcılarının “istemezük” haykırışlarına rağmen durup dururken yeniden yürürlüğe koydu. Hatta bu kez tiyatrolara yardım için aranan ön koşullar, kıstaslar tamamen değiştirilmişti..

O gün yönetmelik niye iptal edildi, niye tekrar yürürlüğe girdi, bakan dahil hiçbirimiz anlayamamıştık Atilla Koç ile ben, uyku muhabbetine dalmıştık. Geceleri az mı uyuyordu? Malum, çok kitap okuyan, edebiyat aşığı biriydi. Sonra, bakanın, benim gibi uyku apnesi hastası olduğunu anladım. Derin uyku uyuyamadığı için, gün içinde yorgunluklar yaşıyordu. Neyse, bunlar derin mevzular. Ama asıl derin olan mesele, yönetmeliğin niye hafifletildiği! Yönetmelik hafifletilmişti çünkü bu durumda, profesyonel tiyatroların yanında dernek, vakıf güçlendirme vakfı, bir tarikatın vakfı, bakkal, çakkal derken herkesler rahatça yardım alabilecekti. Şimdiki kültür bakanı Ertuğrul Günay, iyi ki, yönetmeliğin yumuşak karnını köy tiyatrolarını, bölge tiyatrolarını destekleyerek Türk Tiyatrosu’na hayırlı bir iş yapmak amacıyla kullanıyor. Ama kıstasları özellikle “tiyatro sanatına yararlı olmak ” kadar geniş ve belirsiz tutulan bir yönetmelik, ileride kötüniyetli kişilerin, iktidar sahiplerin, bakanların, bakan yeğenlerinin elinde çok tehlikeli olacaktır.

Gazanfer Özcan usta yıllarca vergi borcu nedeniyle yardım alamadı. Bazı tiyatroların aldığı yardım, yönetmelikteki acımasız maddeler nedeniyle otomatik olarak vergi dairesine ödendi. Kültür Bakanlığı, yıllarca Maliye Bakanlığı’nın bekçiliğini yaptı. Buna sosyal demokrat bakanlar bile mani olamadı. Ama AKP, yönetmelikteki tiyatrolardan vergi borcunun ödendiği ya da ertelendiğini sorgulatan maddeyi kaldırttı. Sonuçta devlet zaten vergisinin peşine düşer, bunu tahsil etmek Kültür Bakanlığı’nın işi değil ama artık, verginizi ödeyen ya da en azından beyan eden , oyuncularınızın sosyal haklarına saygılı, telif haklarınızı ödeyen bir kurum olmanızın ayırıcı bir özelliği yok, kalmadı.

Sözümona, proje bazında yardım veriyorlar. Tiyatrokare olarak geçen sene 6 kişilik yabancı bir komedi oynadık, bu yıl Türkiye’nin onurunu tüm dünyada taşımış bir yazarının sevilen bir romanını adapte etmek için 15 aydır seferber olduk, dramaturglar, tasarımcılar, uyarlama ekipleri çalıştı, yine B kategorisinde tiyatro olarak yardım aldık.

Ne yapmak lazım A olmak için? Kimin aaazına bakmak lazım? Ortada bakanlığın sahibi gibi dolaşan ve üç ayrı isimle yardım alan kişilerin ağzına bakmayı bırakın, onlara meslektaşım bile diyemem. Varsın bakanlık onlara A desin, gitsinler hesap bakiyelerini seyirciyle kapatsınlar.

Bakanlık, yardım karşılığında, 25 oyun oynama şartı koşuyor. Bunlardan 2 oyunu ücretsiz oynuyorsunuz. Ücretsiz oyun oynamak kolay mı bu zamanda? Yardımın beşte biri gitti zaten! Madem halka ücretsiz oyun oynattın, bari bunun organizasyonunu doğru dürüst sağla, ben de binlerce kişiye ücretsiz perde açmanın coşkusunu yaşayayım. Meslektaşlarım da katılacaklardır , bu nasıl bir dünyadır ki ücretli oyunlarımız ücretsizlerden daha çok doluyor?

Yıllardır söylüyoruz. 6 ya da 8 liraya perde açan ödenekli tiyatroların devlete maliyeti ortada. Kaldırın şu iane dağıtır gibi gönderdiğiniz para yardımını. Biz özel tiyatrolar da 6 ya da 8 liraya hizmet verelim, ödenekli tiyatroları yaptığınız gibi, sattığımız her biletin geri kalan kısmını sübvanse edin.

Devlet bizlere 8 milyar ile 70 milyar arasında para ödemek için, kapısında bekletiyor. Komik paralar, tiyatrolarımızın tanıtım giderlerini bile karşılamıyor Üstelik bu yıl, yardımları dağıtırken bir kurnazlık daha yapılmış, devlete artık faturanın aslını beyan ediyorsunuz. Bu ne demektir? Hani ücretsiz oyunla aldığınızın %20’sini devlete ödediniz ya, faturaları masraf olarak beyan edemediğiniz için %18 KDV, % 35 da gelir vergisinden düşememek demektir. İşin IMF’cesi, sezon başında aldığınız yardımın %75’ini mevsim sonunda seve seve devlete geri ödüyorsunuz.

Müjdat Gezen, onurlu davranıp, yardıma başvurmuyor bile. Tiyatrosu para kazandığı için mi? Hayır. Başka işlerden kazanıp, tiyatroya yatırıyor. Doğrusu ben AKM eylemine katıldıktan sonra A’dan B’ye düşmüş, belki bu yazıdan sonra C’ye düşecek bir tiyatronun yönetmeni olarak, kazanılmış hakkımı geri vermemekten yanayım.

Çünkü ne yazık ki, bir ödenekli tiyatronun çiçeği burnunda genel sanat yönetmeni asistanı Çiçek Bar’dan İstinye Park’a makam arabasıyla gidiyor.. Yani Müjdat Hoca’nın öğrencilerinin hakkını gasp ediyor. Böyle olunca da, İskender Pala’nın ödenekli kurumlar hakkında yazdığı yazıya karşı kendini siper ediyorsun ama bunca haksızlığın yaşandığı bu memlekette devletin dağıttığı ianeye karşı bir alternatif yaratılana kadar, istemeden de olsa, kazanılmış hakkının %75’ini geri vermek koşuluyla, bu haksızlığa katlanıyorsun.

ÇOCUKLUK ETME, TUĞRUL TÜLEK'İ DERHAL İŞE GERİ AL!

2010-06-19T22:10:00.000-07:00

Sevgili TRT Çocuk Yöneticileri, ne yalan söyleyeyim izleyeciniz değilim, ama memleketim ciddi bir çocuk kanalı kazandığı zaman pek sevinmiştim. Bizim erkek yeğen Pokemon tarzı şiddet içeren Japon çizgi filmlerinden kurtulur belki, kızlar da habire aynı DVD’leri başa sarıp duruyorlar… Tiyatrocu bir amcaları olduğu için, onlara o dizilerde gördükleri şeylerin aslında gerçek olmadığını anlatmakta pek de zorlanmadım. Bunu anlatamayan ebeveynlerin yavruları çişlerini üzerine kaçırıyor. Eee ben zaten köpeğim Çiço’nun beni cezalandırmak için ara sıra eve işemesinden bıkmışım, şimdi Bihter Behlül’ü aldattı diye habire işeme hikayeleri duyacaksam, vay benim halime değil mi?

Aldım erkek yeğenimi karşıma, sen bakma “Kurtlar Vadisi”nin haber bültenlerinin önünden gittiğini dedim! Babasıyla annesinin Devlet Tiyatrosu’nda en beğendikleri aktörler orada cinayet işler, altı ay sonra Türkiye’de aynı olaylar olur, o tamamen tesadüf olsa gerek… Ama iki yaşındaki ufaklık kardeşi yanıt vermekte zorlanacağım bir soru sormaz mı bana? STV’deki bazı dizilerde olan olayları, Taraf Gazetesi birkaç ay sonra yazıyor, bizler de Türkiye’de hakikaten olmuş gibi izliyormuşuz! Baba baba bak , fırlamaya bak! Cevap veremedim tabi! Ahmet Altan, STV’deki, bazı dizileri mi izliyor, TRT’deki programlardan danışmanlık bedeli adıyla nemalanan gazeteciler, sonra o dizilerdeki olayları oldurmak için özel bir çaba mı sarf ediyor anlatamadım kerataya!

Yani sevgili TRT Çocukçular, Aziz Nesin üstadınızın dediği gibi şimdiki çocuklar harika! Öyle tak fişi bitir işi programcılık yapmanız mümkün değil. Kafayı çalıştırıp, çok yaratıcı işler yaratmanız gerekiyor. Bu işin ustalarından Canan Meray genç yaşta hayatını kaybetti oldu, ama Tekin Özertem halen hayatta, ben olsam ağzının içine bakardım!

Şimdi sevgili TRT çocukçular, derhal Anadolu Üniversitesi mezunu yetenekli oyuncu arkadaşım Tuğrul Tülek’i işe geri alacaksınız. Ben seyredemedim ama “Rüzgar Gülü” diye bir program sunarmış sizde meğer. Çocukluk yapmış, bir özel televizyonda “gay rolü oynadığı için” çocuğun işine son vermişsiniz. Hem de yayına beş dakika kala! Bu kovalama biçimini de kimden öğrendiniz bakayım? Özel televizyonlar ilk çıktığı zaman babalarının paralarını nasıl savuracaklarını bilemeyen öküzler bu yönteme başvurdu, en ünlü gazetecilerin kartları akıllı binalarda okunamaz, kovulduklarını öyle çakozlarlardı Ama siz insafa gelin. Artık farklı kovma yöntemleri uygulanıyor. Canlı yayına bir telefon bağlatıp, yayını karıştırtabilirdiniz mesela. Yandaş medyanıza Tuğrul’un DOT’ta oynadığı harika oyunlar hakkında karalayıcı haberler yaptırtıp, meseleden sen sağ ben selamet çıkabilirdiniz.

İmdi, Tekin Özertem’i davet ettiğiniz zaman size Aristoteles diye birinden söz edecektir. Aslında Yunanlıdır, ama gerekirse siz onu Arap bilin! Aristo Poetika diye bir kitap yazmıştır. İncedir, rahat okunur, dil bilmiyorsanız, Türkçeye çevrilmiştir. Bu kitapta Aristo, taklit sanatlarını anlatır. Aristoteles’e göre komedi “var olandan kötüleri, tragedya ise var olandan iyileri taklit etmeye çalışır.

Yani, bu mantığa göre, işten attığınız Tuğrul, kötü birini taklit ediyormuş, rahat olun.

İsterseniz, İskender Pala’yı çağırın, size Aristo’yu anlatsın. Nilüfer Göle’size political correctness kavramından sözetsin.

Political corectness, sizin TRT çocuk olarak, her çocuğa öğretmeniz gereken, dünyanın benimsediği bir kavram. moda. Kendinden olmayanı benimseme, saygı duyma meselesinden ibaret. Bakınız, bir insanın ibadetine nasıl saygı duyulması gerekiyorsa, cinsel seçimine de saygı duymak gerekir. Hatta daha da ileri gideyim, laik ve demokrat toplumlarda, insanları dinleri, cinsel seçimleri, politik düşünceleri hakkında görüş bildirmeye zorlamazlar. Çocuklara “çalma, vurma, arkadaşını kırma” derken, toplumda farklı olana da saygılı ol demek zorundasınız. Eğer farkındalığın farkını yaratmazsanız, ileride sakatlarını taşlayan, kadınlarını recm eden, eşcinsellerine tüküren bir kuşak yaratırsınız.

Kaldı ki, içi dolu bir çocuk kanalı yaratırsanız, izleyici kitleniz başka bir kanalı zaplayarak, Tuğrul’un eşcinsel rolü oynadığını görmeyecek, yani eşcinselliğe özenmeyecek.

Ha bir de, sizde program yapan öteki sunucular başka kanallardaki dandik dizilerde katil rolleri oynamıyorlar mı? Varsayalım ki rolle gerçeği karıştıran bir toplumdayız, çocuklarını şiddete yönlendiren pis katiller, inanın Tuğrul’un oynayacağı komedideki eşcinselden daha tehlikelidir. İnanın bugüne kadar cinayet işleyen bir eşcinsel duymadım, ama Türkiye’de yüzlerce faili meçhulun yanında, kim vurduya giden nice transseksüel, homoseksüel var. Mesele topluma kötü örnek olmaksa, televizyonlarda tiksinç çapkın rolü oynayanlar için de aynı şey geçerli! Kaldı ki, aktörün büyüğü, her rolün üstesinden gelir. Aktörler doktorlar gibi cerrahlar, dahiliyeciler diye sınıflanmaz. Bir gün deliyi, ertesi gün dahiyi oynama yetisine sahiptirler. ( Bkz. Aynı yıl hem Van Gogh, hem Orhan Veli oynayan Müşfik Kenter, tiyatroda Tanrı, filmde şorolo oynayan Haluk Bilginer)

Son bir şey söyleyeyim: Ahlakçı ve homofobik kisveli kurumunuzdan çıkanlar en yüce otel baskınlarında yakayı ele vermişlerdir! Üzülerek söyleyeyim, Tuğrul’u kovarak topluma ahlak dersi vermeye çalışan kurumunuzun, bu tür bir kurum kültürü yoktur.

Bilmem sizi Tuğrul Tülek arkadaşımın neden derhal işe geri almanız konusunda ikna edebildim mi?

ISPANAKLI ÇETİN ALTAN YA DA REZALETİN DANİSKASI

2010-06-15T09:03:00.001-07:00

Çetin Altan’ı, Behice Boran’lar, Mehmet Ali Aybar’lar gibi, Türkiye İşçi Partisi’nin, onurlu mücadelesinde gülümseyerek anımsamayacağımız kesin.
Çetin Altan’ı, Mehmet ve Ahmet Altan’ın babası diye anımsamaktansa, Işıl’ın babası diye anımsamayı yeğlerim Işıl, Çetin Altan’ın ve Solmaz Kamuran’ın küçük kızı. Sanat yönetmenliğini yaptığım Tiyatrokare’ye, Ali Poyrazoğlu’nun referansıyla “Polisin Müşterileri” adlı bir oyun çevirmişti. Oyun, kadro ve sahneleme sorunları olmasa, oldukça başarılı olabilirdi. Işıl, ışıklı bir çevirmendi.
Çetin Altan, son yıllardaki yazılarında yeni bir söylem üretmeyen, “Bartın’da tenis kortu olsa”memleket kortulur, “Osmanlı’dan bu yana meslek sahibi olamamışız, mesleğimiz olsa, ceplerimiz dolsa” dar jargonu arasına sıkışmış, artık yazıları tad vermeyen, bir düş (!) ün adamımız kanımca.
Oysa o, gazete değiştirdiği gün, geceden tüm mahalleden gazete rezervasyonu aldığım zamanları, yazısını kesip okulumun duvarına “şeytanın gör dediği” diyerek yapıştırdığım ve nice cezadan sıyırdığım gençlik anılarımı bilirim.
Oyunları tatlıdır ama zamana yenilmiştir. ““Yedinci Köpek” nispeten çağdaş kalmıştır. Birkaç yıl önce bir araya geldiğimizde Çetin Altan, tiyatronun kendisini halen çok heyecanlandırdığını söylemiştir.
Milliyet Gazetesi, şimdilerde, en parlak muhabirlerinden birini haftalık olarak görevlendirerek, “efendim Recep İvedik hakkında ne düşünüyorsunuz?”, diye sordurmasa, kabuklarını kırma taraftarı değildir.
Oğullarının ise orduya çakmak, tarikatlarla flörtleşmek, hükümetlere göz kırpmak gibi modern vazifeleri vardır. Bir de sanırım Ahmet Altan’ın gazete bürosu Kadıköy’de olduğundan ara sıra, Kadıköy nostaljisi yapma ayaklarına , Kadıköy Belediyesi’ne giydirirler durup dururken. Kendileri sevimsiz 17 katlı bir apartmanda otururlar ama Kadıköy’deki tatlı, şirin evlerin ve dut bahçelerinin nostaljisini yaparlar.
Mesela, neden Şişli’nin, Pendiğin, Adalar’ın kaybolan dutlukları sorgulanmaz, o tam bir muamma! ( Mutlaka yayınevinin belediyeden istediği ve alamadığı şeyler olmuştur bu sahte nostaljide)
Neyse efendim, Çetin Altan, Kadıköy Belediyesi’nin inşa ettiği ve son yıllarda gördüğüm Türkiye standartlarının üzerindeki en güzel tiyatro salonunda Ali Poyrazoğlu’nun yeni oyununu izlemiş.
Poyrazoğlu, benim de kurslarını izlemeyerek çok şey öğrendiğim hocam, donanımlı bir entelektüel. Yıllar önce oynadığı Aziz Nesin’in “Deliler Boşandı” oyunu ile Fransız adaptasyonu “Tak Tak Takıntı”’nın karakterlerini bir arada kurgulamış , herhalde ortaya keyifli bir seyirlik çıkartmıştır.

“Tak Tak Takıntı”’da oynadığı Ermeni kadınla oynuyordu,en iyi kadın oyuncu ödülünü aldı. Şimdi altı kadını oynuyormuş, mutlaka altı ödül alacaktır. Çünkü bir virtüözdür Poyrazoğlu. Afife Jale Ödülü’ne kadın dalında adayken kadın kılığında geldi, sonra genç meslektaşına erkek ödülü vermek için kılık değiştirince , o yıl kendisini çekemeyenler bu renkli espriyi “hani ödüller belli değildi” diyerek bir türlü kabullenemediler. Bense, bu kadar hassas bir dönemde Atatürk’ün bir Ermeni kadına, oyun icabı da olsa “TAŞAKLIYAN” soyadını vermesini yadırgamıştım sadece. Şimdi de rahmetli Altan Erbulak’ın afişe dekorcu olarak yazılmasını yadırgıyorum! Keşke Poyrazoğlu’nun sürprizi gibi, Erbulak da bir sürpriz yapıp, dekor ödülünü almak için çıkagelse. Poyrazoğlu, Erbulağın saygısına, belki afişteki dekor kredilerini tasarım ve uygulama diye ayırabilirdi . Yine de bunu Poyrazoğlu’nun eski dostuna haklı bir özlemi olarak değerlendirebilir, hoşgörüyle karşılayabiliriz..

Benim anlayamadığım, yakın arkadaşı Ali Poyrazoğlu”nun entelektüel seviyesinden Carlo Goldoni’nin” Moliere” hakkında bir oyun yazdığını öğrenecek kadar keskin bir hafızaya sahip olan Çetin Altan, nasıl oluyor da Kozyatağı’nda Kozy Alışveriş Merkezi’nde ziyaret ettiği, bu yepyeni salonu Ali Poyrazoğlu’nun yeni tiyatrosu sanacak kadar dikkatsiz davranıp, yazısında bunu atlayabiliyor?
Altan’ların, “Taraf Gazetesi” sebebiyle Kadıköy Belediyesi’ne kıl olduklarını biliyoruz, şahsen ben de, bu yıl bu belediyenin yanlış uygulamalarını protesto ettim. Ancak, her ne olursa olsun, İstanbul’a teknik açıdan dört dörtlük bir salon kazandıran i, mükemmel bir yönetim anlayışıyla hizmete geçen bu salonu hele hele büyük usta Gazanfer Özcan’ın adına bir salon verilmesinin çabasını Altan çapında, üstelik tiyatro oyunlarına imza atmış birisinin görmezden gelmesi, büyük saygısızlık!
Çetin Altan, yakın dostu Ali Poyrazoğlu’na en iyiyi, en güzeli yaraştırabilir, Poyrazoğlu buna layıktır ama Kozyatağı’ndaki o sahne Altan’ın iddia ettiği gibi, Poyrazoğlu’na ait değil, Kadıköy Belediyesi’ne aittir ve adı Gazanfer Özcan Kültür Merkezi’dir.
Daha geçenlerde hastanede mahsur kalması nedeniyle ailesinin evini barkını sattığı Gazanfer Özcan’dan geriye sadece bu miras kalmıştır. Büyük usta ölümünden sonra sadece bu salonla anılırken, eski emekçi, solcu,işçi partili bir köşe yazarı nasıl böyle bir hata yapar?
Yıl 1982…. Kocamustafapaşa’da bir kumpanya Çetin Altan’ın bir oyununu “Ispanaklı Safinaz”adıyla değiştirip, telif filan ödemeden, Anadolu’da oynuyordu. Çetin Altan, rezaleti durdurmak için “Ispanaklı Safinaz ya da Rezaletin Daniskası” diye bir yazı yazdı.
Bugün, Türk Tiyatrosu’nun büyük emekçisi Gazanfer Özcan’ın adını hiçe sayan Çetin Altan da aynı hataya düşüyor.
“Ispanaklı Çetin Altan ya da rezaletin daniskası…. Emeğe, emekçiye saygılı ol! Eski yazılarında bunu böyle öğrettin bize!”

BİR SAĞCIYI İNCİ PASTANESİNDE AĞIRLAMAK

2010-06-06T03:53:00.000-07:00

29 Mayıs günü İstiklal Caddesi’ne çıktığımda pala bıyıklı amcaların davul zurna eşliğinde bir şeyler kutlamasına önce anlam veremedim. Sıcağa aldırmayarak, feslerini giymiş olan çarıklı erkanı, iki ileri, bir geri koşuyor, bir şey kutluyor. Gerçi, memlekette onlar için kutlayacak çok şey var Haluk Kırcı serbest… Mehmet Ali Ağca, yakında anchorman olacak.

Solcuların ise içi kan ağlıyor. Metin Altıok Şiir Ödüllleri’nde koca profesörler, bilim adamları, sanatçılar, aydınlar, bir araya gelmiş , halen aydınlatılamayan faili meçhuller için ağlıyor. Gecenin sonunda konser veren Zülfü Livaneli, heyecandan titreyen sesine yenilerek: “Hapiste, sürgünde, işkencede ölen arkadaş sayımızı on, onbeş sanıyorduk, eşimle bir hesapladık ki yüz/yüzeli varmış” diyor! Şairin dediği gibi, “serde erkeklik var, ağlayamam” diye kendini tutan onlarca kişi ise , hıçkırıklarını tutarak ödül gecesini terk ediyor. Metin Altıok’un gözleri, ah o gözler, o derin bakışlar, bir kez daha hasta yatırıyor beni! Geçen yıl, sokakta elini kolunu sallaya sallaya dolaşan bir katilin ağzından bir mektup yazmıştım Altıok’a. Bu katil büyümüş de, Ağca gibi anchorman olmuş, ya da devlette iyi bir mevkiye gelmiş, el öptürenleri bol bir hıyara dönüşmüş, ama Altıok’un gözlerine yenik düşmüştü yazımda. Ne acıdır ki, geçen yıl ödüle layık görülen şair bile anlayamamış metaforu. Neyse bu yıl ödül, metaforlara açık , derinlikli Hulki Aktunç’a gitti, ama benim artık metafor yapacak halim yok çünkü Haluk Kırcı’lar, Mehmet Ali Ağca’lar dışarıda. Bizim masum çocuklarımız ise” benim babam bir kahramandı” diyerek toplumsal belleğimizi zorlama peşindeler. Onlar İpekçi’lerin, Tütengil’lerin, Kaftancıoğlu’ların, Anter’lerin, Dink’lerin, Mumcu’ların, Altıok’ların, Ahmet Taner Kışlalı’ların çocukları. Onların babaları, benim babalarım. Onlar, insanlığın evlatları. Ama onları katleden serseri kurşunlar, onları yakan alevler, Jan Dark’ı yakan, Galileyi hapseden, Sokrates’i öldüren, insanlığı bitiren aşağılık zihniyetler!

“
Okumuş bir işçi soruyor
Yedi kapılı Teb şehrini kuran kim?
Kitaplar yalnız kralların adını yazar,
Yoksa kayaları taşıyan krallar mı?
Bir de Babil varmış boyuna yıkılan,
“………
Ne oldular dersin duvarcılar Çin Seddi bitince?” diye sorar Brecht.

Bu yıl Tekel işçilerinin tarihimize altın harflerle yazdıkları zafer sayesinde, 1 Mayıs’ın yıllar sonra Taksim’de bile kutlanabildiğini düşünürsek, artık egemenlerin emek tarihimizi istedikleri gibi manipüle etmeleri , Bertolt Brecht’in değindiği gibi emekçilerimizi unutturmaları neredeyse imkansız olacak. Tekel işçileri kendi direnişlerini kıran sendika engellerini de mutlaka aşacak, madenciler ise haklarını pek yakında kazanacaktır. Ancak, emek tarihini tırnaklarıyla kazıyan ve bu zaferi kazanan bu halk , serserilerin kurşunlarıyla mücadelesini ne yazık ki kadar kolay kazanamayacak.

İşsizlik, cehalet psikolojisi kendisini sadece sürü içinde adam sanan, mutluluğu bir maç bileti, bir stad konseri ya da mitingde bularak, kişiliğinin sadece sürü içindeki serseri olarak doruk noktasına çıkmasından haz alan kitleleri Taksim’de serseri kurşunu sıkmaya hazır hale getiriyor çünkü! Hayatında kitap kapağı görmemiş bir herif, o kitabın yazarına nasıl değer versin? Hıyar olmak için bile önce hıyarın kabuklu bir yemiş olduğunu bilmek lazım.

29 Mayıs günü İstanbul’un fethini Taksim Meydanı’nda kutlayan amcalara, İnci Pastanesi’nde profiterol ve limonata ısmarlamak isterdim.Ve anlatmak isterdim onlara, anlatmak!.

Birkaç ay önce medyada Emek Sineması’nın yıkımında, bu sinemayla birlikte, Beyoğlu’nun en güzel binalarından birinin ve 66 yıllık İnci Paatanesi’nin de yok olacağı geri planda kaldı. Neyse ki, Mimarlar Odası, yürütmeyi durdurma kararı aldı. Neredeyse, İstanbul’un en önemli renklerinden birini daha yitiriyorduk.

Tiyatro yazarı, yönetmen Haşmet Zeybek, AKM’nin yıkımını protesto eylemlerinden birinde, “ tüm memleketi alışveriş merkezi mi yapacaksınız” demişti? Hakikaten de öyle! Nişantaşı’na Cities’i diktiler de ne oldu? Kent mi renklendi? Alışveriş mi hızlandı? Mutlu olan birtek esnaf mı var?

29 Mayıs günü İstanbul’un fethedilmesini kutlayan amcaları ve onları izleyen yığındakileri İnci Pastanesi’ne davet etmek, onlara Yahya Kemal’den, İsmet Özel’den, Necip Fazıl’dan dizeler okumak,ayva ezmesi, paskalya çöreği ısmarlamak, İstanbul’u fethetmenin dıştan değil içten olacağını anlatmak, Amerika’ya karşı çıkıyorlarsa, Emek Sineması’nı, İnci Pastanesi’ni yıktığımız bir binanın içine dikeceğimiz bir tane daha hamburgerciyle “kahrolsun Amerika” demenin gerçekçi olmayacağını anlatmak isterdim.

Solcular serseri kurşunlarıyla yok edilen kayıplarına ağlarken, sağcılar kentlerine, kültürlerine, tarihlerine sahip çıksınlar hiç değilse. Hiç değilse bunu yapsınlar.

MADENCİLERİN KADERİ

2010-05-29T11:34:00.000-07:00

Thebai şehrinin kralı Laios’un çocuğu olmuyormuş. Kral, tanrı Apollon’a danışmaya gittiğinde, Apollon’un yanıtı ile sarsılmış: Bir oğlun olacak, ama bu çocuk ileride seni öldürecek, annesi kraliçe hanımefendi ile evlenecek!

Kadere bakınız ki, o zaman da bu zaman gibi, bazı krallar direkt yoldan Allah’la konuşabiliyorlar, aynen bugünün kudretli kralları gibi Allahın huzuruna çıkıp her işlerini görebiliyorlar.

Kraliçe hanımefendi bir süre sonra hamile kalarak, nurtopu gibi Oidipus’u dünyaya getirmiş. Kadere bakınız ki, o zaman doğum kontrol hapları yokmuş ya da varsa bile Laios, dini inançları gereği, bunları kullanmıyormuş. Kral, doğan çocuğunu öldürtmek istemiş. Kraliçe ise, celladı, çocuğu uzak ve tenha bir yere bırakması yönünde ikna etmiş.

Kadere bakınız ki, o zamanlar Kurtlar Vadisi, Ezel filan gibi diziler yok. Yoksa modern cellatlar o çocuğu çok daha iyi biçimde haledip, ileride annesini haletmesine neden olmazdı.
Gel zaman git zaman, kader, bir dört yol ağzında, Oidipus ile babasını karşılaştırmış.

Oidipus, o zaman yakışıklı bir genç. Neyle uğraşıyor dersiniz? Günlükçü dediğimiz inşaat işçilerinden. Sosyal hakları yok. O zamanlar o bölgeler (Antik Yunan) yeni yeni gelişiyor, bizim Oidipus’u inşaatlarda kaçak işçi olarak çalıştırıyorlar. Arkadaşlarının kaderlerinde onaltıncı onyedinci kattan düşüp ölmek var. Bizimkinin kaderi ise biraz farklı: Bir Dörtyol ağzında babasını öldürüyor Katil olmayıp ne yapsın? O zamanki gençler, ya ölüyor, ya öldürüyor!

Ölen gençlerin adı bile anılmazken, öldürenler zekalarıyla ön plana çıkıyorlar, kraliçelerin filan bile dikkatini çekiyorlar. Bazıları cinayeti işledikten sonra karakolda polislerle hatıra fotoğrafı çektiriyor, bazıları kirli sakal, kaytan bıyık bırakıyor, bazıları hapishanede ağalar koğuşunda muamele görüyor, semiriyor . Bizim Oidipus da Kraliçe ile evleniyor. Ona en az dört çocuk peydahlamak yakışır tabi. Zaten o zamanki krallık politikası doğurgaçlık üzerine kurulu.

Fakat, bir gün Oidipus kahvede otururken, arkadaşları buna “ananı …..” diye küfür ediyorlar. Bizimki, aşırı tepki gösteriyor, celalleniyor, anasına laf ettirmiyor. Bu “aşırı hassas” kompleks kusma üzerine o zamanın Nilüfer Göle’leri, Şerif Mardin’leri, bir toplumsal araştırma yapıyorlar ki, “anna!” Oidipus, mahalle baskısı kurbanı filan değil, düpedüz ana baskısı kurbanı. Kaderinde anasına basmak varmış!

Çocukları kralın bu tiksinç durumu protesto ederek , hemen evi terk ediyor, bir tek zavallı Antigone yüzleşiyor gerçekle. Oidipus’un kaderinde, dilenci olarak ölmek ve gerçekleri görmemek için kendi gözlerini oymak var.

Kral Oidipus! Yunan tragedyasında kader ve yazgının değişemeyeceğinin, değiştirilemeyeceğinin simgesi olan kahraman.

Kral Oidipus! Oyunun daha çok başlarında kralken, izleyici yazgısını bilmekte ve acımaktadır bu zavallıya.

Kral Oidipus! Trajedinin kör kahramanını komşu Türk filmlerinin melodramatik kör şarkıcı kadınına, kızıyla birlikte dilenen düşkün kralı Shakespeare’in Kral Lear’ine taşımış güçlü dramatik figür.

Kral Oidipus! 21. Yüzyılda senin dramatik dünyaya kazandırdığın güçlü karakterler hala gündemde , dilenci krallar devrik biçimde servetlerinin tadını farklı ülkelerde saklanarak çıkartıyorlar ama sevgili Kral Oidipus, kaderin tanımı çoktan değişti.

Eğer, komşun Türkiye, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 176 numaralı Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesini imzalayan 24 ülkenin arasına girerse, maden işletme sahipleri ve hükümetler önemli sorumluluklar üstlenecek, işverenler kazaları önlemek için önlem alma, işçileri bilgilendirme ve eğitme yükümlülüklerini yerine getirmek zorunda kalacak. 2010 yılının ilk 6 ayında 66 emekçi can verdi madenlerde. Son 2,5 yılda ise bu sayı 182. Tersane ölümleri, sigortasız çalıştırılan günlükçüleri hiç sayma. İş kazalarının %98’i bilgilendirme ve uluslararası sosyal güvenlik yasalarına imza atarak önlemler alma sayesinde önlenebiliyormuş ya , Oidipus. Tamam sen kaderini tayin edememiş , yazgını değiştirememiş olabilirsin, ama lütfen psikologuna bir çağrı at , tarihe Oidipus kompleksi olarak geçen şu komplekse bir çizgi çek ve ananı da al git!

Not: Sanatçılar, işçilerden bu kadar kopuk yaşarken, Zonguldak’ta yaşamını yitiren 30 emekçi
için, Dersim’de sokak tiyatrosu yapan Yenikapı Tiyatrosu’nu kutlarım. Haaa, bir de televizyonlar, radyolar o gün hızlı şarkı çalmadılar. Allah razı olsun.

TÜRK OYUN YAZARI VE SOLCUSUNA

2010-05-25T03:37:00.000-07:00

“Geçmiş olsun” dedi gülerek İçişleri Bakanı
Suratına baktım pis pis. Hiçbir karşılık vermedim.
Gazetecilere döndü:
“Şu pejmürde kılıklı adam , Halk Kurtuluş Ordusu’nun Kahramanıymış.”
“Beğenemedin mi? Tabi ki kahramanıyım. “
“Nereye gidiyordun?”
“Devrime.”
Haritayı gösteriyor duvarda. Sivası gösteriyor.
“Buradan mı gidiliyor devrime?”
“Senin kafan almaz böyle şeyleri.”
“Türkiye’de tek bir ordu vardır, o da Türkiye Cumhuriyeti’nin ordusudur.”
“Onun için Demirel ve senin gibiler hemen istifayı bastınız.”
Sinirlendi.
Üzerine bir adım attım. Geriledi. Şaşırdı. Dehşetli bir panik havası içinde, elini sallayarak ve kekeleyerek:
“Gö-gö_götürün bunu” dedi!

Deniz Gezmiş, kıstırıldığında zamanın İçişleri Bakanı H.M’nin makamına götürülür. Bitkindir. Zor ayakta durmaktadır ama tarih, onun gazeteciler karşısında onurlu biçimde verdiği yanıtı yazar.

Che Guevera, kendisini kıstıran CİA ajanının yüzüne tükürmüştür. Ajan, hayat boyu ajan olarak kalmış, Che içinse nice şiirler, şarkılar bestelenmiş, o nice devrimlere ilham kaynağı olmuştur.

Deniz Gezmiş’in asılma emrini veren hakim A.E, yemeğinin nefes borusuna kaçması sonucunda ölüp gitti. Ne kadar küçük düşürücü bir ölüm şekli değil mi? Oysa, o çocuklara ölümlerden ölüm beğendiği zaman nasıl büyük görmüştür kimbilir kendisini ? Şimdi, 12 Eylül işkencecilerinin , darbecilerin yargı yolu açılmazsa, umarım modern dünyanın sunduğu aşağılayıcı ölümlerden biri çalar kapılarını! Mesela bir alışveriş merkezinde yürüyen merdivenlere takılıp düşerler, Marmaris’te bir teknenin pervanesine bir naylon torbanın kıçına takılırlar filan….

Filistin askısı, diz koparma aleti, parmak sıkıştırma aleti, penise elektrik vermek gibi işkence yöntemleri kimi aydınları korkutup, düşüncelerinden döndürebilir. Güngör Dilmen, Galileo Galile’nin yaşamını sorguladığı son oyununda, çağın acımasız işkencelerine dayanamayıp, insani zaaflarına yenilen aydınların anlayışla karşılanması gerektiği tezini ortaya atmaktadır. Herkesin idam sehpasında Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Hüseyin İnan kadar korkusuz olabileceğini düşünmek hayalcilik olur! İnsani zaafları hoş görmek, ölüm karşısındaki suskunluğu anlayışla karşılamak mümkün. Ben üzerlerinde hiç baskı yokken, salt çıkarları uğruna, devrimci ruha ihanet edenlerin, arkadaşlarını satanların, yüzüne tez elden tükürülmesi gerektiğine inanıyorum sadece.

Elbette herkesin sol görüşleri benimsemesini bekleyemezsiniz ama en azından kendi kurulu düzenlerinde haksızlıklara karşı koyacaklarını beklemek doğaldır. İşte bu kişiler, kahramandırlar. Son yıllarda, tiyatromuzdan neden iyi oyunlar çıkmadığını sorarsanız, heyecan verici, yazılası devrimci kahramanların sesine kulak vermediğimiz, onları bulmak için yeterince çaba harcamadığımız için olabilir.

17 Mayıs tarihinde Hürriyet’te Ezgi Başaran, “Devlete 5.2 milyon dolar kazandırdı, işsiz kaldı” başlığıyla çok çarpıcı bir röportaja imza attı. Veysi Mungan, üst düzey yönetici olduğu ilaç firmasının devleti dolandırmasını içine sindiremeyerek devlete ihbar eder ve doğal olarak işini kaybeder. Bu kişi, artık persona non grata ilan edilmiş, sağlık sektöründen dışlanmış, devletin müfettişlerinden ödüllendirilmek yerine “yeter bu kadar” diye yıldırılmış, havaalanlarında eski arkadaşları ile karşılaştığında göz göze gelmemeye dikkat eder olmuştur.

Ey oyun yazarı, işte Veysi Mungan, artık yazılası bir oyun kahramanıdır.

Ey Türk Solcusu, nice köyde, kentte, şirkette belki alışılagelmiş sol jargona hiç uymayan Mungan gibi devrimciler tarih yazmakta, Don Kişot gibi yel değirmenlerine karşı savaşmaka, kimi zaman kazanmakta, kimi zaman soluksuz kalmaktadırlar. Onların günlük politikanın ayak oyunları içinde elenmelerine göz yummayın, onların birer oyun kahramanına, roman kişisine dönüşmesine öncülük edin. Bunu yapın ki, bu topraklarda da güzel şeyler olduğunu, geleceğin yazgısının sadece CHP kongresinde olmadığını anlayalım.

Son sözüm CHP’li gençlere… Deniz Baykal’ı doğal lider olarak benimsemiş olabilirsiniz, saygı duyarım. Ancak Denizler ölmez diye, bir yanı Deniz gezmiş, öte yanı Deniz Baykal tişörtü giyerek Ankaralarda dolaşmak son derece avam bir davranış. Kaldı ki, 7 Mayıs’ta kaset gerginliği nedeniyle İstanbul’da Deniz Gezmiş’i anma konferansını iptal etmenizi çok ayıpladım. Gürsel Tekin gibi kişilikli bir il başkanınız var, kaldı ki Deniz Baykal da gençliğinde böyle bir faaliyetin iptal edilmesini istemezdi kuşkusuz. Gençseniz, solun başkanlar, genel sekreterler, pm meclisleriyle filan zafer kazanamayacağını bilmelisiniz. Solun ileride oyun kahramanları olabilecek kişilere ihtiyacı var. Korkusuz olun. Yaşamınızda bir şey yapmasanız bile, hiç değilse ölümünüz nefes borunuza yemek kaçarak olmasın!

İSTANBUL'DAN MALKOVİCH GEÇTİ...ÜSTÜMÜZDEN FENA GEÇTİ!

2010-05-20T21:49:00.000-07:00

Geçtiğimiz yıl İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı’nın, Rumelihisarında 2010 İstanbul Kültür Başkenti kapsamında düzenlediği Amos Gitai’nın her anlamda sürünen Jeanne Moreau’lu gösterisini yarıda terk ettiğimde, yazımı yönetmen Amos Gitai, “İstanbul’da bir yerlerde halen şiş kebap filan yiyorsa derhal sınırdışı edilmelidir” diye sonlandırmıştım.

Cuma gecesi, Lütfü Kırdar’da John Malkovich işkencesini izledikten sonra, sınırdışı edin desem mümkün değil, adam çoktan toplamış bavulunu, “ Being John Malkovich” e sığınarak hergün başka bir şehirde zaten ! Ben, bu oyuncuya T.C vizesi vermeyin artık diyorum! Kenter Tiyatrosu Kraliçe Lear’i sergilemek için A.B.D’de vize engeline takılması bende şu çağrışımı yaptı: Malkovich de bir daha böyle kötü oyunlarla Türkiye sınırlarından girmesin, giremesin!

Yollayın onu Chicago’da, kariyerine başladığı Steppenwolf Tiyatrosu’na, orada tekrar modern tiyatro hakkında yeterlilik eğitimi alsın, havaalanında audition yaptırtıp, sonra vize verirsiniz! Zaten gözünüzde büyüttüğünüz bu Malkovich’in dünya tiyatrosunda son yıllarda doğru dürüst oynadığı bir tek saygın tiyatro prodüksiyonu yok. Sözgelimi Shakespeare prodüksiyonlarında yer alan Al Pacino, Philippe Seymour Hofman gibi değil yani, almış eline bavulunu, Malkovich adına sığınarak, kent kent dolaşıyor. İstanbul Tiyatro Festivali’nde oynadığı bu oyun ise, Viyana Festivali’nin resmi programında yer almadı.

Malkovich oyununun 40 ila 150 lira arasında değişen biletleri İstanbul Tiyatro Festivali’ni ticari olarak mutlaka ayakta tutmuştur: Bu zamanda koca bir festivali yaşatmak zor tabi. Fakat,” bayi toplantılarındaki star sunumu “kıvamındaki bu gösteriyi (gösterişi) festivalin en iddialı yapımı olarak lanse etmeleri acınılası bir durum!

Bu oyunun gizli görüntüleri önceden internete düşse, sorumlu teatral merciler mutlaka istifa ederdi ! Ama kentimizin tiyatro zevkini belirleyen Prof. Dikmen Gürün, koltuğuna sıkı sıkı yapışmış. Festivalde bu yıl tiyatroseverleri öfkelendiren “Cinecitta Aperta” oyunu gibi bardağı taşıran pek çok felakete rağmen, Dikmen Hoca gitmiyor, gidemiyor. Festivalin danışma kurulundaki saygın tiyatro adamları bu rezaletler Türk halkına reva görülmeden önce, şöyle bir izlemiyorlar mı Allah aşkına? Devlet Tiyatroları’nın Adana, Trabzon, Antalya Festivalleri, TAKSAV’ın Ankara Festivali uluslararası alanda o kadar iddialı ki, bu gidişe dur denmezse, İstanbul Tiyatro Festivali miyadını doldurarak, tarihe gömülecek.

John Malkovich’ler, Jeanne Moreau’lar, Fanny Ardant’lar, Türkiyenin bir üçüncü dünya ülkesi olduğu düşüncesiyle, buraya ezberlemeyi bile gerek duymadıkları oyunlarla şöyle bir uğramaktan vazgeçmeli! İKSV bu duruma müdahale edemiyorsa, bu starlara vize uygulamasında en ağır sanatsal şartlar aranmalı. Bu kişiler İstanbul’a sokulmamalı, kapıdan lokumla uğurlanmalı.

Malkovich, medyayı maymun eden bir seri katilin yaşamını barok müziği eşliğinde anlatmayı seçebilir. Oyun, Avusturya’da, Avusturyalı bir karakteri anlattığı için ilgi de çekmiş olabilir. Şu anda turistik gösteri kıvamında, “Cats” müzikali gibi, tüm dünyayı da dolaşabilir ama İstanbulluları kandıramadığı bilinmeli. Kibar beyler hanımlar oturdukları yerden nazikçe alkışladılar ve düşleri çalınmış olarak, kongre vadisi tabir edilen berbat yerde, bir türlü dikilemeyen kaldırım taşlarından çamurları aşarak evlerine koyuldular.,

Bazıları illa birşey beğenmiş olmak için, Avusturya’lı sopranoları beğendi. Bir de sound check bile yapmaktan aciz olan barok orkestrayı! (oysa orkestra üyeleri oyun sırasında sahneyi devamlı terk ederek sesçiyi fena halde azarladı) Ayrıca bırakın da, Mozart’ın memleketinin insanları azıcık klasik müzik bilsin değil mi? Avusturya’lılareın müzik çalmasına şaşıranlare,i Jeanne Moreau’nun da Fransızcasını beğenmişlerdi. Sanki bir oyuncunun anadilini artiküle etmesi mucizeymişçesine! Bu kez Malkovich’in İngilizcesini beğenemediler, çünkü beceremediği Avusturalya aksanıyla işi berbat etti.

Bir de altyazı tercüme faciası yaşandı: orkestra şefini üstat diye çeviren, temcit pilavı tipi alaturka ifadelere yer veren, going to the market’i pazar yerine gitmek (Beşiktaş mı, Alaçatı mı?) diye dilimize “kazandıran” şeytani komedya faciası!

Ağca’ların televizyon starı olmaya aday olduğu bu memlekette, hapisten çıktıktan sonra Nobel ödüllü yazar Gunter Grass’ı bile masum olduğuna inandıran bir katilin öyküsünü paylaşmak hoş bir fikir olabilirdi, ama Malkovich’in tekleye tükleye metinler okuduğu ilkel bir okuma tiyatrosunda sahneye sadece seksist öğelerin taşınması tiksindiriciydi! Kadına şiddeti kınamak için kadına şiddeti böylesine çirkince teşhir etmek mi lazım? Sahne estetiğini bulmuş, sanatsal dilini yaratmış bir oyunda bunu kabullenmek mümkün ama, aktör orada metni okurken, yeri geldiğinde de sırf bizi etkilemek uğruna, dekor ve kostüm gerektirmeyen ucuz, seksist bir ayrımcılığa başvuracak, lütfen buna vize vermeyelim.

Jeanne Moreau’yu izlediğimde çocukluğumun Jules ve Jim’i ölmüştü. İstanbul halkına reva görülen bu işkenceyi izlediğimde ise, düşlerimi sıkı sıkıya koruduğumdan mıdır nedir, artık hiçbirşeyimi öldürmelerine izin vermedim. Sadece yuhalamak bağırmak, isyan etmek, sesimi Nejat Eczacıbaşı’ya duyurmak istedim.

40 LİRAYA BİLET SATAN ÖDEKLİ TİYATROLARA SORULAR

2010-05-16T00:53:00.000-07:00

40 LİRAYA BİLET SATAN ÖDENEKLİ TİYATROLARA SORULAR

NEDİM SABAN

nedimsaban@superonline.com

Efendim, bugünkü yazımda haddimi aşarak, Türk Tiyatrosu’nda güç sahibi olan büyüklerime bazı sorular yöneltmek istiyorum. Birgün Gazetesi bana “ey yazar parçası biz seni soru sorman için değil, halka cevaplar vermen için seçtik” diyerek çıkışabilir, ama inanın okuyucularımız bu soruların yanıtlarını, gerekli mercilerden ve ilk ağızdan öğrenmezlerse, duymuş olduğum karışık malzemeler de keşfettim. Eee, onları da şu yazıma cevapları yayınladıktan sonra paylaşırım artık.
yanıtları yazarak, tiyatromuzu yıpratmaktan korkarım.

Sonra efendim bu büyüklerimizle arayı hoş tutmam lazım. Mesela, her nedense, özel tiyatrolara verilen ödenekleri devlet tiyatroları genel müdürü belirler bu memlekette, özel tiyatrolara salon tahsislerini onlar yapar, sonra efendim çok saygın yazar Vedat Türkali’nin bir oyununu Bakırköy Belediye Tiyatrosu’na önerdim, bu yazıya kızarlarsa bir yıl daha bekletirler cevap vermeyi, Ataköy Yunus Emre Kültür Merkezi’ni tahsis etmezler, ödenekli kurumlardan konuk oyuncu ya da sanatçı istersek izin vermezler. Şehir Tiyatrosu’na gelince, zaten “Geçmişten Gelen Kadın” adlı oyunumu, kurum içindeki iç çekişmelerinden dolayı, devleti zarara uğratma pahasına birkaç temsilde ortadan yok etmişlerdir , Muhsin Ertuğrul’un Cahide Sonku’nun annesinin öldüğü gece bile sahneye çıkartmasını unutarak, aynı kurumda bir sanatçının eşinin ölümünü bahane edip, oyuna bir hafta perde kapattırmışlardır, bir de şehrimizin tiyatrosunu sorgulayacak yazılar yazarak, vergilerimizle ayakta duran tiyatronun geleceğinden endişe ettiğimi söylediğimde ,bu kurumun kapısından artık giremeyeceğimi söylemişlerdir!

Bu durumda, ben Türk Tiyatrosu’nun güç odaklarına soru sormaktan tırsarım.
O zaman, usulen şunları sorayım bari.

1) Nasılsınız?
2) İyi misiniz?
3) Daha daha nasılsınız?
4) Eee daha daha nasılsınız?

Ama bir an bir özel tiyatro yöneticisi, bir yönetmen olduğumu, Lemi Bilgin’in repertuar seçimini çok beğenen, ancak Ayşenil Şamlıoğlu’nun ilk yılki sanatsal ağırlığını henüz hisedememiş bir sanatçı olduğumu unutmalı ve bu yazıların ileriki kuşaklara kalacağını bilen basit bir seyirci olarak şunları sormalıyım : Ey İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları, Bakırköy Belediye Tiyatrosu, Devlet Tiyatrosu! İzmir’de Aysa Organizasyon ile Mayıs ve Haziran aylarında fevkaladenin fevkinde bir organizasyon gerçekleştiriyor, İzmirlileri müzikal keyfinin doruğuna tırmandırmaya hazırlanıyorsunuz. “Lüküs Hayat”, “Kabare”, “Fosforlu Cevriye”, “Tersine Dünya” gibi, sanatsal seçimine (Lüküs Hayat’ın şimdiki yılışık versiyonu hariç) itiraz etmediğim bu seçki, Türkiye’nin tüm seyircilerine müzikallerde en fazla 8 lirayken güzel İzmir’de niçin 40 kağıt?

Dünyada eşi benzeri olmayan özel tiyatrolarla haksız rekabeti (Çoğu metropolde ödenekli/ özel tiyatrolar arasında bilet farkı yaklaşık %50 iken, bizde %500) halkçılık olarak savunuyor, bizleri de yer yer inandırıyorsunuz. Koltuk maliyetinizin 50 TL’yı aşkın olduğunu, özel tiyatrolara dağıtılan iane kıvamındaki aşağılayıcı yardımlarının kaldırılarak, devletin koltuk farkı maliyetini sübvanse etmesi koşuluyla, bilet fiyatını 8 TL’ye düşürmeye razı geldiğimizi dillendirdiğimizde küplere biniyorsunuz da, İzmir’de Aysa Organizasyon’un peşine takılarak, biletlerinizi adeta Ajda Pekkan konseri kadar fırlatıyorsunuz.

1) 40 liraya bilet satıyorsunuz, peki devletin kasasına kaç lira giriş yapıyorsunuz?
2) Sözkonusu müzikallerin telif haklarını kaç lira üzerinden ödüyorsunuz (Bildiğim kadarıyla Kabare’nin telif sorunu zaten karman çorman)
3) Ticari bir anlaşma yapmışsınız, bundan devlet bir çıkar sağlıyor mu? Yani etik olarak geçtiğimiz yıl bilet fiyatını 1 liraya kadar düşüren bir ödenekli tiyatronun 40 liraya bilet satmasını çoktan geçtim, madem ortada bir rant var, kamu yararını gütmesi gereken kurumunuz bundan nasıl bir fayda sağlıyor?
4) Aysa Organizasyon ile olan ticari ilişkiniz nedir?

Değerli büyüklerim, bu konuda açıklama bekliyorum. Sakın bana, Aysa, kalabalık kadrolarımızı İzmir’de yediriyor, içiriyor, yol harcırahlarını da ödüyor, daha ne isteyelim demeyin? Benim Çemişkezek’de çok tatlı bir dağ evim var, o zaman ben de, aynı anlaşma çerçevesinde 15 Ocak’ta Çemişkezek Kış Festivali düzenlemek istiyorum. Tüm oyuncularınızın sucuk, ekmek masrafları benden, var mısınız?

Bu arada kafama takılan bir nokta daha var: Bütün yıl 7 liraya izlediğimiz “Dünyanın Ortasında Bir Yer” adlı Şehir Tiyatrosu prodüksiyonu , bu kez dünyanın ortasında da değil, İstanbul’un orta yerinde , Tiyatro Festivali kapsamında, 25 lira! Öncelikle, festivalde İstanbul halkına prömiyerler armağan etmek gibi bir sanatsal ilkesi olduğunu sanıyordum ama bu başka bir yazı konusu. İzmir turnesi için sorduğum soruyu, İstanbul Festivali için de sorarsam, çarpılır mıyım? Festival başı başeleştirmenin eleştiriye tahamülü yok çünkü! Festivalin Kürt politikasıyla ilgili yazı yazdım, bir de geçen seneki Amos Gitai rezaletlerini yüzlerine vurdum ya, hemen protokollerinden atmışlar beni, açılış gecelerine davet etmemişler. İyi de oldu aslında. O gün tatlıcılar kongresi vardı, aşure yapmayı öğrendim. Aşure yaparken 2010 Kültür Başkenti ile ilgili çok önemli şeyler keşfettim.

Not: 28/29 Haziran’da Tiyatrokare yapımı “Leyla’nın Evi” İzmir’de oynanacak. Aysa Organizasyon, bu yazıya kızıp, afişlerimizi kapattırırsa, afiş faturasını Birgün Gazetesi’ne göndereceğim.

1 MAYIS

2010-04-29T23:48:00.000-07:00

1 MAYIS’TA, MEYDANLARDA ÖNCE SANATÇILAR…

NEDİM SABAN
nedimsaban@superonline.com

Saygın yazar Vedat Türkali, Sadri Alışık Sinema Dalında Onur Ödülü’nü aldığı zaman, aydınların, sanatçıların, işçi sınıfından niçin koptuğunu, 1 Mayıs’larda neden işçi sınıfının yanında yürümekten geri durduklarını sorgulamıştı.
O gün ödül almak için sıra bekleyen küçük hanımlar ve beyler, o yaşta yaptırdıkları botoksları akmasın, rujları kokmasın, briyantinli saçları bir yerlerine kaçmasın diye şaşkın, monoton ifadelerle dinlediler yaşlı yazarı!
Bırakın işçi sınıfının sorunlarına duyarlı olmayı, kendi sınıflarının dertleriyle bile ilgili değiller ki. Sendikalaştıkları zaman yapımcılar iş vermez diye mi korkarlar, ne? Ama kendileri en ufak bir haksızlığa uğramaya görsün, maazallah size dünyayı dar ederler.
Oysa daha bir yıl kadar önce işsizlikten intihar eden Yaman Tarcan, “Ömre Bedel” setinde komaya giren Fatma Develi’ , “ Son Bahar” setinde 20 saat çalıştıtıldıktan sonra direksiyon hakimiyetini kaybeden şoförün arabasında yaşamını yitiren Tülin Ergeldi ve Zehra Sezgin örnekleri apaçık ortada!
Tiyatro sanatçılarının ne yazık ki, örgütlü olarak mücadele edebilecekleri oluşumları çok cılız. Sinemacılar ise , Sine- -Sen çatısında, örnek bir mücadele veriyorlar. Nejat İşler, Bergüzar Korel, Halit Ergenç, Tardu Flordun, Memet Ali Alabora, Janset gibi meslektaşlarım onurları için savaşmaktan, meydanlarda olmaktan ürkmüyorlar!
Bir yandan her hafta Türk halkına 90 dakikalık bir mutluluk öyküsü anlatacaksanız, bir yandan setinizde, can yakacaksınız. Yapamazsınız!
1980’den bu yana sesleri daha az çıktığı için midir , son anayasamızda örgütlenme hakları sınırlı tutulduğu için midir nedir, işçi sınıfının sesini daha az duyar olmuştuk.
Dünya düzeldiği için mi?
Hayır. Biz bozulduğumuz için!
Medyamızda, “bu sabah İstinye Park’ta kalktım, akşam Kanyon’da yattım” türünde F tipi yazarlar türediği için.
Vedat Türkali’nin deyimiyle, emek/yoğun sanat dalları bile işçi sınıfından koptu.
Oysa bir filmin, bir dizinin çekimi sırasında harcanan emeği düşünün.
Ne zaman dış çekim yapsam, herhalde benim yeteneksizliğimle de biraz orantılı olsa gerek (!) , onaltıncı kez aynı karenin çekimini izleyen bir sade vatandaş yanıma yaklaşır. “Biz bu işi kolay sanırdık, ama on saniyelik şeyi defalarca çekiyormuşsunuz. Allah çektirmesin!”diyerek, tabanları yağlar.
Oysa, biz sanatçılar, yaptığımız iş bu kadar emek gerektirirken , emekçiden uzak durmayı, kendimizi başka yerde görmeyi o kadar iyi becermişizdir ki, mesela sokakta polisin süreklediği Timuçin Esen’e bakan vatandaş, bir rolü yaratırken, çektiğimiz acıyı anlamaz ve utanmadan “seni biz yarattık” psikolojisine girer!
İşte, bir sanatçıyı yaratmanın zaping aletine bağlı olmadığını kanıtlamak için, işçi sınıfının yanında olmalıyız.
1 Mayıs 2010’un önemi, AKP’nin işçi sınıfına Taksim’i “münasip” görmüş olması değildir.
1 Mayıs 2010’un önemi, Tekel İşçileri’nin kış soğuğunda titreye titreye, Taksim Meydanı’nı işçilere tırnaklarıyla kazandırmış olmalarıdır.
Tekel işçileri, bu ülkenin darbe sonrasının, gölgesinden korkan ve dünya sosyalistleri gözünde bir hiç olan politikacıların bu topraklara kazandıramadığı onurlu demokratik mücadeleyi kazandırmıştır.
Bir yandan Ergenekon’un karmaşık dosyaları, öte yandan en çok solcuları katleden darbecilerin karanlık oyunlarıyla solu sözümona “taraflaştırırken”, Mustafa Kemal gibi bir devrimciyi , Kenan Evren’in başlattığı dizi filmin son bölümlerine montajlamaya müdahale etmek için solun birlik olması gerekiyor 1 Mayıs 2010’da.
1 Mayıs 2010, kanlı 1977’nin politik rövanşı değildir, Türk solunun sabrının eseridir.
1 Mayıs 2010’da sanatçılar Türkali’yi dinlesin ve meydanlara aksınlar.
İşçilerin mi sanatçılara, sanatçıların mı işçilere daha çok gereksinimi olduğu ayrı bir tartışma konusudur ama her iki sınıfın da örgütlü mücadeleye gereksinimi olduğu apaçık ortadadır.
Ben, bugüne kadar işçi sınıfının yanında daha fazla yer alamadığım için kendime kızıyorum.
Örneğin YÖRSAN işçileri, sırf örgütlendikleri için işten çıkartılmışlardı. Üstelik direnişleri “okul çocuklarının psikolojisinin etkilendiği” düşünülerek kırılmak isteniyordu. Ama ben tatile giderken, Balıkesir’de durmamıştım.
Ülkemizde tersanelerde son 8 yılda 50 işçi öldürüldü. Bunlardan çoğu sigortalı bile değilmiş! Ben Tamer Karadağlı ile oynadığım bir dizide Tuzla tersanesinde günlerce çekim yapmış, şu insan yiyen tersaneleri dolaşma gereğini bile hisetmemiştim.
Çünkü nedense, hem yetiştiriliş tarzım, hem son yıllarda sanat dünyamızda işçi sınıfına mesafeli duruş yüzünden, 15/16 Haziran 1970 olaylarından bu yana en büyük işçi eylemi olan TEKEL direnişi gündeme gelene kadar, işçi sınıfını görememiştim.
Sanata ve sanatçıya yaraşan, emekçileri görmezden gelmemektir.
Bugün onları görmezsek , yarın 1960’ların İngiliz Tiyatrosu’ndaki öfkeli kuşak edebiyatı gibi, John Osborne’ların ortaya çıktığı, öfkeli proleterya oyunları izlemek zorunda kalırız!

29.04.2010

BUGÜN 23 NİSAN

2010-04-22T23:29:00.000-07:00

BUGÜN 23 NİSAN, İNSAN OLAN NEŞE İLE DOLAMAZ

Nedim Saban
nedimsaban@superonline.com

Bugün 23 Nisan, neşe dolmuyor insan.
Çağrıcıları arasında olduğum TMK Mağduru çocuklara özgürlük için adalet çağrıcılarından ödünç aldım bu tümceyi.
Sevgili Atatürk’ten ödünç alıp, çocuklarımıza vermiştik sözümona memleketi ama Siirt’te tecavüz ettik, Batman’da hapsettik, ekmek çaldıkları zaman, taş attıkları zaman en ağır cezalara çarptırarak, ağır intikam aldık onlardan. Aman “neşe” anlayışınız buysa ve 23 Nisan’ı bu arabesk, grotesk neşe anlayışla kutluyacaksanız, ne olur neşe filan saçmayın evlatlarınıza!
Bırakın hüzünlü kalsın gözleri…
Bırakın ağlasınlar, bırakın çığlık atsınlar.
En azından çığlık atarlarsa, belki birileri duyar , sahip çıkar onlara….
Bugün 23 Nisan…
Televizyonlarda ne idüğü belirsiz popçular, bazı ablalarının magazine banılmış imajlarının aksine, çocuk dostu bakire şeker kızı oynamak, jön mösyöler de, Türkiye’de çoğalan genç nüfusun sanal hayranlıklarına geçit vermek adına çocuksu, aptal saptal ama neşeli şarkılar söyleyecekse , bırakın neşeyle dolmayalım!
Çünkü o televizyonlar bangır bangır neşe saçtıkça , tecavüze uğrayan ya da ağalara peşkeş çekilen bir genç kızın sesi daha çok bastırılıyor!
Yıllar önce Aktüel Dergisi için söyleşiler düzenliyordum, Trakya’da, öz amcası tarafından tecavüze uğrayan bir kız haberi için yollara düşmüştüm. Biliyor musunuz ki, amca olay yerinden uzaklaştırılmak için apar topar askere yollandığında, kızın öz babası , annenin sanrılar içinde olduğu gerekçesiyle boşanma davası açtı ve bütün köy buna sessiz kaldı. Ve biliyor musunuz ki, ocağına düştüğüm medyatik kadın hakları avukatı, mahsuscuktan davaya sahiplenir gibi yapıp, mahkemeye gitmek zahmetine bile katlanmayarak davanın kaybedilmesine neden oldu!
Rahmetli Ercan Arıklı, aile içi şiddet, ensest gibi konuların Türkiye’de en büyük tabu olduğu, Aktüel’ün bu konudaki kapaklarının ciddi tehdit aldığı konusunda, beni 15 yıl önce uyarmıştı. 15 yıl önceki Türkiye’nin bugünkü Türkiye’den 15 yıl ileride olduğunu söylemeye gerek var mı bilmem? Bugün Siirt’te yaşanan felaketin devletin kurumları tarafından örtbas edilmesi, Trakya’da sahip çıkılan tecavüzcü amcaya, yani toplumun en ufak birimi olan aileye dayanıyor.
Ailenin saygınlığı toplumun namusu, devletin güvenliği, saygınlığı ya da her neyse, ne, kurumların üzerindeki örtüyü sıkı sıkı koruyarak, bir çocuğun yaşamını hiçe sayan zihniyet, 23 Nisan’da tabi ki neşeli olacak !
Hapishanelerindeki ses duyulmasın diye şarkıların en zevksizini söyletiyorlar popçularına.
Bazen bir evi, bazen bir okulu, bazen bir köyü, bir aşireti, bir karakolu hapishaneye çeviriyorlar.
“Öğretmenin vurduğu yerde gül biter”, “kızını dövmeyen dizini döver”, “eti senin kemiği benim” sözleriyle büyüyen bir kuşağın çocukları olarak sıkıysa çalın hapishanenin kapısını!
Gardiyanlar baba, gardiyanlar öğretmen, gardiyanlar aşiret reisi, kimi zaman emniyet amiri, vali, bakan, bazen de işkenceyi görmezden gelen bir doktor, savcı, hakim.
Dünyada ilk çocuk bayramını kutlayan ülkenin çocuklarını böyle sorumsuz, böyle sorunlu sorumlulara teslim etmiş olamaz başöğretmenimiz!
Mustafa Kemal, UNICEF’den 30 yıl önce çocuk bayramını kutlamaya başlamıştı.
Ancak, Türkiye’nin Dünya Çocuk Hakları Bildirisi’nde imzası olduğu halde, halen medyada taş atan çocuklar gibi yüzeysel başlıklarla geçiştirilenbinlerce TMK Mağduru çocuğa “çocuk hakları ihlali” yapması, onları hapishanelerde en kötü koşullarda süründürmesi, aylarca mahkemeye bile çıkartmadan, onları topluma kazandırmak yerine, terörist gibi yargılaması karşısında herhalde neşelenecek bir şey yok!
Bugün içi boş kahramanlık şiirleri döktürmenin de gereği yok!
Çocuklara o kadar kötü şiirler ezberletiyorlar ki, 23 Nisan 24.00’dan ertesi 22 Nisan 23.59’a kadar Hasan Hüseyin, Fazıl Hüsnü kürü yapsanız da kulağınızdaki pasını temizleyemiyorsunuz.
Sadece İstanbul’da, ilkokulları turlayan 300 adet tiyatro kumpanyası var. Milli Eğitim Müdürlüğü’nün okulları ziyaret eden tiyatro ve tiyatrocular için koyduğu kriterlere baksanız, Türkiye’de güller açması lazım! Oynanan oyunları, dekor diye bir naylon torba içinde taşınan fon perdelerini görseniz, 23 Nisan 24.00’dan itibaren her gün kahvaltıdan sonra Shakespeare’in oyunlarını kapsül olarak yutsanız bile , yine gördüğünüz felaketi kusmadan edemezsiniz.
Çemberlitaş Anadolu Lisesi öğrencileri, 20 Nisan Günü’nde derslerinden zorla çıkartılarak “kutlu doğum haftası” etkinliğine sokulmuşlar. Salona girerken öğrencilere gül ve lokum dağıtılmış,meçhul sponsorun hadis kitapları hediye edilmiş.
Çocuklara din ve ahlak bilinci aşılamak belli bir yaşa kadar gerekli olabilir ama zaten müfredatta var ! Bir müzeye gitmek için bin tane izin kağıdı gerekirken, meçhul sponsorlar okullarda lokumlar, din kitapları dağıtıyor.
Öte yandan kötü tiyatrolar tehlikeli oyunlar oynuyor: İşte İstanbul’da oynanan, bir çocuk oyunu:
“Çocuk evde ders çalışırken, hırsız girer. Ama çocukla arkadaş olur. Dul anne eve geldiğinde, yakışıklı hırsızla tanışır. Gırgır, şamata! Hırsızın kalacak yeri olmadığı için, burada yaşar. Gündüz çocukla, gece anneyle ilgilenir!
Bugün 23 Nisan, neşe doluyor insan!

AHMET TÜRK'ÜN YUMRUK YEMESİNİ İSTEMİYOR MUSUNUZ?

2010-04-18T21:37:00.000-07:00

AHMET TÜRK’ÜN YUMRUK YEMESİNİ İSTEMİYOR MUSUNUZ?

NEDİM SABAN

nedimsaban@superonline.com

Ahmet Türk’ün yumruk yemesini istemiyorsanız….
Hrant Dink’in kurşunlanmasını istemiyorsanız…
“Miğfer” oyununu yasaklamayınız.
….
Ayla Çınaroğlu’nun, 1992 yılında içinde Turgut Özakman, Rutkay Aziz, Yücel Erten, Tamer Levent, Prof. Dr. Atalay Yörükoğlu gibi gibi yetkin tiyatro adamları, psikologlar ve yazarların bulunduğu kişilerin oluşturduğu TOBAV tarafından ödüllendirilen “Miğfer” adlı çocuk oyunu , geçtiğimiz hafta Hatay Dörtyol Kaymakamlığınca yasaklanmış. Türkiye Tiyatrolar Birliği, Assitej, TOBAV, OYÇED, Çağdaş Drama Derneği, İstanbul Barosu Tiyatrosu gibi tiyatro örgütleri bu kez nasıl olduysa olaya hızla sahiplendiler, kınama bildirileri yayınlayarak bu çağdışı uygulamaya kafa tuttular. Bazı bildirilerde yer alan “kaymakamımızı yeniden düşünmeye çağırıyoruz” sözü beni çok güldürüyor. Dilimize “kendine iyi bak” gibi, bir de bu deyim pelesenk oldu!
Bu kez kaymakam hakikaten “yeniden düşündü” ve yasağı kaldırdı. Ama bazen yeniden düşününceye ceye kadar çok geç kalınmış olabilir.
Eğer bir kişi, Türkiye Cumhuriyeti’nde Kaymakamlığa, Emniyet Müdürlüğüne, Valiliğe, bakanlığa kadar yükselmişse, artık “yeniden düşünme” mertebesini çoktan geçmiştir.

Aman sevgili Erdal İnönü, yeniden düşün de, Sivas katliamını engelle diyebiliyor musunuz? Ölülerinizle yüzleşmekte geç kalmışsınızdır artık!
Ahmet Türk yumruğu yemiş, ne olur yeniden düşün, Samsun Emniyet Müdürü…
Hrant öldürülmüş, lütfen yeniden düşün, İçişleri Bakanı!
Transseksüeller dövülüyor, yeniden düşün Beyoğlu Emniyet Amiri!
2010’da oyun sansürlüyorsun, sanatçılar turnelere giderken hala seks işçisi gibi nüfus kağıdı, ikametgah senedi gösteriyorlar , bir HIV testi istemediğiniz eksik… Yeniden düşün Kültür Bakanı!

İzmir ve Ankara Devlet Tiyatrosu başta olmak üzere Türkiye’nin her köşesinde defalarca oynanan “ödüllü” bir oyunu , 28 yıl sonra durup dururken “karakterlerin olumsuz davranışlar sergilemesi, orduyu rencide edici ifadelerde bulunulması, mesajın yanlış yollarla verilmesi, esprilerin seviyesizliği, sıkça argo sözcük kullanılması” nedeniyle yasak altına alan bu zihniyete imza atanların bir bölümü ertesi sabah genç beyinlere eğitim vermeye gidecek, belki sayın kaymakam ileride daha yüksek makamlarda görevler yapacak.

Gençlere “barışı anlatan” bir tiyatro oyunundan sakınmak, çocuklara savaşın kötü yanlarını anlatmaktan çekinmek niye? Toplumumuzda şiddetin körüklediği olayların yıllardır ne canlar yaktığını hepimiz bilmiyor muyuz? Komisyonu oluşturan eğitmenler olarak gazetelerin birinci sayfalarını pas geçseniz bile, üçüncü sayfalarını da mı okumuyorsunuz?

TOBAV, oyunla ilgili olarak kaleme aldığı kınamada “Miğfer”,’in 28 yıldır, Türkiye’nin hiçbir bölgesinde soruşturulmadığını da dile getirmiş. Sanki Hatay Dörtyol Türkiye’nin farklı bir bölgesiymişçesine, MİĞFER Dörtyol’da yolunmuş !

Milli Eğitim Bakanlığı’nın bu akıl dışı uygulamasını anlamak zaten imkansız. Türkiye’yi kamplara bölmüşler. Düşünün Amasya’da oynadığınız oyun için, Diyarbakır’da tekrar komisyon kararı aldırtmak zorundasınız , Antalya’nın şirin bir beldesi için yeniden başvuru yapmak zorundasınız!

O ilçenin kaymakamı, ilçe milli eğitim müdürü hangi tarikata yakınsa, kendi sevdiği oyunların kayırılması sözkonusu. Belki Dörtyol’da olduğu gibi “Miğfer”i yasaklayacak kadar ileri gidemiyor ama Hacıcavcav ile Karagöz’e ne taklalar attırıyorlar bir bilseniz!

Umarız yeni Milli Eğitim Bakanı bu konuda kararlı, sağlam adımlar atar. Türkiye’de eğitimin, öğretimin bir bütün olduğunu, Hatay’da ayrı, Edirne’de ayrı uygulamalar yapılamayacağına karar verir.

Yoksa, bir de iş savaş karşıtı bir oyunu yasaklamaya varırsa, yarın okullarımızdan mini tetikçiler, üçüncü sayfa katilleri çıkacağından korkarım. Yıllar önce Dr. Stres adlı programımda bir ortaokul bahçesinde gömülü bıçakları ekranda göstermiş, şiddetin ailenin en küçük ferdinin kanına işlendiğini belgelemiştim.

Bir ülkeyi bölmek için, bir yuvayı bölmek, bir anne ile oğlun arasına, sadece Kurtlar Vadisi’ni değil, bir bıçak sokmak, bir çocuğu “savaş karşıtı” bir oyundan soğutmak yeter!

Bu arada, MİĞFER konusunda duyarlı davranan tiyatro örgütlerimiz, Batman’ın Tek Kürtçe Tiyatro Grubu Arsen Paladov Tiyatrosu üyesi Abdullah Tarhan’a, beş yıl “sanat yasağı” verilmesine nedense tepkisiz kaldılar! Nedenini ben biliyorum. Abdullah Tarhan ile görüş ayrılıkları vardır. Bu ne biçim bir demokrasi anlayışıdır ki, bu topraklarda bir sanatçının “beş yıl sanat yapmamasını”, bu dramı görmezden gelerek, sadece gündemi Dörtyol’a kaydırmayı içine sindirir? Hani, yüreğiniz, içerdiği sözden bağımsız olarak, sanatın, sanatçının özgürlüğü için atıyordu?

Savaş istemiyoruz, barış istiyoruz, demokrasi istiyoruz, özgür düşünce, ifade özgürlüğü istiyoruz demek iyi hoş ama bunları kendiniz için değil, başkaları için de istemek, paylaşmayı bilmek lazım!

Bu yazı 19 Nisan 2010 tarihli Birgün Gazetesi'nde yayınlanmıştır.

MONİK BENARDETE'NİN ARDINDAN

2010-04-16T23:22:00.000-07:00

Sizler Monik Benardete’nin cenazesini, gazetelerde Türk sosyetesinin 58 yaşındaki renkli simasının kaybı olarak okumuş olabilirsiniz ama onun gidişi, İstanbul kenti için çok büyük bir kayıp.
Moniğin babası zamanının çok önemli bir iş adamıymış. Atatürk’ün isteğiyle İstanbul/ Sivas demiryolunu inşa etmiş. Bir anlamda, kente göçün de mimarlarından sayılır.
Monik, röportajlarından birinde İstanbul’da topu topu 22 asil ailenin birden bire sayısının artmasına değinirken, “çek defteri ve banka karnesinin değeri arttı” diyordu !
Önemli bir müzayede öncesinde satışa çıkacak çok değerli tablolara bakarak, “Sakıp Bey öldü, Sabancı’ların duvarlarında da yer yok! Bu tablolar kime gidecek? “ diye soracak kadar da saf, katıksız olabiliyordu bazen.
Zülfü Livaneli’nin “Leyla’nın Evi” adlı oyununun hazırlığı içindeyim şu sıralar. Monik, her ne kadar boğazda münzevi bir hayat yaşamamış, İstanbul’un çirkinleşmesi, toplumun değişmesiyle yüzleşmiş olsa da , benim için Leyla karakteriyle fazlasıyla benzerlikler taşıyor!
Yoksa, günde üç tane insülin iğnesi vurdurturken ve doktoru zatürre teşhisiyle ona acilen hastaneye gitmesi konusunda uyarı yapmışken, Papermoon’a gitmezdi!
İstanbul’un son haliyle yüzleşmemek için bilinçaltında bir intihardı Moniğinki!
İstanbul öldürdü Moniği. Kentin değişimi, yıkımı, rantiyelere peşkeş çekilmesi onu intihara sürükledi!
Art nouveau, Art deco, oryantalist ve Beyoğlu turları konusunda uzmanlaşmıştı Monik!
İstanbula İstanbullu olmayı öğretmeye adamıştı kendini.
Çiğdem Simavi ile birlikte KÜSAV ( Kültür ve Sanat Varlıklarını Koruma Vakfı ) yararına yaptığı çalışmalar saymakla bitmez! Türk kültürü ve İstanbul’a hizmet etmeye adamıştır kendisini.
Şehirde dillere destan olan davetleri Çiğdem Simavi’nin Halas Gemisi’nde olurdu çoğunlukla. Ama yıllardır kapalı kalmış olan Tophane-i-Amere’yi de ilk kez açtıran odur! Davet bahane tabi. Bilinçaltında İstanbul’lulara yaşanmaya değer İstanbul’u tekrar yaşatmak vardır.
Televizyon izleyicileri, gazete okuyucuları bu davetlerde görgüsüzce şampanya patlatıldığının, eşekçe harcama yapıldığının sanrısı içinde olabilirler. Nasıl bir öfkedir ki bu, bir ölünün arkasından bile gazetelerin internet sitelerine “sosyete şimdi cenazede ne giyeceğini düşünüyordur” diye çiziktiriyorlar!
Aşk-ı-Memnu’da kahvaltıya görgüsüz uzun elbiselerle inilen, magazin programlarında elin orospusu için elin yeni zenginin 28 şişe şampanya patlatıp, elin 44 numaralı ayakkabılı hatunun ayakkabısından köpüklü şarap içtiği programlarla büyümüş kuşağın intikamı diye saymak lazım bunu!
Beyoğlu’nda Markiz Pastanesi’nin içindeki Arnoux imzalı Art Nouveu fayans panolar ve Mazhar Resmol’a ait Art Deco vitrayları görmemek onların suçu değil ki Monikçiğim. Markizin camında hamburger+cips 5 lira, kapısında da Darty yazıyor yıllardır.
Monik, sadece İstanbul’da değil, New York, Paris, Londra’da hamburgercisinden, müzesine, dondurmacısından, tiyatrosuna, en yeni filmden en trendy dükkanına kadar yaşama kültürünü bilen bir insandır.
İstanbul sosyetesine, bir davette bundan 50 yıl önce “güveçte kurufasulye” ikram ederek, görgüsüzlüğe, pahalı yaşamaya değil, zevkli olmaya imza atmıştır. Kaldı ki, yine bir söyleşisinde İngiliz gümüşü ve Fransız tabağından öte bir kültüre sahip olmayan batı hayranı sosyeteyi eleştirerek, Osmanlı eserlerinin ortaya çıkması konusundaki çalışmalarından da uzun uzadıya söz eder.
2 yaşından bu yana dostumdu. Yani 41 sene.
Eski eşinin de ne kadar tatlı olduğunu bildiğim için, o zamanlar mutlu bir evliliği olduğunu düşünüyordum.
Ama evlilik dar gelmişti o çılgına! Zaten Ayşe Arman’a da evliliklerin saat 19 ile 22 arasında yaşandığını çünkü eşlerin, 22’de televizyon karşısında uyuduklarını, sabah da işe gittiklerini anlatmıştı.
35 yıl önce saçlarını kırmızıya boyattığı zaman duyumsamalıydım iç dünyasındaki isyanını. Ayşe’nin röportajını beklememeliydim.
O benim Leydi Diana’mdı.
Sadece Leydi Di’den çok daha yalnız bir biçimde gitmişti ölüme.
Oysa, basın tarafından izlenmeyi, takip edilmeyi, gündemde olmayı, o kadar severdi ki, belki de kovalanarak ölmek isterdi.
Monik, diyabet . İsteseydi, daha kontrollü yaşayabilirdi. Ama, o gitgide şişmanlayarak,
toplumda “yer kaplamak” istedi.
Basına anlattığına göre çok önemli bir iş adamı olan babası o dönemde bir kız çocuğu yetiştirmenin ve gözler önünde olmanın endişesiyle olsa gerek, kendisine “baskı” yapmış, ardından 17 yaşında gelin gittiği evde kendini bulamamış, hayatının son dönemlerinde de sosyetede göz önünde olanları “eşek”ten sayan kendi cemaatinin önde gelen kişilerini “kınayarak”, yine kurulu düzenle ters düşmüştü .
Elinden geldiğince düzene karşı koydu, boşandı, evlendi, çarpıcı röportajlar yaptı, çok konuşulan davetler verdi, saçını boyattı, çılgın kahkahalar attı, zayıfladı, şişmanladı, deli ama her zaman zevk sahibi kıyafetler giydi…
Fakat İstanbul’u çok fena kaptırdığını anladığı gün, şairin dediği gibi, İstanbul’u gözleri kapamayı dinlemeyi tercih etti.
Şimdi, mutludur orada! En azından, o taraftakilerlerin, İstanbul’a, bu taraftakilerden daha fazla sahip çıkacağı kesin! ( Sevgili Mo, bir İstanbul aşığı Ali Koçman ve yine beraber çook güldüğümüz Mario Rodrik’e çok selam söyler misin benden, tabi görürsen. Görmezsen, lütfen yolunu değiştirme)
Monik, sinemaya gitmiş bir gün. Kimsecikler yokmuş. Makinist ve o!
Reklamlar başlamış.
“Geçiniz reklamları” demiş!
Makinist ise, “mecburum” yayınlamaya diye tutturmuş.
Monik, “nasılsa seyretmiyorum deyip,” makinistle kavgaya tutuşmuş.
O gün duvarda görünmez olup, o renkli kavgaya tanık olmayı ne çok isterdim.
Ya da, Moniğin bugün melek olup, bu yazıyı okumasını diliyorum. Okuyorsa, ona şunu sormak isterim.
“ Sevgili Mo, nefes tüketeceğine, reklam kaç dakika diye sorup, dışarıda patlamış mısır yemeyi akıl edemedin mi? Akılsız dostum! Bak şimdi, o kadar sevdiğin hayattan, bir paket patlamış mısır eksik yiyerek ayrıldın. Niye yaptın bunu? Çok erken olmadı mı?

BAKAKALIRIM GİDEN EMEK SİNEMASININ ARDINDAN

2010-04-12T13:41:00.000-07:00

Emek Sineması yıkılacakmış. Pardon, yıkılmayacakmış. Beyoğlu Belediye Başkanı yıkılmayacağını söylemiş. O söylediyse, doğrudur.
Emek Sineması, aylardır kapalı duruyor. Ama açılacakmış.
AKM’ye de öyle diyorlar. Mahkemesi filan vardı zavallının. AKM, hantal bina ya, o kocaman vücuduyla daracık adliye koridorlarına nasıl sığdı bilmiyorum, ama Taksim’in göbeğindeki binayı bile İstanbulluların gözünde sığıntı hale getirmeyi çabaladılar.AKM’nin A’sına, K’sına ve M’sine dokunmadan tadil edin dedi hakimler!
Muhsin Ertuğrul’un şaşalı açılış töreninde, sanatçı eşrafını da yanlarına alarak önce yargıya küfürü salladılar, yargı senle benim arama giriyor, benim derdim AKM’nin A’sında dediler.
Kim yeşil diyorsa, fazlasıyla yanılıyor.Bunların gözü çok kara.
Muhsin Ertuğrul faciasında önce yeşil alanlar yok oldu.
Mesele, tiyatro filan değil, alttan üstten, yandan yol geçirmek.
O kadar rahatım ki şimdi. Zıırt diye gidiyorum Maçka’daki evime. Kongre olduğu zaman tabi ki tiyatroyu da kapatacaklar, (yaptılar zaten ) kongre olduğu zaman memleketi tatil ettirecekler,amaan bana ne ben de evcağızımda diziciğimi seyrederim.
AKM’nin A’sını da yıkıp, kocaman bir otopark yapsalar, olmayan arabamı park edeceğim.
Zaten neyin tartışmasını yapıyoruz anlamış değilim? AKM’nin dişlerini ve fişlerini çoktan çektiler. İçi bomboş, koltukları sökülmüş , tüm ses ve ışık sistemleri gitmiş. Yani, yapıcı bir biçimde yıkacaklar, ya da dişleri çürümüştü çekiverdik diyecekler.
Bizim demode solcular halen Taksim’e cami, Harbiye’ye heykel tartışması yapadursunlar, memleketimin güzel topraklarının dolar ve euroya hazin dönüşümü karşısında kanım emiliyor, tırnaklarım çekiliyor.
Emek Sineması da AKM gibi önce çürütülüp, sonra yürütülecek.
Beyoğlu Belediyesi, ahlaka mugayir bulduğu “Yala ama Yutma” oyunundaki incecik yutma politikasıyla, belki burayı da yangın merdiveni yokluğuyla yutacak!
Beyoğlu Belediyesi, “Emek Sineması, açılacak diyorsa,” hele bunu onlar diyorsa, hiç inanmam!
Gidin Beyoğlu Belediyesi’nin Karaca Tiyatrosu’na ! Bu tiyatronun hangi tarikatlara, hangi cemaatlere peşkeş çekildiğine tanık olun.
Dini inançlara saygım sonsuz, dinsizlere sevgim büyük. Ama Türkiye’de başka mekan yokmuş gibi, Karaca tiyatrosu’nun dine alet edilerek, profesyonel tiyatrolara kan kusturulması, üstelik bütün bunların Muammer Karaca ustanın adının altında yapılması beni kusturuyor!
Şimdi Emeği yıkarlar, alışveriş merkezi yaparlar tabi.
Bir kere isimden kaybediyor.
Bu zamanda Emek diye isim mi olur?
Bonus, prestij, papatya, akasya varken….
Sonra semtten kaybediyor!
Beyoğlunun orta yerinde sinema mı olur! Hazır Alkazar’da gitmişken, Beyoğlu Sineması can çekişirken!
Sonra 875 kişilik sinema mı olur?
Emek, bilgi, üretim, birlikte yaşama, paylaşma kültürü parçalanmışken, Beyoğlu’nun ortasında 875 kişilik Emek Sineması’nın varolması hayaldir.
Emek Sineması’nı alışveriş merkezine dönüştürmeye hazırlanan Multi Turk Mall’ın Ceo’su Levent Eyüboğlu’nu tanırım. Sabah helikopterine atlayıp, kuşbakışı arsa beğenir, akşam Hollandalı partnerlerine arsayı satar, bir yıl sonra kentin stadyumun yerini değiştirip yeni adıyla yaşam merkezine dönüştürür, üç yıl sonra ödül alır. Herhalde İstiklal Caddesi’ndeki Emek Sineması’nı keşfetmek için helikoptere binmesine gerek kalmamıştır. İmdi, Levent Bey, helikopterine binerek, emek için protesto gösterileri yapan şahısları izlemek için ek mesai harcamak zorunda kalacak anlaşılan.
Ama bu konuda hükümetten yardım isteyebilir. Muhsin Ertuğrul’dan yana, bizimkilerin fişleme kültürü çok gelişti. Hazır helikopter de varsa, yukarıdan fişlemek daha hayırlı olur.
Emek sinemasının emektar müdürü vefat etmemiş olsaydı, çok daha zor olacaktı burayı yıkmak!
Sırada Haydarpaşa var daha! Burası için de, helikopterine atlayacak alışveriş merkezi gurularına, dahi çocuklara ihtiyaç var.
İTÜ Taşkışla Sahnesi Oyuncuları, bir yılı aşkın bir süredir sahnesiz. Ne tuhaf değil mi adlarında sahne var ama sahneleri yok. Provalarını koridorda yapıp, oyunlarını koridorda oynuyorlar.
Rektörlerimiz yıkma kültürünü üniversiteden vermekte çok haklılar. Hiç olmazsa çocuklar hayata atıldıklarında, mekansız kalırlarsa , sudan çıkmış balığa dönmezler. Buradan, İTÜ Rektörü’nü kutluyor, tüm Türkiye’ye örnek olmasını diliyorum.
MHP’li Kemer Belediyesi de tiyatrosunun oyuncularını tasarruf nedeniyle “ belediye “zabıtası” yapmış. Oyuncular bildiri yayınlamış, “biz halimizden memnunuz, polemik yapmayın, başkanımız baldan tatlı” demişler. Seçim kazanır kazanmaz heykel kaldırtan başkanın savunması “tiyatroyu yıkmadık ya” olmuş…
Haklı aslında!
Bu durumda yıksa ne olur, yıkmasa ne olur?
Mesela AKM yıkılmadı da, ne oldu? Emek böyle kalsa, yıkılmamış mı oluyor? Karaca’nın varlığıyla Muammer Karaca diye bir ustayı ölümsüzleştirmiş mi oluyoruz?
Bir sabah ben de uyanmışım mesela…. Bu yazıdan sonra beni “balıkçı” yapmışlar!
Tamam da, bırakın karaları, suları bile satmışlarken, bu saatten sonra boğazda balıkçı olsam ne olur, olmasam ne olur?

Bu yazı 11 Nisan 2010 tarihli Birgün gazetesi2nde yayınlanmıştır.

İSTANBUL TİYATRO FESTİVALİNDEN DIŞLANAN KÜRT TİYATROCULAR

2010-04-05T10:21:00.000-07:00

Birkaç aydır gerek Milliyet Sanat Dergisi için hazırladığım dosyalar nedeniyle , gerek bu coğrafyada birlikte yaşadığımız insanların varoluş mücadelelerinde sanatın kendini nasıl ifade ettiğini fazlasıyla önemsediğim için Kürtçe tiyatro konusuna yoğun emek harcıyorum.

Geçen gün İnsan Hakları Derneği Önünde, İKSV’nin düzenlediği İstanbul Tiyatro Festivali’nden dışlandıkları için basın açıklaması yapan Kürt Tiyatrosu emekçilerini yalnız bıraktığımdan dolayı ne kadar üzüldüğümü, orada, yeni tanıştığım sevgili dostlarımın yanında, İKSV’nin karşısında olmak için neler feda edebileceğimi bir bilseniz!

Tiyatro Boyalı Kuş’un Genel Sanat Yönetmeni Jale Karabekir’in feminist dramaturjileriyle tiyatromuza armağan ettiği metinlere, Augusto Boal ezilenler tiyatrosu çalışmalarına hayranım, Kürtçe olarak sergilediği ve İbsen Vakfı tarafından ödüllendirilen “Nora” adlı oyununu da merakla bekliyorum. Üstelik, ne acıdır ki,
Tiyatro Boyalı Kuş, partizan bir tavırla, Güneydoğu bölgesine sokulmuyor. Yani, İKSV tarafından dışlandığını söyleyenlerden bazıları , belki de bir partinin sempatizanı olmadıkları için bu feminist grubun dışlanmasına razı geliyorlar.

Seyr-i-Mesel Tiyatrosunun Sanat Yönetmeni Erdal Ceviz, Ocak ayında Milliyet Sanat Dergisi’ndeki söyleşimizde Kürt Tiyatrosu’ndaki gruplaşmalardan açıkça yakınmış, Mezopotamya Kültür Merkezi’nden estetik ve politik ayrışmalar nedeniyle doğan toplulukların Güneydoğu ve İstanbul’da salon bulamadıkları, seyirciyi örgütleyemedikleri, para sıkıntısı çektikleri, zaman zaman dekor ve kostümlerini bile çöplerden toplamak zorunda kalarak prodüksiyonlar kotardıklarından yakınmıştı. Önümüzdeki günler , DTP’nin kapatılmasından sonra Kürt Tiyatrosu Kurultayı toplama kararını bir şemsiye gibi gösterse de, bu şemsiye, farklı estetik ve siyasi arayıştaki grupları dışarıda tutarak ne yazık ki ötekileştirmekten öteye gidemeyecektir! Aynen, İKSV’nin, bu coğrafyada yıllardır Kürtçe tiyatro yapan emekçileri ötekileştirdiği gibi…

Bu arada Kumbaracı 20’de izlediğim Destar Theatre’ın, modern Kürt Tiyatrosu’nda öncü olarak attığı adımların azımsanamayacağını, yaşamımda ilk kez Kürtçe olarak izlediğim Reşe Şeve (Karabasan) adlı oyunun hiç unutamayacağım bir tiyatro deneyimi olarak ömrümün sonuna değin düşlerimi süsleyeceğini belirtmeliyim.

1997’de Ankara Festivali’nin kabul ettiği Kürtçe tiyatro gerçeğini, İstanbul Festivali’nin 13 yıl sonra, tam açılım zamanında, İKSV’nin devletle ilişkileri , hiç bu kadar yakın ve maddi durumu hiç bu kadar kötü olmamışken kabul etmesi sadece bir tesadüf müdür?

Üniversite tezini İbsen ile yapmış biri olarak, Nora’nın ne kadar politik olduğunu çok iyi bilirim. Ama yine klasik bir metin seçerek ne şiş yansın, ne kebap demek ve “açılım” yaparak, “devletlü” olma telaşını sezmemek için hakikaten “saftorik” olmak lazım! İstanbul Tiyatro Festivali’nde Kürtçe tiyatroda bu coğrafyada sanki Kürt sorunu yokmuş gibi bir tavır takınmak, çok ayıp doğrusu!

Bu memlekette analar ağlamıyor mu? Bu memlekette silahlar patlamıyor mu? Şu anda halen etnik kökenlerinden, düşüncelerinden dolayı tutuklu ozanlar yok mu? Ya taş attıkları iddia edilen TMK mağduru çocuklar? Aydınlatılmamış faili meçhul cinayetler? Kürtçe konuştuğu için sövülen dövülen vurulan kırılanlar?

Söyleyin Allah aşkına bir tiyatro festivalinin sorumluluğu bu gerçekleri ortaya sermek olmamalı mı? Yönetici egolarınızı başka zamana saklayın, bari festival zamanları , şenlik günlerinizde aralayın şu ürktüğünüz gerçeklerin perdesini! Festival, Latince festivus, bolluk, bayram demek. Ey egosantrikler, bari festivallerde şenlendirin, çeşitlendirin hayatı ! Bari orada yüzleştirin seyircinizi gerçeklerle.

Türk seyircisini kandırırsanız bile, sanırım yurtdışından gelen eleştirmenleri “tiyatro açılımı” konusundaki devletlü tavrınızla bu kez kandıramayacaksınız. Canlılar inansa da size, Hamlet’in hayaleti dolaşıyor tepenizde!